Het zwarte goud

By Jules Verne

The Project Gutenberg eBook of Het zwarte goud
    
This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and
most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions
whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms
of the Project Gutenberg License included with this eBook or online
at www.gutenberg.org. If you are not located in the United States,
you will have to check the laws of the country where you are located
before using this eBook.

Title: Het zwarte goud

Author: Jules Verne

Illustrator: Jules Descartes Férat


        
Release date: November 8, 2026 [eBook #79957]

Language: Dutch

Original publication: Rotterdam: Jacs G. Robbers, 1880

Other information and formats: www.gutenberg.org/ebooks/79957

Credits: Jeroen Hellingman and the Online Distributed Proofreading Team at https://www.pgdp.net for Project Gutenberg


*** START OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK HET ZWARTE GOUD ***




                             WONDERREIZEN.


                              JULES VERNE.


                            HET ZWARTE GOUD.


                      ROTTERDAM.—JACS. G. ROBBERS.








INHOUD.


    HET ZWARTE GOUD.

                                                          Bladz.
        I. Twee tegenstrijdige brieven                        1
       II. Onderweg                                           8
      III. De ondergrond van het vereenigde koninkrijk       14
       IV. De groeve Dochart                                 22
        V. De familie Ford                                   34
       VI. Eenige onverklaarbare verschijnselen              43
      VII. Een onderzoek van Simon Ford                      48
     VIII. Het dynamietschot                                 59
       IX. Nieuw-Aberfoyle                                   63
        X. Heen en terug                                     67
       XI. De vurige vrouwen                                 75
      XII. De daden van Jack Ryan                            83
     XIII. Coal-City                                         96
      XIV. Aan een draad hangende                           103
       XV. Nell in de cottage                               112
      XVI. Op de draaiende ladder                           123
     XVII. Een zonsopgang                                   130
    XVIII.  Van het meer Lomond naar het meer Katharine     142
      XIX. Eene laatste bedreiging                          154
       XX. De boeteling                                     163
      XXI. Nell’s huwelijk                                  172
     XXII. Het verhaal van den ouden Silfax                 176


    EEN DRAMA IN MEXICO.

        I. Van het eiland Guajan naar Acapulco              181
       II. Van Acapulco naar Cigualan                       188
      III. Van Cigualan naar Tasco                          195
       IV. Van Tasco naar Cuernavaca                        198
        V. Van Cuernavaca naar Popocatépetl                 203








I.

TWEE TEGENSTRIJDIGE BRIEVEN.


    »Aan Mr. J. R. Starr, ingenieur,
        30, Canongate Str.
            Edinburgh.


»Indien mijnheer James Starr zich naar de kolenmijnen van Aberfoyle,
groeve Dochart, put Yarow wil begeven, zal hem eene belangrijke
mededeeling worden gedaan.

»De heer James Starr zal, gedurende den geheelen dag, aan het station
Callander worden opgewacht door Harry Ford, zoon van den gewezen
overman [1] Simon Ford.

»Hij wordt verzocht deze uitnoodiging geheim te houden.”

Dit was de inhoud van den brief dien James Starr, onder dagteekening
van 3 December 18.., met de eerste post ontving; de brief droeg den
stempel van het postkantoor Aberfoyle, graafschap Stirling, Schotland.

De nieuwsgierigheid van den ingenieur werd levendig geprikkeld. Het was
hem zelfs niet in de gedachte gekomen dat de brief eene grap kon zijn.
Sedert lang kende hij Simon Ford, een der gewezen overlieden van de
Aberfoyle-mijnen, waarvan hij, James Starr, directeur was geweest; eene
betrekking die men in de engelsche kolenmijnen »viewer” noemt.

James Starr was een sterk gebouwd man, wien zijne vijf en vijftig jaren
niet zwaarder drukten, dan wanneer hij er slechts veertig had geteld.
Hij behoorde tot eene oude Edinburghsche familie, waarvan hij een der
uitstekendste leden was. Zijn arbeid verhoogde de eer van het
achtenswaardige korps ingenieurs, dat gaandeweg den kolenhoudenden
ondergrond van het Vereenigde Koninkrijk verslindt, zoowel te Cardiff
als te Newcastle en in de beneden-graafschappen van Schotland.
Intusschen was het voornamelijk in de diepte der geheimzinnige
kolenmijnen van Aberfoyle, die aan de Alloa-mijnen grenzen en een
gedeelte van het graafschap Stirling innemen, dat de naam van James
Starr de algemeene achting verworven had. Daar had hij bijna zijn
gansche leven doorgebracht. Bovendien was James Starr voorzitter van
het genootschap der Schotsche oudheidkundigen. Ook werd hij onder de
ijverigste leden van het »Koninklijk Instituut” gerekend en de
Edinburgh-revue maakte dikwijls belangrijke opstellen van zijne hand
openbaar. Zooals men ziet, was hij een van die werkdadige geleerden,
aan wie Engeland zijn bloei dankt. Hij bekleedde eene hooge plaats in
die oude hoofdstad van Schotland, die zich zoowel uit een physisch als
zedelijk oogpunt, den naam van »Noordsch Athene” waardig heeft gemaakt.

Men weet dat de Engelschen aan het geheel hunner uitgebreide
kolenmijnen een zeer beteekenisvollen naam gegeven hebben. Zij noemen
ze, zeer juist, »Zwart-Indië” en dit Indië heeft, wellicht meer dan
Oost-Indië, bijgedragen tot vermeerdering van den verbazenden rijkdom
van het Vereenigde Koninkrijk. Daar arbeidt inderdaad een geheel volk
van mijnwerkers, dag en nacht, om uit den britschen ondergrond, de
steenkool te halen, die kostbare brandstof, die zoo onmisbare grondstof
voor de nijverheid.

Destijds was het tijdstip waarop, volgens de mannen van het vak, de
kolenmijnen zouden zijn uitgeput, nog ver verwijderd en gebrek, binnen
korten tijd, niet te vreezen. Er was nog genoeg om de kolenlagen der
beide halfronden op breede schaal te exploiteren. De tot zooveel
verschillende doeleinden bestemde fabrieken, de locomotieven, de
locomobielen, de stoombooten, de gasfabrieken waren nog niet op het
punt om gebrek aan de brandbare delfstof te krijgen. Maar, gedurende de
laatste jaren was het gebruik zoo toegenomen, dat sommige lagen tot in
hunne magerste aderen uitgeput waren geraakt. Thans opgegeven,
doorboorden en doorkruisten die mijnen zonder eenig nut, den grond met
hunne verlaten putten en ledige galerijen.

Dit was nu juist de toestand der steenkolen-mijnen van Aberfoyle.

Tien jaren geleden had de laatste bak de laatste ton steenkool uit deze
laag naar boven gebracht. Het materieel voor »de diepte” [2] bestemd,
als: werktuigen voor de werktuiglijke trekkracht op de spoorstaven in
de galerijen, kolenwagens voor de onderaardsche treinen, ondergrondsche
tramwegen, kooien voor de bediening der afvoerputten, buizen waaruit de
saamgeperste lucht boormachines in werking bracht, in éen woord, al wat
het gereedschap tot bewerking uitmaakte, was uit de diepte der groeven
gehaald en lag nu verlaten boven den grond. De uitgeputte kolenmijn was
gelijk aan het lijk van een mastodon van een fabelachtigen omvang,
waaraan men de onderscheidene levenswerktuigen ontnomen en slechts het
gebeente gelaten heeft.

Van al dat materieel was niets anders overgebleven dan lange houten
ladders, die door middel van den Yarow-put, de diepten der kolenmijn
bedienden; de eenige put die thans, na den stilstand der werkzaamheden,
toegang verleende tot de benedenste galerijen van de groeve Dochart.

Van buiten wezen de gebouwen, die eertijds de werken »in den dag”
beschutten, nog de plaats aan waar de putten van genoemde groeve
geboord waren; deze groeve was nu geheel verlaten, evenals de andere
groeven, waarmede zij gezamenlijk de kolenmijnen van Aberfoyle
uitmaakte.

Het was een treurige dag, dien dag waarop de mijnwerkers voor de
laatste maal de mijn verlieten, waarin zij zoovele jaren geleefd
hadden.

De ingenieur James Starr had de eenige duizenden arbeidslieden, die de
werkzame en moedige bevolking der kolenmijn uitmaakte, bijeengeroepen.
Houwers, voerluî, opzichters, aanvullers, stutters, wegwerkers,
ontvangers, wippers, smeden, timmerlieden, allen, vrouwen, kinderen,
grijsaards, werklieden voor grond- en bovenwerken, waren vereenigd op
het onmetelijke plein van de groeve Dochart, eertijds vol gestapeld met
den overvloed der kolenmijn.

Die brave lieden, die de strijd om het leven zou gaan verstrooien—zij
die, gedurende eene reeks van jaren, elkander van vader op zoon in
oud-Aberfoyle waren opgevolgd,—wachtten, eer zij het voor altijd
verlieten, op de laatste afscheidsgroeten van den ingenieur. De
maatschappij had hen, bij wijze van gratificatie, de winsten van het
loopende jaar doen uitdeelen. Weinig inderdaad, want de opbrengst der
kolenaders was de kosten van bewerking maar luttel te boven gegaan;
maar het zou hun toch in staat stellen te wachten, tot zij weder werk
hadden, hetzij in de naburige kolenmijnen, hetzij op de pachthoeven of
in de fabrieken van het graafschap.

James Starr stond voor de deur van het groote afdak, waaronder de
krachtige stoommachines van den uitvoerput zoo langen tijd gewerkt
hadden.

Simon Ford, de overman der groeve Dochart, toen vijf en vijftig jaar
oud, en eenige andere opzichters over de werken omringden hem.

James Starr ontblootte het hoofd. De mijnwerkers, met de muts in de
hand, bewaarden een diep stilzwijgen.

Dit afscheid had een treffend karakter, dat niet van grootheid ontbloot
was.

»Vrienden,” sprak de ingenieur, »het oogenblik van scheiden is daar. De
kolenmijnen van Aberfoyle, die ons, gedurende zooveel jaren, door een
gemeenschappelijken arbeid, vereenigd hielden, zijn nu uitgeput. Ons
onderzoek heeft geene nieuwe ader doen ontdekken en het laatste stuk
steenkool is nu kortelings geleden uit de groeve Dochart opgehaald!”

En, om aan zijn woorden kracht bij te zetten, toonde James Starr aan de
mijnwerkers een blok steenkool, dat op den bodem eener mand bewaard
was.

»Dit stuk steenkool, mijne vrienden,” hernam James Starr, »is, als het
ware, het laatste bloedbolletje dat de aderen der kolenmijn
doorstroomde. Wij zullen het bewaren, zooals wij het eerste stuk
steenkool bewaard hebben, dat, vóor honderd vijftig jaar, uit de lagen
van Aberfoyle is gehaald. Tusschen deze twee stukken in, hebben zich
vele geslachten van arbeiders in onze groeven opgevolgd! Nu is alles
voorbij! De laatste woorden, die uw ingenieur u toespreekt, zijn
woorden des afscheids. Gij hebt van de mijn geleefd, die onder uwe
handen geledigd is. De arbeid is zwaar geweest, maar niet zonder
voordeel voor u. Ons groote gezin gaat uiteen en het is niet
waarschijnlijk, dat de toekomst zijn verspreide leden weder
bijeenbrenge. Maar vergeet niet, dat wij lang te samen geleefd hebben
en dat het onder de mijnwerkers van Aberfoyle plicht is elkander bij te
staan. Uw oude meesters zullen dat ook niet vergeten. Wanneer men te
samen gewerkt heeft, kan men elkander niet vreemd zijn. Wij zullen over
u waken en overal, waar gij als eerlijke lieden heengaat, zullen onze
aanbevelingen u volgen. Vaartwel dan, vrienden en dat de hemel u
bijsta!”

Na dit gezegd te hebben, drukte James Starr den oudsten werkman der
kolenmijn, wiens oogen vochtig van tranen waren, in zijn armen. Daarna
gaven de opzichters der verschillende groeven den ingenieur een
handdruk, terwijl de mijnwerkers onder het zwaaien hunner mutsen
uitriepen:

»Vaarwel, James Starr, ons hoofd en onze vriend!”

Dit afscheid moest een onvergankelijk aandenken in al die eerlijke
harten nalaten. Maar, daar het niet anders kon, verliet deze bevolking
langzamerhand en in treurige stemming, de ruime open plaats. Het werd
ledig om James Starr. De zwarte grond der wegen die naar de groeve
Dochart leidden, weerklonk voor het laatst onder den tred der
mijnwerkers en toen volgde de stilte op de drukke beweging, die tot
dien tijd, de steenkolenmijn van Aberfoyle had vervuld.

Een enkel man was bij James Starr achtergebleven.

Het was de overman Simon Ford. Bij hem stond zijn zoon Harry, een
jongeling van vijftien jaren, die reeds, gedurende eenige jaren, bij de
dieptewerken in dienst was geweest.

James Starr en Simon Ford kenden elkander en omdat zij elkander kenden,
hadden zij achting voor elkaâr.

»Vaarwel, Simon,” zeide de ingenieur.

»Vaarwel, mijnheer James,” antwoordde de overman, »of laat mij er
liever bijvoegen: Tot weerziens!”

»Ja, tot weerziens, Simon!” hernam James Starr. »Gij weet dat het mij
altijd een geluk zal zijn u weder te vinden en met u over het verledene
van ons oude Aberfoyle te kunnen praten!”

»Dat weet ik, mijnheer James.”

»Mijn huis te Edinburgh staat steeds voor u open!”

»Edinburgh is ver weg!” antwoordde de overman, terwijl hij het hoofd
schudde. »Ja! zeer ver van de groeve Dochart!”

»Ver, Simon! waar denkt gij dan te wonen?”

»Hier, mijnheer James! Wij zullen de mijn, onze oude voedster, niet
verlaten, omdat haar melk is opgedroogd! Mijne vrouw, mijn zoon en ik
zullen er ons naar inrichten om haar trouw te blijven!”

»Vaarwel dan, Simon,” antwoordde de ingenieur, wiens stem, tegen zijn
wil, zijne aandoening verraadde.

»Neen, ik zeg u nogmaals: Tot weerziens, mijnheer James!” hernam de
overman, »en niet vaarwel! Op het woord van Simon Ford, Aberfoyle zal u
terugzien!”

De ingenieur wilde den overman deze laatste illusie niet ontnemen. Hij
omarmde den jongen Harry, die hem met zijne groote, diep ontroerde
oogen aankeek. Hij drukte, voor het laatst, de hand van Simon Ford en
verliet, nu voor goed, de kolenmijn.

Dat was, nu tien jaar geleden, gebeurd; maar, niettegenstaande den
wensen door den overman geuit om hem eenmaal weder te zien, had James
Starr nooit meer iets van hem gehoord.

En het was na tien jaar scheiding, dat hem de brief van Simon Ford
gewerd, waarbij deze hem uitnoodigde, zonder uitstel, den weg naar de
voormalige kolenmijnen van Aberfoyle in te slaan.

Eene mededeeling die hem belang zou inboezemen, wat beteekende dat? De
groeve Dochart, de Yarow-put? Welke herinneringen aan het verledene
wekten deze namen voor zijn geest op! Ja, dat was de goede tijd, die
van arbeid en worsteling, de beste tijd van zijn ingenieursleven.

James Starr herlas den brief. Hij bezag hem van alle kanten en
betreurde het inderdaad dat Simon Ford er niet, al ware het maar éen
regel bijgevoegd had. Hij nam het hem kwalijk, dat hij zoo kort was
geweest.

Bestond er dan mogelijkheid dat de oude overman eene nieuwe ader, ter
exploitatie geschikt, had ontdekt? Neen!

James Starr herinnerde zich hoe nauwkeurig de kolenmijnen van Aberfoyle
onderzocht waren, vóor dat tot bepaalde staking der werkzaamheden was
besloten. Hij had zelf de laatste boringen geleid en de mijn opgegeven
met de volstrekte overtuiging dat zij geen enkel stuk brandstof meer
bevatte.

»Neen, neen!” herhaalde hij bij zichzelf. »Hoe aan te nemen dat, wat
aan mijn onderzoek ontsnapt zou zijn, zich aan dat van Simon Ford zou
geopenbaard hebben? Intusschen weet de oude overman zeer goed dat
slechts éene zaak ter wereld mij belang kan inboezemen..... en dan die
uitnoodiging, die ik geheim moet houden, om mij naar de groeve Dochart
te begeven!...”

James Starr kwam altijd op dat punt terug.

Van den anderen kant, kende de ingenieur Simon Ford als een bekwaam
mijnwerker, vooral begaafd met het instinct van het vak. Hij had hem
niet teruggezien sedert het tijdstip dat de exploitatie van Aberfoyle
was opgegeven. Hij wist zelfs niet wat er van den ouden overman
geworden was. Hij zou niet hebben kunnen zeggen waarmede hij zich bezig
hield, noch zelfs waar hij met zijne vrouw en zijn zoon woonde. Al wat
hij wist, was dat hem eene samenkomst bij den Yarow-put was verzocht en
dat Harry, de zoon van Simon Ford, hem den geheelen volgenden dag aan
het station van Callander zou opwachten. Het gold dus klaarblijkelijk
een bezoek aan de groeve Dochart.

»Ik zal gaan, ik zal gaan!” zeide James Starr, die zijne opgewondenheid
voelde toenemen, naarmate de uren verliepen.

Dit kwam omdat deze waardige ingenieur tot die soort van
hartstochtelijke lieden behoorde, wier brein steeds kookte als een
waterketel boven eene gloeiende vlam geplaatst. Er zijn van die ketels,
waarin de denkbeelden met groote bellen koken en andere waarin ze
zachtkens razen. En, op dien dag kookten de denkbeelden van James Starr
boven een gloeiend vuur.

Maar toen had er eene onverwachte gebeurtenis plaats. Het was de koude
waterdruppel die in een oogenblik al den stoom van dat brein zou
verdikken.

Inderdaad, tegen zes uur des avonds, bracht de bediende van James Starr
hem een tweeden brief, die met de derde post was aangekomen. Deze brief
was gesloten in een groven omslag, waarvan het opschrift eene, in het
gebruik der pen, weinig geoefende hand verried.

James Starr verscheurde dezen omslag. Hij bevatte slechts een stuk
papier, door den tijd geel geworden en dat uit een niet meer gebruikt
schrijfboek scheen gescheurd te zijn.

Op dat papier stond slechts éen volzin, van dezen inhoud:

»Onnoodig voor den ingenieur James Starr om zich te verplaatsen, daar
de brief van Simon Ford nu geen doel meer heeft.”

En geene onderteekening.








II.

ONDERWEG.


De gedachtenloop van James Starr werd plotseling afgebroken toen hij
dezen tweeden, met den eersten geheel in tegenspraak zijnden brief,
gelezen had.

»Wat moet dat beteekenen?” vroeg hij zich zelven af.

James Starr raapte den halfverscheurden omslag weder op. Hij droeg,
evenals de andere, den stempel van het postkantoor te Aberfoyle. De
brief was dus afkomstig uit dezelfde plaats van het graafschap
Stirling. Blijkbaar was hij echter niet door den ouden mijnwerker
geschreven. Maar, niet minder zeker was het dat de schrijver van den
tweeden brief het geheim van den overman kende, omdat hij zoo bepaald
de uitnoodiging aan den ingenieur om naar den put Yarow te gaan,
afschreef.

Zou het dan waar zijn dat de eerste mededeeling nu geen doel meer had.
Wilde men James Starr eene nuttige of onnutte verplaatsing beletten?
Bestond er niet veeleer eene kwaadwillige bedoeling om de voorstellen
van Simon Ford tegen te werken?

Zoo dacht James Starr er, na rijp beraad, over. Die tegenspraak, welke
tusschen beide brieven bestond, deed zijne begeerte om zich naar de
groeve Dochart te begeven, slechts te heviger ontbranden. Bovendien,
zoo alles slechts eene grap ware, zou het toch goed zijn zich daarvan
te verzekeren. Maar James Starr meende reden te hebben om meer geloof
te hechten aan den eersten brief, dan aan den tweeden, dat is, meer te
letten op de vraag van een man als Simon Ford, dan op den raad van zijn
onbekenden tegenspreker.

»Inderdaad,” zeide hij, »wil men op mijn besluit invloed uitoefenen,
het kan niet anders zijn dan omdat de mededeeling van Simon Ford van
het hoogste belang moet wezen! Morgen zal ik, op het bepaalde uur, ter
aangewezen plaatse zijn!”

Toen het avond was geworden, maakte James Starr toebereidselen voor
zijn vertrek. Daar het mogelijk was dat zijne afwezigheid eenige dagen
kon duren, verwittigde hij den heer Elphiston, voorzitter van het
Koninklijk Instituut, dat hij de eerstvolgende vergadering van het
genootschap niet kon bijwonen. Hij maakte zich insgelijks van twee of
drie zaken los, die hem de geheele week zouden bezighouden. Na
vervolgens aan zijn bediende last te hebben gegeven een reiszak klaar
te maken, lag hij zich ter ruste, zich met de zaak meer bezighoudende,
dan ze het misschien wel verdiende.

Den anderen morgen, te vijf uur, sprong James Starr uit zijn bed,
kleedde zich warm—want er viel een koude regen—en verliet hij zijn huis
in Canongate, om te Granton-pier de stoomboot te nemen die, in drie
uur, de Forth tot Stirling opvaart.

Het was wellicht de eerste maal dat James Starr, toen hij Canongate [3]
doorschreed, niet omkeek om naar Holyrood, dat oude paleis der vroegere
meesters van Schotland, te zien. Hij sloeg geen acht op de voor hun
huisje staande schildwachten, gekleed in het oude schotsche kostuum,
rok van groene stof, geruite plaid en geitlederen zak met lange haren
op de dij. En hoewel hij, gelijk elke ware zoon van het oude Caledonië,
met Walter Scott dweepte, wierp hij, gelijk hij anders altijd deed,
thans geen blik op de herberg waar Waverley afstapte en binnen wier
wanden de kleedermaker hem het beroemde oorlogskleed van schotsche stof
bracht, dat door de weduwe Flockhart zoo kinderlijk bewonderd werd. Ook
groette hij het kleine plein niet waar de bergbewoners, na de
overwinning van den pretendent, hunne geweren afschoten, op gevaar af
Flora Mac Ivor dood te schieten. Het uurwerk der gevangenis vertoonde,
midden over de straat, zijne treurige wijzerplaat: hij keek er slechts
naar om zich te verzekeren dat hij het uur van vertrek niet zou missen.
Ook is het niet te loochenen dat hij, in Nelher-Bow, het huis niet zag
van den grooten hervormer John Knox, den eenigen man, dien de
glimlachjes van Maria Stuart niet konden verleiden. Maar zijn weg
nemende door High-street, de door het volk geliefkoosde straat, zoo
uitvoerig beschreven in den roman »de Abt”, richtte hij zich snel naar
de reusachtige brug van Bridge-street die de drie heuvels van Edinburgh
saam verbindt.

Eenige minuten later, bereikte James Starr het station van den »General
railway” en een half uur daarna zette de trein hem te New-Haven af, een
aardig visschersdorp, gelegen op een mijl afstands van Leith, de haven
van Edinburgh. Het wassende tij overdekte toen het zwartachtige en
rotsige strand der kust. De eerste golven bespoelden een paalwerk, een
soort van hoofd aan kettingen hangende. Ter linkerhand lag eene der
booten, die op de Forth, tusschen Edinburgh en Stirling dienst doen,
aan den »pier” van Granton vastgemeerd.

Op dit oogenblik braakte de schoorsteen van de Prins van Wallis wolken
van zwarten rook uit en liet haar stoomketel een dof gebrom hooren. Op
het luiden der klok, die slechts eenige slagen deed, kwamen de
passagiers, die te laat waren, schielijk aanloopen. Er waren eene
menigte van kooplui, pachters en predikanten, de laatsten herkenbaar
aan hunne korte broeken en lange overjassen en aan het witte
geborduurde koordje om den hals.

James Starr was niet de laatste aan boord. Hij sprong behendig op het
dek van de Prins van Wallis. Hoewel het hevig regende, dacht geen der
passagiers er aan om in de groote kajuit der stoomboot eene
schuilplaats te zoeken. Allen bleven onbeweeglijk in hunne reisdekens
gewikkeld, terwijl eenigen zich, van tijd tot tijd, met gin of whisky
uit hunne flesch versterkten, hetgeen zij noemden »van binnen eene
voering leggen.” De klok bengelde voor de laatste maal, de touwen
werden losgegooid en de Prins van Wallis manoeuvreerde om uit de kleine
havenkom te komen, die haar tegen de golven der Noordzee beschutte.

De Firth of Forth is de naam die men geeft aan de golf, gelegen
tusschen de oevers van het graafschap Five ten noorden en die van de
graafschappen Linlilhgow, Edinburgh en Haddington, ten zuiden. Zij
vormt de uitloozing van de Forth, een onbeteekenende stroom, eene soort
van Theems of Mersey met zeer diep water, die, van de westelijke zijden
van den Ben Lomond afgestroomd, zich te Kincardine in zee werpt.

Van Granton-pier naar het uiteinde der golf zou de overtocht maar zeer
kort duren, indien de noodzakelijkheid om aan de verschillende stations
der beide oevers aan te leggen, niet aanleiding tot talrijke omwegen
gaf. De steden, dorpen en landhuizen vertoonen zich aan de oevers van
de Forth tusschen de boomen van een vruchtbaar landschap. James Starr,
die beschut stond onder de breede loopbrug die tusschen de raderkasten
was gelegd, trachtte er niet naar om iets te zien van het landschap,
toen gestreept door de fijne harceringen van den regen. Hij gaf zich
meer moeite om gade te slaan of hij niet de bijzondere oplettendheid
van eenig passagier trok. Misschien toch, bevond de ongenoemde
schrijver van den tweeden brief zich wel op de boot. De ingenieur kon
intusschen geen enkelen verdachten blik verrassen.

Na het verlaten van Granton-pier richtte de Prins van Wallis zich naar
de nauwe engte die tusschen de punten van South-Queensferry en
North-Queensferry loopt en waar voorbij de Forth eene soort van meer
vormt, dat voor vaartuigen van honderd ton bevaarbaar is. Wanneer de
mistige achtergrond voor een korten tijd ophelderde, zag men de
besneeuwde toppen van het Grampiaan-gebergte.

De stoomboot had weldra het dorp Aberdour, het eiland Colm gekroond met
de bouwvallen van een mannenklooster uit de twaalfde eeuw, de
overblijfsels van het kasteel Barnbougle, daarna Donibristle waar de
schoonzoon van den regent Murray vermoord werd en eindelijk het
versterkte eilandje Garvie, uit het gezicht verloren. Ze stoomde door
de straat van Queensferry, liet het kasteel van Rosyth, waar eertijds
een tak der Stuarts verblijf hield aan wien de moeder van Cromwell
vermaagschapt was, links liggen, ging voorbij Blackness-castle, steeds
versterkt overeenkomstig een der artikelen van het verdrag der Unie en
liep langs de kaden van de kleine havenstad Charleston, vanwaar de kalk
uit de groeven van Lord Elgin wordt uitgevoerd. Eindelijk kondigde de
klok van de Prins van Wallis het station Crombie-Point aan.

Het weder was, op dat oogenblik, zeer slecht. De regen, door een
hevigen zeewind voortgezweept, verstoof als poeder onder de hevige
rukwinden, die als hoozen voorbijtrokken.

James Starr was niet geheel gerust. Zou de zoon van Simon Ford op de
ontmoetingsplaats zijn? Hij had er ondervinding van dat de mijnwerkers,
gewend aan de diepe kalmte van de steenkolenmijnen, minder gaarne dan
ambachtslieden of landbouwers, de groote verstoringen van den dampkring
trotseren. Van Callander naar de groeve Dochart en naar den put Yarow
was de afstand op vier mijlen te stellen. Dat waren redenen, die, tot
zekere hoogte, den zoon van den ouden overman konden opgehouden hebben.
Maar in elk geval hield de ingenieur zich meer bezig met de gedachte
dat de samenkomst in den eersten brief aangewezen, in den tweeden was
afgezegd. Dat was, om de waarheid te zeggen, zijne grootste
bekommernis.

In ieder geval was James Starr echter vast besloten om, zoo Harry Ford
zich, bij aankomst van den trein, niet te Callander bevond, alleen naar
de groeve Dochart te gaan en, zoo noodig, zelfs naar het dorp
Aberfoyle. Daar zou hij ongetwijfeld bericht omtrent Simon Ford kunnen
verkrijgen en vernemen in welke streek de oude overman tegenwoordig
zijn verblijf hield.

Intusschen wierp de Prins van Wallis, onder den druk harer
schepraderen, steeds zware golven omhoog. Men zag niets van de beide
oevers der rivier, noch van het dorp Crombie, noch van Torryburn, Torry
house, Newmills, Carriden-house, Kirkgrange, Salt-Pans, aan de
rechterzijde. Het haventje van Bowness, de haven van Grangemouth aan
den mond van het Clyde-kanaal gegraven, verdwenen in den vochtigen
mist. De oude burcht Culross en de bouwvallen der onderhoorige abdij
van Citeaux, Kincardine en zijne timmerwerven, waar de stoomboot
aanlag, Ayrth-Castle en zijn vierkanten toren uit de dertiende eeuw,
Clackmannan en zijn kasteel, door Robert Bruce gesticht, waren zelfs
niet meer zichtbaar door de schuinsche regenstrepen.

De Prins van Wallis stopte aan den steiger van Alloa om eenige
passagiers af te zetten. James Starr voelde zijn hart toeknijpen, toen
hij, na eene afwezigheid van tien jaren, voorbij die kleine stad voer,
de zetel van belangrijke kolenmijn-exploitatiën, die steeds aan eene
talrijke bevolking van arbeiders den kost verschaften. Zijne
verbeelding voerde hem naar dien ondergrond, dien het houweel der
mijnwerkers met veel voordeel nog doorwoelde. Die mijnen van Alloa,
bijna aan die van Aberfoyle grenzende, hielden niet op het graafschap
te verrijken, terwijl de naburige, sedert zooveel jaren uitgeputte
beddingen, geen enkel werkman meer telden.

Na Alloa verlaten te hebben, kwam de stoomboot in de tallooze
kronkelingen die de Forth over eene uitgestrektheid van negentien
mijlen maakt. Zij stoomde snel tusschen de groote boomen der beide
oevers door. Een oogenblik vertoonden zich, door eene opening in het
geboomte, de bouwvallen der abdij van Cambuskenneth, die uit de
twaalfde eeuw dagteekent. Daarop volgden het kasteel van Stirling en de
koninklijke burcht van dien naam, waar de Forth, door twee bruggen
overspannen, ophoudt voor schepen met staanden mast bevaarbaar te zijn.

Nauwelijks lag de Prins van Wallis aan wal of de ingenieur sprong vlug
op de kaai. Vijf minuten daarna bereikte hij het station van Stirling.
Een uur later stapte hij uit den trein te Callander, een groot dorp op
den linkeroever van de Teith.

Voor dat station stond een jongeling te wachten, die oogenblikkelijk op
den ingenieur afkwam.

Het was Harry, de zoon van Simon Ford.








III.

DE ONDERGROND VAN HET VEREENIGDE KONINKRIJK.


Om dit verhaal goed te begrijpen is het noodig, met een paar woorden,
den oorsprong van de steenkool in herinnering te brengen.

Toen, gedurende de geologische tijdvakken, de ovaalvormige aarde nog in
wording was, omringde haar een dichte dampkring geheel verzadigd met
waterdampen en rijkelijk bezwangerd met koolzuur. Langzamerhand
verdichtten deze dampen zich tot diluviaansche regens, die omlaag
vielen alsof zij uit het spuitgat van eenige millioenen milliarden
flesschen Seltzer-water gespoten werden. Inderdaad was het eene met
koolzuur bezwangerde vloeistof, die zich als een stortvloed uitgoot op
een deegachtigen, lossen grond, onderhevig aan plotselinge of langzame
vervormingen en in dien halfvloeibaren staat gehouden, eensdeels door
de zonnehitte, anderdeels door den gloed der inwendige massa. Dit kwam
omdat de inwendige warmte zich nog niet in het binnenste van den
aardbol had opgestapeld. De niet zeer dikke en onvolkomen verharde
aardkorst, liet haar door hare poriën ontwijken. Van daar eene
wondervolle plantengroei, zooals ze zich wellicht nog voordoet op de
lagere planeten Venus of Mercurius, dichter bij den stralenden vuurbol,
dan de aarde.

De nog slappe bodem van de vastlanden werd alzoo met onmetelijke wouden
overdekt. Het voor de ontwikkeling van het plantenleven zoo geschikte
koolzuur, was in overvloed aanwezig. De planten ontwikkelden zich dan
ook in den heesterachtigen vorm. Er was geene enkele kruidachtige
plant. Overal vertoonde zich slechts reusachtig geboomte, zonder
bloemen of vruchten, met een eentoonig voorkomen en dat aan geen enkel
levend wezen voedsel kon verschaffen. De aarde was nog niet klaar voor
de optreding van het dierenrijk.

Ziehier hoe de antidiluviaansche wouden waren saamgesteld. De klasse
der bekervormige cryptogamen, was in de meerderheid. De calamiten,
verscheidenheden van heesterachtige kattestaarten, de lepidendrons,
soorten van reusachtige wolfsvoeten, hoog van vijf en twintig tot
dertig meter, en een meter breed aan de basis, asterophyllen, varens,
sigillariën van reusachtige afmetingen waarvan men de afdruksels in de
mijnen van Sint-Etienne heeft teruggevonden,—toen allen grootsche
planten, waarvan men nu de gelijksoortige slechts in zeer bescheiden
soorten van de bewoonbare aarde zou herkennen,—dat waren de planten
weinig verscheiden in soort, maar ontzettend in hunne ontwikkeling, die
uitsluitend de wouden van dat tijdvak uitmaakten.

De stammen van die boomen verdronken in eene onmetelijke lagune,
overvochtig door de vermenging van het zoete water met het zeewater.
Zij slorpten gretig de koolstof op die zij langzamerhand aan den
dampkring, toen nog voor de levensverrichtingen ongeschikt, onttrokken,
en men kon zeggen dat zij bestemd waren om genoemde stof, in den vorm
van steenkool, in de ingewanden van den aardbol op te stapelen.

Inderdaad was dit het tijdvak der aardbevingen, van die schuddingen van
den grond, veroorzaakt door de inwendige omwentelingen en door den
plutonischen arbeid, die de nog onzekere omtrekken van het oppervlak
der aarde snel wijzigden. Hier opzwellingen die bergen zouden worden;
daar afgronden door oceanen of zeeën te vullen. En dan verzonken
geheele wouden door de aardkorst, door de beweeglijke lagen heen, tot
dat zij een steunpunt hadden gevonden, zooals de oorspronkelijke bodem
der granietachtige rotsen, of dat zij, door opstapeling, een
wederstandbiedend geheel vormden.

Ook vertoont het geologische gebouw zich volgenderwijze in het
binnenste van den aardbol: de oorspronkelijke bodem, overdekt met den
aanvullingsgrond, bestaande uit de primaire gronden; dan de secundaire
terreinen, waarvan de steenkool-beddingen de onderste laag innemen;
daarna de tertiaire gronden, en daarboven de oude of nieuwere alluvien
of aanspoelingen.

In dit tijdvak stortten de wateren, door geene enkele bedding nog
weerhouden en die zich, door de verdichting, op alle punten der aarde
vormden, zich naar beneden, van de rotsen datgene losscheurende, wat
tot samenstelling van lei-zand en kalksteen noodig was. Zij kwamen op
de veenwouden en lieten er de grondstoffen van die terreinen achter,
die zich nu op het steenkolengebied nederzetten. Met den tijd—dat is,
tijdperken die zich bij millioenen jaren berekenen—verhardden deze
gronden zich, ze stapelden zich opeen en omsloten, onder eene dikke
schaal—samengesteld uit gruis van leisteen, vaste of brooze zandsteen,
kiezel en keien—de geheele massa der ingesloten wouden.

Wat had er plaats in dien reusachtigen smeltkroes waar de plantaardige
stof op verschillende diepten nedergezonken, zich ophoopte? Eene echt
scheikundige bewerking, eene soort van destillatie. Al de in die
planten voorhanden koolstof pakte zich samen en langzamerhand ontstond
de steenkool onder den dubbelen invloed van eene ontzettende drukking
en van den hoogen warmtegraad der inwendige vuren, toen zoo dicht in
hare nabijheid.

Zoo verving het eene gebied het andere in die langzame, maar
onwederstaanbare terugwerking. De plantenstof nam den vorm van delfstof
aan. Al die gewassen die, tijdens de sterke groeikracht der eerste
tijden, een plantenleven geleefd hadden, versteenden. Eenige der in die
uitgebreide plantenkast bevatte, niet volkomen van vorm veranderde
stoffen, lieten hun afdruksel achter op de sneller vermetaalde
voortbrengselen, die hen samendrukten gelijk eene waterpers van een
onberekenbaar vermogen ’t zou hebben gedaan. Terzelfder tijde lieten
schelpen en plantdieren, zooals zeesterren, zee-polypenhuisjes,
straaldieren, tot visschen en hagedissen toe, door de wateren
medegevoerd, op de nog weeke steenkool hun zuiveren en
bewonderenswaardig afgedrukten vorm achter. [4]

De persing schijnt bij de vorming der kolenlagen eene hoofdrol te
hebben vervuld. Inderdaad zijn aan den graad dier persing de
verschillende soorten van steenkool te danken, waarvan de nijverheid
gebruik maakt. Zoo vertoont zich in de onderste lagen van het
kolengebied, de anthraciet of bruinkool, die bijna geheel verstoken van
vluchtige stof, de grootste hoeveelheid koolstof bevat. In de hoogste
lagen komen daarentegen het ligniet en het fossiele hout voor,
zelfstandigheden waarin de koolstof oneindig minder aanwezig is.
Tusschen deze twee beddingen in bevinden zich, naarmate van den graad
van drukking dien zij ondergaan hebben, de graphiet- of loodaders, de
vette of magere kolen. Men kan zelfs als zeker stellen dat, alleen
onvoldoende persing oorzaak is dat de laag der veenmoerassen niet
volkomen gewijzigd is geworden.

De oorsprong der kolenmijnen, op welk punt van den aardbol men die
ontdekt moge hebben, is dus de volgende: verzinking door de aardkorst
van de groote wouden van het geologische tijdperk, daarna, door den
tijd, de planten verertst, onder den invloed van de drukking en van de
warmte en onder de werking van het koolzuur.

Intusschen heeft de natuur, hoe verkwistend ze gewoonlijk zij, geen
wouden genoeg bedolven, voor een verbruik, dat over eenige duizenden
jaren zou loopen. Het is zeker, dat er eenmaal gebrek aan steenkool zal
komen. Een gedwongen stilstand zal dan aan de werktuigen der geheele
wereld worden opgelegd, zoo geene nieuwe brandstof de steenkool
vervangt. Op een min of meer verwijderd tijdstip zullen er geene
steenkolen-beddingen meer zijn, behalve die welke eene laag eeuwige
sneeuw op Groenland of in de omstreken der Baffin’s-baai bedekt en
waarvan de exploitatie bijna onmogelijk is. Dat is het onvermijdelijke
lot. De kolenbekkens van Amerika, nu nog verbazend rijk, die van het
zoutmeer, van Orégon, van Californië zullen eenmaal eene onvoldoende
opbrengst opleveren. Hetzelfde zal het geval zijn met de kolenmijnen
van kaap Breton en van den Sint-Laurens, de lagen van het
Alleghani-gebergte, van Pennsylvanië, Virginië, Illinois, Indiana en
Missouri. Hoewel de steenkolenlagen van Noord-Amerika tienmaal
machtiger zijn dan al de beddingen van het overige der wereld, zullen
er toch geen honderd eeuwen verloopen, zonder dat het monster der
nijverheid, met zijn honderd muilen, het laatste stuk steenkool van den
aardbol zal verslonden hebben.

De schaarschte zal zich, gelijk men begrijpt, het spoedigst in de oude
wereld doen gevoelen. Er bevinden zich in Abyssinië, te Natal, aan de
Zambèze, te Mozambique en op Madagascar nog wel lagen van brandbare
delfstof; maar ze regelmatig te exploiteren, levert de grootste
moeielijkheden op. Die van Birmah, China, Cochin-China, Japan en
Midden-Azië zullen spoedig uitgeput zijn. De Engelschen zullen
waarschijnlijk Australië van zijn steenkolen, aldaar overvloedig genoeg
in den bodem voorhanden, ontdaan hebben, voor dat de steenkool aan het
Vereenigde Koninkrijk zal ontbreken. Op dat tijdstip zullen de
mijnaders van Europa, tot in de laatste aderen aangetast, reeds
verlaten zijn.

Men oordeele naar de hiervolgende cijfers over de hoeveelheden
steenkool, die, sedert de ontdekking der eerste lagen, zijn verbruikt.
De kolenbekkens van Rusland, Saksen en Beijeren bevatten zes honderd
duizend hectaren; die van Spanje, honderd vijftig duizend; die van
Boheme en Oostenrijk honderd vijftig duizend. De Belgische bekkens,
veertig mijlen lang en drie breed, bevatten evenzeer honderd vijftig
duizend hectaren die zich onder de gronden van Luik, Namen, Bergen en
Charleroi uitstrekken. In Frankrijk beslaan het kolenbekken tusschen de
Loire en de Rhône gelegen, Rive-de Gier, Sint-Etienne, Givors, Epinac,
Blanzy, le Creuzot,—de ontginningen van den Gard, Alais, la Grand’
Combe,—die van de Aveijron te Aubin,—de beddingen van Carmaux, Bassac,
Graissesac,—in  het Noorder-departement, Anzin, Valenciennes, Lens en
Béthune, ongeveer drie honderd vijftig duizend hectaren.

Het rijkste steenkolen-land is ongetwijfeld het Vereenigde Koninkrijk.
Dit, Ierland daar buiten gerekend, dat bijna volstrekt geene brandbare
delfstof bevat, bezit ontzaglijke steenkool-rijkdommen maar waaraan,
gelijk aan alle rijkdommen, een einde te vinden is. Het belangrijkste
van die verschillende bekkens, dat van Newcastle, dat den ondergrond
van het graafschap Northumberland inneemt, levert jaarlijks tot dertig
millioen ton op, dat is te zeggen bijna het derde gedeelte van
Engeland’s verbruik en meer dan het dubbele van de opbrengst van
Frankrijk. Het bekken van Wallis, dat eene geheele bevolking van
mijnwerkers te Cardiff, Swansea en Newport heeft doen samenvloeien,
levert jaarlijks tien millioen tonnen van die zoozeer gezochte
steenkool, die zijn naam draagt. In het midden worden de bekkens der
graafschappen York, Lancaster, Derby en Stafford geëxploiteerd, die,
hoewel minder rijk, toch nog belangrijk veel opleveren. Eindelijk
breidt zich in dat gedeelte van Schotland, gelegen tusschen Edinburgh
en Glasgow, tusschen die beide zeeën die het land zoo diep inscharen,
eene der grootste kolenlagen van het Vereenigde Koninkrijk uit. Deze
bekkens beslaan gezamenlijk niet minder dan zestien honderd duizend
hectaren en de opbrengst van de zwarte brandstof bedraagt tot honderd
millioen ton per jaar.

Maar wat beteekent dit! Het verbruik voor de behoeften der nijverheid
en van den handel zal zoodanig toenemen, dat deze rijkdommen zullen
worden uitgeput. Het derde duizendjarig tijdvak der christelijke
jaartelling zal niet verloopen zijn of de hand van den mijnwerker zal,
in Europa, die magazijnen geledigd hebben waarin, om een juist beeld te
gebruiken, de zonnehitte der vroegste tijden zich heeft samengepakt
[5].

En juist in het tijdvak waarin dit verhaal voorvalt, was eene der
machtigste steenkoolmijnen van het Schotsche bekken uitgeput, door eene
te snelle exploitatie. Inderdaad was de mijn van Aberfoyle, waarbij
James Starr zoo langen tijd de werken had geleid, gelegen op het
grondgebied dat zich tusschen Edinburgh en Glasgow uitstrekt; over eene
gemiddelde breedte van tien à twaalf mijlen.

En sedert tien jaar, had men deze mijnen moeten verlaten. Men had geene
nieuwe beddingen kunnen ontdekken, hoewel de boringen op vijftien
honderd, ja tot op twee duizend voet diepte waren gebracht, en toen
James Starr zich verwijderd had, was hij verzekerd dat de geringste
mijnader tot volkomen uitputting toe geëxploiteerd was.

Het was dus blijkbaar dat, onder zoodanige omstandigheden, de
ontdekking van een nieuw kolenbekken in de diepte van den engelschen
ondergrond eene gewichtige gebeurtenis zou geweest zijn. Had de door
Simon Ford aangekondigde mededeeling betrekking tot een feit van dezen
aard? dat vroeg James Starr zich zelven af, dat wilde hij hopen.

In éen woord, werd hij geroepen tot de verovering van een anderen hoek
van dat rijke Zwarte-Indië? Gaarne wilde hij dat gelooven.

De tweede brief had zijne denkbeelden op dit punt een weinig van den
weg gebracht; maar nu hechtte hij er niets meer aan. Daarenboven was de
zoon van den ouden overman daar, hem opwachtende op de aangewezen
plaats van bijeenkomst. De ongeteekende brief had dus geene de minste
waarde meer.

Op het oogenblik dat de ingenieur voet aan wal zette, kwam de jongeling
naar hem toe.

»Zijt gij Harry Ford?” vroeg de ingenieur hem driftig, zonder eenige
andere inleiding.

»Ja, mijnheer Starr.”

»Ik zou je niet herkend hebben, mijn jongen. Ach! dat komt omdat gij in
de laatste tien jaar een man zijt geworden!”

»Ik, ik heb u herkend,” hernam de jonge mijnwerker, die zijn hoed in de
hand hield. »U zijt niet veranderd, mijnheer. U zijt het die mij op den
afscheidsdag bij de groeve Dochart, omhelsd hebt.—Zoo iets vergeet men
niet!”

»Dek u toch, Harry,” zeide de ingenieur. »Het stortregent en de
beleefdheid moet niet zoo ver gaan, dat men er eene verkoudheid door
zou oploopen.”

»Willen wij dan schuilen, mijnheer Starr?” vroeg Harry Ford.

»Neen, Harry. De lucht staat zoo vast, dat het den geheelen dag zal
regenen en ik heb haast.—Laten wij vertrekken.”

»Tot uwe dienst,” antwoordde de jongeling.

»Zeg, Harry, is je vader wel?”

»Zeer wel, mijnheer Starr.”

»En uwe moeder?”

»Moeder ook.”

»Heeft uw vader mij geschreven over het houden eener samenkomst aan den
put Yarow?”

»Neen, ik mijnheer.”

»Maar heeft Simon Ford dan een tweeden brief aan mij gericht om die
samenkomst afteschrijven?” vroeg de ingenieur op levendigen toon.

»Neen, mijnheer Starr,” gaf de jonge mijnwerker ten antwoord.

»Goed,” zeide James Starr, zonder verder van den ongeteekenden brief te
spreken.

Daarna het woord hervattende, vroeg hij aan den jongen man:

»En kunt gij mij zeggen wat de oude Simon van mij wil hebben?”

»Mijnheer Starr, vader heeft zich voorbehouden u dat zelf te zeggen.”

»Maar, weet gij het?”....

»Ik weet het.”

»Welnu, Harry, ik vraag u niets meer.—Vooruit dan, want ik verlang zeer
om met Simon Ford te praten.—Ja, dat’s waar ook, waar woont hij?”

»In de mijn.”

»Wat! In de groeve Dochart?”

»Ja, mijnheer Starr,” antwoordde Harry Ford.

»Hoe! heeft uwe familie de oude mijn, na het staken der werkzaamheden,
niet verlaten?”

»Geen enkelen dag, mijnheer Starr. Gij kent vader. Hij is daar geboren
en wil er ook sterven.”

»Ja, dat begrijp ik, Harry.... Dat begrijp ik! Zijne geboortemijn! Hij
heeft haar niet willen verlaten! En bevalt het u daar?”....

»Ja, mijnheer Starr,” antwoordde de jonge mijnwerker, »want wij hebben
elkander hartelijk lief en wij hebben maar weinig behoeften.”—

»Goed, Harry” zeide de ingenieur. »Voorwaarts!”

En James Starr stapte, den jongeling volgende, door de straten van
Callander.

Tien minuten later, hadden beiden de plaats verlaten.








IV.

DE GROEVE DOCHART.


Harry Ford was een ferme jongen van vijf-en-twintig jaar, krachtig en
kloek van gestalte. Zijn eenigszins ernstig gelaat, zijne gewoonlijk
peinzende houding, hadden, sedert zijne kindsheid, de aandacht
getrokken van zijne makkers in de mijn. Zijne regelmatige
gelaatstrekken, zijne diepzinnige en zachte oogen, zijne vrij ruwe, eer
kastanje-bruine dan blonde haren, de natuurlijke bevalligheid van zijn
persoon, alles liep samen om van hem het volmaakte type van den
laaglander te vormen, namelijk eene prachtige soort van Schot uit de
vlakte. Van der jeugd af door den arbeid in de mijn gehard, was hij
zoowel een trouw makker, als een eerlijk, goed karakter. Door zijn
vader voorgegaan, door zijn eigen instinct aangezet, had hij gewerkt en
zich vroegtijdig onderricht en, op een leeftijd waarop men nauwelijks
leerling is, was het hem gelukt iets van zich te maken,—een der eersten
in zijn vak—in een land dat weinig weetnieten telt, want het doet alles
om de onwetendheid te verbannen. Zoo het houweel, gedurende de eerste
jaren zijner jongelingschap, de handen van Harry Ford niet verliet,
vertraagde hij niettemin niet om die kennis te verkrijgen, noodig om
zich op den trap der hiërarchie in de mijn te verheffen en hij zou
ongetwijfeld zijn vader als overman van de groeve Dochart zijn
opgevolgd, zoo de mijn niet verlaten was geworden.

James Starr was nog een goed looper, maar hij zou zijn gids toch niet
gemakkelijk bijgehouden hebben, indien deze zijn pas niet wat gematigd
had.

De regen viel toen met minder hevigheid neder. De dikke droppels
vergingen in stof voor zij den grond bereikten. Het waren meer vochtige
rukwinden, die door de lucht schoten en door de stevige bries omhoog
gingen.

Harry Ford en James Starr volgden, terwijl de eerste de lichte bagage
van den ingenieur droeg, gedurende bijna eene mijl den linkeroever van
den stroom. Na langs zijn bochtigen oever te zijn gegaan, sloegen zij
een weg in die onder ruischend geboomte, diep door de velden
heenliep.—Uitgestrekte weiden strekten zich aan beide zijden, om
alleenstaande hoeven, uit. Eenige kudden genoten vreedzaam het altijd
groene gras van deze weiden van Laag-Schotland. Het waren ongehoornde
koeien of kleine schapen met zijdeachtige wol, die zooveel gelijkenis
hebben met de schapen uit de kinderspeeldoozen. Geen herder was te
zien, daar hij waarschijnlijk in eene boomholte eene schuilplaats had
gezocht; maar de »Colley,” een hond eigen aan deze streek van het
Vereenigde Koninkrijk en die om zijn waakzaamheid beroemd is, zwierf om
den weidegrond heen.

De put Yarow lag op omstreeks vier mijlen van Callander. Al loopende
kon James Starr niet nalaten eenige aandoening te gevoelen. Hij had het
land niet wedergezien na den dag waarop de laatste ton steenkolen van
Aberfoyle in de waggons van den Glasgow-spoorweg was gestort. Het
landbouwers-leven verving nu het altijd rumoeriger en bedrijviger leven
der nijverheid. De tegenstelling was te treffender omdat de veldarbeid,
gedurende den winter, eene soort van stilstand ondergaat. Maar eertijds
verlevendigde de bevolking der mijnen, zoo boven als beneden, dezen
grond in elk jaargetijde. De zware kolenkarren gingen, dag en nacht,
heen en weer. De rails, nu op hunne verrotte dwarsliggers in de aarde
gezonken, kraakten destijds onder het gewicht der waggons. Nu kwam de
weg van steen en aarde langzamerhand in de plaats der tramwegen van de
exploitatie. James Starr meende eene woestijn te doorkruisen.

De ingenieur zag dus met een treurigen blik om zich heen. Hij stond
soms een oogenblik stil om te verademen.—Hij luisterde. De lucht was nu
niet meer vervuld met het verwijderd gefluit en het rusteloos geraas
van de werktuigen. Aan den gezichteinder geene dier zwartachtige
dampen, die de nijverheidsman zoo gaarne met de wolken vereenigd ziet.
Geen ronde of hoekige schoorsteen die rookwolken uitbraakte, na zich
aan de kolenbedding zelve gevoed te hebben, noch eene afblaaspijp de
longen uitzettende om den witten stoom wegteblazen. De grond, vroeger
smerig door steenkolenstof, had nu een zindelijk voorkomen, waaraan de
oogen van James Starr niet meer gewend waren.

»Ja, Harry, dat is alles veranderd,” zeide James Starr. »Doch, door
maar steeds te nemen, moesten de steenkolen-schatten eenmaal uitgeput
raken! Betreurt gij dien tijd?”

»Ik betreur hem, mijnheer Starr,” antwoordde Harry. »De arbeid was
zwaar, maar hij boezemde, gelijk elke worsteling, belangstelling in.”

»Ongetwijfeld, mijn jongen! De onophoudelijke worsteling, het gevaar
van instorting, brand, overstrooming en ontploffing van het mijngas,
dat als de bliksem treft! Men had die gevaren af te weren! Gij zegt het
juist! Het was de worsteling en, bijgevolg, het belangwekkende leven!”

»De mijnwerkers van Alloa zijn gelukkiger geweest dan die van
Aberfoyle, mijnheer Starr!”

»Ja, Harry,” antwoordde de ingenieur.

»Waarlijk,” zeide de jonge mijnwerker, »het is te betreuren dat de
geheele aardbol niet enkel en alleen uit steenkool is samengesteld. Er
zou dan voorraad voor eenige millioenen jaren zijn!”

»Zonder twijfel, Harry, maar men moet toch erkennen dat de natuur zich
vooruitziende heeft betoond door onzen ovalen bol hoofdzakelijk uit
zand- en kalksteen en uit graniet te vormen, die het vuur niet verteren
kan.”

»Wilt gij daarmede zeggen, mijnheer Starr, dat de menschen er meê
geëindigd zouden zijn om hun bol te verbranden?...”

»Ja, geheel en al, mijn jongen,” antwoordde de ingenieur. »De aarde zou
tot het laatste stuk haar weg gevonden hebben in de fornuizen der
locomotieven, der locomobielen, der stoombooten, der gasfabrieken en,
op deze wijze zou onze wereld op een goeden dag, aan zijn einde zijn
gekomen!”

»Dat is nu niet meer te vreezen, mijnheer Starr. Maar toch zullen de
kolenmijnen ongetwijfeld sneller uitgeput zijn, dan de statistieken het
vaststellen.”

»Dat zal gebeuren, Harry, en, naar mijn inzien, heeft Engeland
misschien ongelijk zijne brandstof tegen het goud der andere volken te
ruilen!”

»Inderdaad,” antwoordde Harry.

»Ik weet wel,” voegde de ingenieur er bij, »dat noch de waterkracht,
noch de electriciteit hun laatste woord gesproken hebben en dat men
deze twee krachten eenmaal meer volkomen zal benuttigen. Maar, wat doet
het er toe! De steenkool is zeer praktisch in het gebruik en leent zich
gemakkelijk tot de verschillende behoeften der nijverheid. Ongelukkig
kunnen de menschen haar niet naar willekeur voortbrengen! Groeien de
bovenwouden al gedurig aan onder den invloed van warmte en water, de
inwendige wouden groeien niet weer aan en de aardbol zal zich nooit
meer in de omstandigheden bevinden, die voor hun herstel een vereischte
zouden zijn.”

James Starr en zijn gids hadden, al pratende, hun weg, met een snellen
pas, voortgezet. Een uur na het vertrek van Callander, kwamen zij aan
de groeve Dochart.

Een onverschillige ware zelfs getroffen geworden door den treurigen
aanblik, dien de verlaten inrichting aanbood. Het was als het ware het
geraamte van hetgeen vroeger zoo vol leven was geweest.

In eene breede lijst, door eenige schrale boomen omzoomd, verdween de
bodem nog onder het zwarte stof van de brandbare delfstof, maar men zag
er geen sintels, noch gruis, noch een enkel stuk steenkool meer. Alles
was sedert lang weggenomen en verbruikt.

Op een niet zeer hoogen heuvel, teekende zich de omtrek van een
ontzettend groot getimmerte, dat zon en regen langzaam verteerden,
tegen de lucht af. Op den top van dat getimmerte vertoonden zich een
groot wiel of gegoten ijzeren rad en iets lager de ronde, zware
trommels, waarover eertijds de kabels liepen, waarmede de bakken aan de
oppervlakte van den grond werden gebracht.

Op de onderste verdieping herkende men de vervallen machinekamer;
eertijds zoo blinkend door de stalen en koperen deelen der mechaniek.
Eenige muurbrokken lagen ter aarde, omringd door gebroken en door de
vocht groen geworden balken. Stukken van slingers waaraan de schaft van
de uitloozingspompen verbonden was, gebroken of smerige kussens,
tandelooze drijfraderen, omgeworpen wipwerktuigen, sporten nog
bevestigd aan de ladderboomen en op groote graten van den ichthyosaurus
gelijkende, rails nog aan een gebroken dwarsligger gehecht, door twee
of drie schommelende palen gedragen, tramwegen die het gewicht van een
ledig wagentje niet zouden hebben kunnen weêrstaan, ziedaar het
treurige schouwspel door de groeve Dochart aangeboden.

De rand der putten, waarvan de steenen uitgehold waren, was dik met mos
begroeid. Hier herkende men de overblijfselen van een bak, daar de
sporen van een park waar de steenkool werd opgestapeld, die gezift
moest worden naar kwaliteit en grootte. Eindelijk stukken van tonnen
met een eind ketting er aan, gedeelten van reusachtige stutten, platen
van een gescheurden ketel, kromgebogen zuigerstangen, lange slingers
die zich over de opening der pompputten bogen, loopbrugjes bevende door
den wind, steenen bruggen sidderende bij het betreden, gescheurde
muren, half ingevallen daken, waarboven schoorsteenen uitstaken wier
steenen los lagen en gelijkende op die nieuwerwetsche kanonnen wier
stootbodem met ijzeren ringen beslagen is; al die voorwerpen verwekten
een indruk van verlatenheid, armoede en treurigheid, dien de bouwvallen
van een oud steenen kasteel of de overblijfsels eener ontmantelde
vesting niet opleveren.

»Het is eene verwoesting!” zeide James Starr, den jongeling aanziende,
die geen antwoord gaf.

Beiden drongen vervolgens door tot onder het afdak dat de opening van
den put Yarow overdekte, wiens ladders nog toegang verschaften tot de
onderste galerijen van de groeve.

De ingenieur boog zich over de opening heen.

Daaruit stortte zich vroeger de machtige adem van de lucht uit, die
door de ventilators werd opgezogen. Nu was het een zwijgende afgrond.
Het scheen alsof men aan den krater van een uitgedoofden vulkaan stond.

James Starr en Harry stapten op het eerste portaal.

Tijdens de exploitatie bedienden vernuftig uitgedachte werktuigen
zekere putten van de steenkolenmijnen van Aberfoyle: bakken met
zelfwerkende valschermen, in houten gleuven loopende, draaiende
ladders, »engine-men” genaamd, die, door eene eenvoudige slingerende
beweging aan de mijnwerkers gelegenheid gaven om zonder gevaar af te
dalen of, zonder vermoeienis, naar boven te stijgen.

Maar die verbeterde toestellen waren weggenomen na het ophouden der
exploitatie. Er bleef aan den put Yarow niets over dan eene reeks van
ladders, op afstanden van vijftig voet, door portalen afgescheiden.
Dertig van deze ladders, de eene aan de andere bevestigd, maakten het
mogelijk om de zool der onderste galerij, ter diepte van vijftien
honderd voet, te bereiken. Dit was de eenige verbindingsweg die
tusschen den bodem der groeve Dochart en den bovengrond bestond. De
luchtverversching geschiedde door den put Yarow, dien de galerijen in
verbinding brachten met een anderen put wiens opening in een hooger
vlak lag, zoodat de warme lucht zich, op eene natuurlijke wijze, door
deze soort van omgekeerden hevel ontlastte.

»Ik volg u, mijn jongen,” zeide de ingenieur, den jongeling een teeken
gevende om hem voor te gaan.

»Tot uwe orders, mijnheer Starr.”

»Hebt ge de lamp?”

»Ja, en de hemel gave dat het nog de veiligheidslamp ware, die wij
eertijds gebruikten!”

»Inderdaad,” hernam James Starr, »de ontploffingen van het mijngas zijn
nu niet meer te vreezen!”

Harry was slechts van eene gewone olielamp voorzien, waarvan hij de pit
aanstak. In de mijn zonder kolen, kon geene ontsnapping van
koolwaterstofgas meer plaats hebben. Er was dus geene ontploffing meer
te vreezen en er bestond geene noodzakelijkheid om de vlam van de
omringende lucht af te scheiden door het metalen gaas, dat het gas
belet van buiten af te ontvlammen. De toen zoo volmaakte lamp van Davy
kwam hier niet meer te pas. Maar zoo het gevaar niet meer bestond, het
was omdat de oorzaak er van verdwenen was en met de oorzaak, ook de
brandstof, die vroeger den rijkdom der groeve Dochart uitmaakte.

Harry daalde de eerste sporten der bovenste ladder af. James Starr
volgde hem. Beiden bevonden zich weldra in eene diepe duisternis,
slechts afgebroken door het schijnsel der lamp. De jonge man hield haar
boven zijn hoofd, ten einde zijn metgezel meer licht te verschaffen.

Een tiental ladders werden door den ingenieur en zijn gids met dien
afgemeten, den mijnwerker eigen tred afgedaald. Zij waren nog in goeden
staat.

James Starr nam met een nieuwsgierigen blik alles waar, wat het flauwe
schijnsel hem te zien gaf van de wanden van dien put, die nog met eene
houten, half verrotte omkuiping bekleed was.

Op het vijftiende portaal, dat is ter halver wege gekomen, hielden zij
eenige oogenblikken stil.

»Ik heb bepaald uwe beenen niet,” zeide de ingenieur, diep ademhalend,
»maar toch, het gaat nog!”

»Gij zijt sterk, mijnheer Starr,” antwoordde Harry, »en het is toch
altijd wat waard langen tijd in eene mijn geleefd te hebben.”

»Gij hebt gelijk, Harry. Vroeger, toen ik twintig jaar was, zou ik in
éen adem zijn afgedaald. Komaan, voorwaarts!”

Maar toen zij op het punt waren het portaal af te stappen, hoorden zij
eene verwijderde stem in de diepte van de put weergalmen. Zij naderde
hen als eene zware golf en zij werd steeds duidelijker.

»Welnu! wie komt daar?” vroeg de ingenieur, terwijl hij Harry
tegenhield.

»Ik kan het niet zeggen,” hernam de jonge mijnwerker.

»Het is toch uw oude vader niet?”...

»Neen, mijnheer Starr, die is het niet!”

»Dan misschien een buurman?”...

»Wij hebben geen buren op den bodem der groeve,” antwoordde Harry. »Wij
zijn er alleen, heel alleen.”

»Goed, laat dien indringer dan voorbij,” zeide James Starr. »Die
afdalen moeten plaats maken voor hen die naar boven komen.”

Beiden wachtten.

De stem weergalmde nu met een prachtigen klank, alsof ze door een
ruimen akoestischen tempel werd voortgeplant en weldra bereikten eenige
woorden van een schotsch lied vrij duidelijk de ooren van den jongen
mijnwerker.

»Het lied der meren!” riep Harry uit. »O! het zou mij zeer verwonderen
zoo het uit den mond van een ander dan Jack Ryan voortkwam.”

»En wie is die Jack Ryan, die zoo heerlijk zingt?” vroeg James Starr.

»Een oud makker uit de kolenmijn,” antwoordde Harry. En zich daarna
over het portaal buigende, schreeuwde hij: »Hé! Jack!”

»Zijt gij het Harry?” was het antwoord. »Wacht, ik kom.”

En het gezang werd nog levendiger hervat.

Eenige oogenblikken later verscheen in den lichtenden kegel dien de
lamp deed afschijnen, een stevige knaap van vijf-en-twintig jaar met
een vroolijk gelaat, lachende oogen, een prettigen mond en schitterend
blond haar, en die den voet op het portaal van de vijftiende ladder
zette.

Zijn eerste werk was de hand, die Harry hem toestak, stevig te drukken.

»Verheugd u te ontmoeten!” riep hij uit. »Maar, bij Sint Mungo, wanneer
ik geweten had, dat gij heden boven kwaamt, had ik mij zelven de
afdaling in den put Yarow bespaard!”

»Mijnheer James Starr!” zeide Harry toen, zijne lantaarn naar den
ingenieur wendende, die in de schaduw was blijven staan.

»Mijnheer Starr!” antwoordde Jack Ryan. »Ach! mijnheer de ingenieur, ik
zou u niet herkend hebben. Sedert ik de groeve verlaten heb, zijn mijne
oogen niet meer gewend om, zooals vroeger, in donker te kijken.”

»En wat mij betreft, ik herinner mij nu een bengel, die altijd zong.
Dat is nu wel tien jaar geleden, mijn jongen! Dat waart gij zeker?”

»Ik zelf, mijnheer Starr en, ziet u? met het veranderen van beroep, ben
ik niet van humeur veranderd. Ba! ik denk dat lachen en zingen, beter
is dan huilen en klagen!”

»Zeker, Jack Ryan. En wat doet gij na uw vertrek uit de mijn?”

»Ik werk op de pachthoeve van Melrose, bij Irvine, in het graafschap
Renfrew, vier mijlen van hier. Ach! dat is niet te vergelijken met onze
steenkolenmijnen van Aberfoyle! Het breekijzer was voor mijne hand
beter geschikt dan de spade of de prikkel! En dan waren er, in de oude
groeve, hoeken waar de stem diep klonk en vroolijke echo’s die mijne
liederen aardig terugkaatsten, terwijl daarboven!... Maar gaat gij den
ouden Simon eens bezoeken, mijnheer Starr?”

»Ja, Jack,” antwoordde de ingenieur.

»Laat ik u dan niet ophouden”...

»Maar Jack,” vroeg Harry, »wat drijft u heden naar de hut?”

»Ik wilde u spreken, kameraad, en u vragen op het feest van de klan
Irvine. Ge weet, ik ben de »pijper” [6] van die streek. Er zal gezongen
en gedanst worden!”

»Ik dank u, Jack, maar het is mij onmogelijk.”

»Onmogelijk?”

»Ja, het bezoek van mijnheer Starr kan misschien lang duren en ik moet
hem naar Callander teruggeleiden.”

»Wel! Harry, het feest van de klan Irvine heeft eerst over acht dagen
plaats. Dan zal het bezoek van mijnheer Starr, naar ik onderstel, zijn
afgeloopen en houdt u niets meer in de hut terug.”

»Ja zeker, Harry,” antwoordde James Starr. »Gij moet gebruik maken van
de uitnoodiging van uw kameraad Jack.”

»Welnu, Jack! ik neem het aan,” zeide Harry. »Over acht dagen zullen
wij elkander op het feest te Irvine wederzien.”

»Over acht dagen, dat ’s overeengekomen,” antwoordde Jack Ryan.
»Vaarwel, Harry! Uw dienaar, mijnheer Starr. Ik ben zeer verheugd dat
ik u weder heb gezien! Ik zal nu aan de vrienden tijding van u kunnen
geven. Mijnheer de ingenieur, niemand heeft u vergeten.”

»En ik heb ook niemand vergeten!” zeide James Starr.

»Voor allen bedankt, mijnheer,” antwoordde Jack Ryan.

»Vaarwel Jack!” zeide Harry, de hand van zijn makker voor de laatste
maal drukkende.

En Jack Ryan, zijn lied vervolgende, verdween weldra in het bovenste
van den put, door zijne lamp maar flauw verlicht.

Een kwartier daarna daalden James Starr en Harry van de laatste ladder
af en betraden zij den bodem van den ondersten gang der mijn.

Op de rondte door den bodem van den put Yarow gevormd, liepen
onderscheidene galerijen uit die gediend hadden voor de exploitatie van
de laatste kolenhoudende ader der mijn. Zij drongen in den massieven
schiefer- en zandsteen door, eenigen geschoord door dwarsramen van
zware, ruwe balken, anderen gevoerd met eene dikke bekleeding van
steen. Overal vervingen opvullingen de door de exploitatie geledigde
aderen. De kunstmatige pijlers waren gemaakt van steenen uit de
naburige groeven gehaald en ze torschten nu den grond, namelijk de
dubbele verdieping der tertiaire en quaternaire terreinen, die vroeger
op de bedding zelve rustten. Duisternis heerschte nu in deze
mijngalerijen, eertijds verlicht, hetzij door de lamp van den
mijnwerker, hetzij door het electrieke licht, waarvan het gebruik, in
den laatsten tijd, in de groeven was ingevoerd. Maar de sombere tunnels
weerklonken niet meer van het geknars der karretjes op de sporen
loopende, noch van het geraas der plotseling toeslaande luchtdeuren,
noch van het geschreeuw der voerlieden, noch van het gehinnik der
paarden en muilezels, noch van de stooten met het breekijzer van den
werkman, noch van het donderend geweld, waarmede het vaste gesteente
uiteen werd geslagen.

»Wilt u een oogenblik rust nemen, mijnheer Starr?” vroeg de jongman.

»Neen, mijn jongen,” antwoordde de ingenieur, »want ik heb haast om de
hut van den ouden Simon te bereiken.”

»Volg mij dan, mijnheer Starr. Ik zal u geleiden en nogtans ben ik
zeker dat gij volkomen goed den weg zoudt vinden in dezen duisteren
doolhof van galerijen.”

»Ja zeker! Ik heb het geheele plan der oude groeven nog in mijn hoofd.”

Harry, door den ingenieur gevolgd en zijne lamp in de hoogte houdende,
om hem meer licht te geven, drong in eene hooge galerij door, die het
voorkomen had van eene zijbeuk eener hoofdkerk. Beider voeten stootten
telkens tegen houten dwarsliggers, die, tijdens de exploitatie, de
rails droegen.

Maar nauwelijks hadden zij vijftig schreden afgelegd, of een ontzettend
groote steen kwam aan de voeten van James Starr rollen.

»Pas op, mijnheer Starr!” riep Harry uit, terwijl hij den ingenieur bij
den arm vatte.

»Een steen, Harry! O! die oude gewelven zijn zeker niet sterk genoeg
meer, en...”

»Mijnheer Starr,” antwoordde Harry Ford, »het komt mij voor dat de
steen geworpen is... en geworpen door eene menschenhand!...”

»Geworpen!” riep James Starr uit. »Wat bedoelt ge daarmeê, mijn
jongen?”

»Niets, niets... mijnheer Starr,” was het ontwijkende antwoord van
Harry, wiens ernstig geworden blik, wel door die dikke wanden had
willen heenboren. »Vervolgen wij onzen weg. Neem mijn arm, als ’t u
belieft en vrees niet dat gij een misstap zult doen.”

»Hier ben ik, Harry.”

En beiden togen vooruit, terwijl Harry achter zich keek, het licht
zijner lantaarn naar de diepten der galerij richtende.

»Zullen we er spoedig zijn?” vroeg de ingenieur.

»In tien minuten, ten hoogste.”

»Goed.”

»Maar,” mompelde Harry, »het is er toch niet minder vreemd om! Dat is
de eerste keer, dat mij zoo iets gebeurt. Die steen moest juist vallen
op het oogenblik dat wij voorbijgingen!...”

»Harry, dat is een bloot toeval.”

»Een toeval!” hernam de jonge man het hoofd schuddende. »Ja... een
toeval...”

Harry bleef stilstaan. Hij luisterde.

»Wat is er, Harry?” vroeg de ingenieur.

»Ik meende achter ons te hooren loopen,” antwoordde de jonge
mijnwerker, die oplettend luisterde.

En daarop zeide hij:

»Neen! ik zal mij bedrogen hebben. Steun maar goed op mijn arm,
mijnheer Starr. Bedien u van mij als van een stok.”

»En een stevige stok, Harry,” antwoordde James Starr. »Er is er geen
betere dan een brave jongen, zooals gij zijt!”

Beiden liepen zwijgend verder door het sombere ruim.

Harry, die blijkbaar bezorgd was, keerde zich dikwijls om, ten einde
een verwijderd gerucht of een schijnsel in de verte, zoo mogelijk te
verrassen.

Maar, achter en voor hem, was het, een en al, stilte en duisternis.








V.

DE FAMILIE FORD.


Tien minuten daarna, traden James Starr en Harry eindelijk uit de
hoofdgalerij.

De jonge mijnwerker en zijn metgezel waren nu op eene open plaats
aangekomen,—zoo dit namelijk een gepaste naam is voor een duister hol.
Dit hol was echter niet geheel en al van het daglicht verstoken. Eenige
lichtstralen drongen er door de opening van een verlaten, in de
bovenste beddingen geboorde put, in door. Het was de koker waardoor de
luchtverversching van de groeve Dochart plaats had. Door hare mindere
dichtheid werd de inwendige warme lucht naar den put Yarow medegevoerd.

Op deze wijze drong, bij wijlen, wat lucht en licht door het dikke
gewelf van leisteen tot in de open plaats door.

Daar huisde Simon Ford met zijne familie, sedert tien jaar, in een
onderaardsch verblijf, in den leisteen uitgehouwen, ter zelfde plaatse
waar vroeger de krachtige machines werkten, die in de werktuiglijke
trekkracht voor de groeve Dochart voorzagen.

Dat was de woning, waarin de oude overman verblijf hield en die hij
gaarne zijn »cottage” [7] noemde. Door een leven van arbeid, in geen
onbemiddelden staat verkeerende, had Simon Ford, in het volle zonlicht,
te midden van het geboomte, in welke stad ook van het koninkrijk,
kunnen leven; maar de zijnen, gelijk hij zelf, hadden verkozen om de
steenkolenmijn niet te verlaten, waar zij, éen van gedachte en smaak,
gelukkig waren. Ja! die cottage, vijftien honderd voet diep onder den
schotschen grond, beviel hun. Een der voordelen aan die plaats
verbonden was dat er geen vrees behoefde te bestaan dat de
belasting-agenten, de »stentmaters” belast met de vaststelling van het
hoofdgeld, er de bewoners ooit zouden komen opzoeken.

Toen ter tijd droeg Simon Ford, de oude overman der groeve Dochart,
zijn vijf en zestig jaar nog krachtig genoeg. Groot, kloek, welgevormd,
zou hij tot een der opmerkelijkste »sawneys” [8] van het kanton zijn
gerekend, dat zooveel schoone mannen aan de regimenten Hooglanders
leverde.

Simon Ford stamde van een oud mijnwerkers-geslacht af en zijn stamboom
reikte tot in de eerste dagen van de exploitatie der schotsche
steenkool-beddingen.

Zonder op oudheidkundige wijze te willen nagaan of de Grieken en
Romeinen steenkolen gebruikten; of de Chineezen reeds lang voor de
christelijke jaartelling de steenkoolmijnen benuttigden; zonder te
willen bespreken of de brandbare delfstof werkelijk haar naam ontleent
aan den hoefsmid Houillos, die in de twaalfde eeuw in België leefde,
kan men als zeker stellen dat de kolenbekkens van Groot-Brittannië, de
eerste waren die op eene geregelde wijze werden geëxploiteerd. In de
elfde eeuw verdeelde Willem de Veroveraar reeds de opbrengst van het
kolenbekken van Newcastle onder zijne wapenbroeders. In de dertiende
eeuw werd door Hendrik de derde vergunning verleend tot het delven van
de »zeekool”. Eindelijk wordt, op het einde der zelfde eeuw, gewag
gemaakt van de beddingen in Engeland en Wallis.

Het was omstreeks dien tijd dat de voorvaders van Simon Ford in de
ingewanden van den caledonischen bodem doordrongen, om er, van vader op
zoon, niet meer uit te komen. Het waren slechts eenvoudige
arbeidslieden. Zij werkten als galeislaven aan de uitdelving van de
kostbare brandstof. Men meent zelfs dat de kolenmijnwerkers, evenals de
zoutmakers van dien tijd, werkelijk slaven waren. Inderdaad was dit
denkbeeld in de achttiende eeuw in Schotland zoozeer gevestigd, dat
men, gedurende den oorlog van den pretendent, mocht vreezen dat twintig
duizend mijnwerkers van Newcastle in opstand kwamen om eene vrijheid te
veroveren,—die zij meenden niet te bezitten.

Wat hiervan zij, Simon Ford was er fier op tot het groote gezin der
schotsche kolenmijnwerkers te behooren. Hij had daar met zijne handen
gearbeid, op de eigenste plaats waar zijn voorvaders breekijzer, tang
en houweel gehanteerd hadden. Op dertigjarigen ouderdom was hij overman
in de groeve Dochart, de belangrijkste der kolenmijnen van Aberfoyle.
Hij beminde zijn beroep hartstochtelijk. Gedurende eene reeks van
jaren, oefende hij zijne betrekking met ijver uit. Zijn eenige verdriet
was dat de kolenbedding verarmde en dat hij het oogenblik zag aankomen,
waarop de laag zou uitgeput zijn.

Daarop had hij zich gewijd aan het zoeken naar nieuwe aders in al de
groeven van Aberfoyle, die onder den grond met elkander in gemeenschap
stonden. Hij was zoo gelukkig geweest er, in het laatste tijdvak der
exploitatie, eenigen te ontdekken. Zijn mijnwerkers-instinct was hem
daarbij van grooten dienst en de ingenieur James Starr stelde hem op
hoogen prijs. Men zou gezegd hebben dat hij de beddingen in de
ingewanden der kolenmijn raadde, gelijk een waterzoeker de bronnen
onder de aardlaag ruikt.

Maar het oogenblik brak aan, zooals gezegd is, waarop de brandstof in
de mijn geheel op was. De boringen leverden niets op. Het was blijkbaar
dat de kolenlaag geheel was uitgeput. De exploitatie werd gestaakt. De
mijnwerkers trokken af.

Is het te gelooven? Voor de meesten was het een wanhopig oogenblik. Zij
die weten, hoe de mensch, in den grond van zijn hart, zijne kwelling
lief heeft, zullen er zich niet over verwonderen. Simon Ford was,
ongetwijfeld, het sterkst getroffen. Hij was, bij uitnemendheid, het
beeld van den mijnwerker, wiens bestaan onverbreekbaar aan dat zijner
mijn verbonden is. Van zijne geboorte af had hij er steeds gewoond, en,
na het verlaten van het werk, wilde hij er nog blijven wonen. Daarom
bleef hij. Zijn zoon Harry werd belast met het verzorgen der
onderaardsche woning met levensmiddelen; maar wat hém betreft, hij was
sedert tien jaren, geen tien maal boven geweest.

»Naar boven gaan! waarvoor noodig?” herhaalde hij steeds en hij verliet
zijn zwarte domein niet.

In dit verblijf, overigens volkomen gezond, omdat er steeds eene
gemiddelde temperatuur heerschte, kende de oude overman noch de
zomerhitte, noch de winterkoû. Zijn huisgezin was wel! Wat kon hij meer
wenschen?

Inwendig was hij echter zeer droefgeestig. Hij betreurde de
levendigheid, de beweging, de drukte van vroeger in de toen zoo ijverig
geëxploiteerde mijn. Maar een vast denkbeeld hield hem staande.

»Neen, neen!” herhaalde hij, »de kolenmijn is niet uitgeput!”

En hij, die in tegenwoordigheid van Simon Ford betwijfeld zou hebben
dat het oude Aberfoyle eens van uit de dooden zou verrijzen, zou het
hard te verantwoorden hebben gehad. Hij had alzoo nimmer de hoop
opgegeven om eene nieuwe bedding te ontdekken, die aan de mijn hare
verloren grootheid zou teruggeven. Ja, zoo het had gemoeten, zou hij
gaarne het breekijzer weer hebben opgevat en zouden zijne oude, maar
nog stevige armen het rotsgesteente krachtig hebben aangetast. Hij liep
dus door de mijngalerijen, dan eens alleen, dan weder met zijn zoon,
waarnemende, zoekende en elken dag vermoeid, maar niet ontmoedigd in
zijne cottage terugkeerende.

Madge was de waardige gezellin van Simon Ford, de »good wife,” »de
goede huisvrouw” volgens de Schotsche uitdrukking. Evenmin als haar
man, zou Madge de mijn hebben willen verlaten. Zij deelde, in dat
opzicht, geheel in zijne hoop en in zijn hartzeer. Zij bemoedigde hem,
zij dreef hem voorwaarts, zij sprak tot hem met een ernst, die het hart
van den ouden overman goed deed.

»Aberfoyle is slechts ingesluimerd, Simon,” zeide zij. »Gij hebt
gelijk. Het is slechts eene rust en niet de dood!”

Madge kon het best zonder de buitenwereld stellen en zij verstond de
kunst om het leven van hun drieën in de cottage gelukkig te maken.

Deze naderde James Starr nu.

De ingenieur werd inderdaad gewacht. Simon Ford, die in zijne deur
stond, trad, zoodra de lamp van Harry hem de aankomst van zijn ouden
»viewer” aankondigde, op hem toe.

»Zijt welkom, mijnheer James!” riep hij hem toe met eene stem, die door
het gewelf van leisteen weerklonk. »Zijt welkom in de cottage van den
ouden overman! Al is het huis der familie Ford ook vijftien honderd
voet diep onder de aarde bedolven, het is er niet minder gastvrij om.”

»Hoe maakt gij het, brave Simon?” vroeg James Starr, de hand van zijn
gastheer drukkende.

»Zeer wel, mijnheer Starr. En hoe zou het ook anders kunnen, wanneer
men zoo voor elke guurheid des weders beschut is. Uwe dames, die des
zomers frissche lucht te Newhaven of te Porto-bello [9] gaan scheppen,
zouden beter doen indien zij een maandje in de kolenmijn van Aberfoyle
doorbrachten! Zij zouden geen gevaar loopen er eene zware verkoudheid
op te doen, zooals in de vochtige straten der oude hoofdstad.”

»Dat zal ik u niet tegenspreken, Simon,” antwoordde James Starr, die
gelukkig was den ouden overman, zooals hij vroeger was, weder te
vinden. »Ja waarlijk, ik vraag mijzelven ook al af, waarom ik mijn huis
in Canongate niet zou verruilen voor eene cottage naast de uwe.”

»Tot uwe dienst, mijnheer Starr. Ik ken een uwer oude mijnwerkers die
het bijzonder aangenaam zou vinden, tusschen u en hem slechts een
gemeenschappelijken muur te hebben.”

»En Madge?” vroeg de ingenieur.

»De goede vrouw bevindt zich, zoo mogelijk, nog beter dan ik!”
antwoordde Simon Ford, »en het zal haar een genoegen zijn u aan haren
disch te zien. Ik denk dat ze zich zelve overtroffen zal hebben om u te
onthalen.”

»Dat zullen wij zien, Simon, dat zullen wij zien!” zeide de ingenieur,
wien de aankondiging van een ontbijt, na een zoo langen marsch, niet
onverschillig kon zijn.

»Hebt u honger, mijnheer Starr?”

»Bepaald honger. De reis heeft mijn eetlust opgewekt. Ik ben onder een
verschrikkelijk weder aangekomen!”...

»Zoo! regent het boven!” antwoordde Simon Ford met een zeer duidelijken
blik van medelijden.

»Ja, Simon, en de wateren van de Forth zijn heden zoo onstuimig als die
eener zee!”

»Welaan! mijnheer James, hier regent het nooit! Maar ik behoef u ook
geene schilderij op te hangen van de goede zijden, die gij even zoo
goed kent als ik. Hier zijt gij aan de cottage. Dat is het voornaamste
en, nogmaals, zijt welkom!”

Simon Ford, gevolgd door Harry, liet James Starr de woning
binnentreden, die zich toen in eene ruime zaal bevond, door
onderscheidene lampen verlicht en waarvan er eene aan de geschilderde
bindten der zoldering was opgehangen.

De tafel, overdekt met een tafellaken door frissche kleuren
opgevroolijkt, wachtte slechts op de gasten, voor wie vier van oud
lederen rugleuningen voorziene stoelen bestemd waren.

»Goeden dag, Madge,” zeide de ingenieur.

»Goeden dag, mijnheer James,” antwoordde de brave schotsche vrouw, die
opstond om haren gast te ontvangen.

»Ik zie u met genoegen weer, Madge.”

»En u hebt gelijk, mijnheer James, want het is aangenaam hen terug te
zien, voor wie men altijd goed is geweest.”

»Vrouw, de soep wacht,” zeide Simon Ford, »en men moet haar even zoo
min laten wachten als mijnheer James. Hij heeft een honger als een
mijnwerker, maar hij zal zien dat onze jongen het ons hier aan niets
laat ontbreken. Harry, dat’s ook waar,” voegde de oude overman er bij,
zich naar zijn zoon wendende, »Jack Ryan is u komen opzoeken.”

»Ik weet het vader. Wij hebben hem in den put Yarow ontmoet.”

»Dat’s een goede vroolijke kameraad,” zeide Simon Ford. »Maar het
schijnt hem daarboven te bevallen. Hij had geen echt mijnwerkersbloed
in de aderen. Aan tafel, mijnheer James en laten wij nu eens stevig
ontbijten, want het is mogelijk dat wij eerst zeer laat het avondmaal
kunnen gebruiken.”

Op het oogenblik dat de ingenieur en zijne gastheeren plaats zouden
nemen, zeide James Starr:

»Een oogenblik Simon. Wenscht gij dat ik met smaak ete?”

»U zoudt ons geen grootere eer kunnen aandoen, mijnheer Starr,”
antwoordde Simon Ford.

»Welnu, dan moet men niets bij zich hebben dat de geest bezig houdt.
En, nu heb ik u twee vragen te doen.”

»Ga uw gang, mijnheer James.”

»Uw brief spreekt van eene mededeeling die mij belang zal inboezemen?”

»En die inderdaad zeer belangrijk is.”

»Voor u?...”

»Voor ons beiden, mijnheer James. Maar ik wil ze u eerst doen nà den
maaltijd en op de plaats zelve. Zonder dat, zoudt gij mij niet willen
gelooven.”

»Simon,” hernam de ingenieur, »zie mij goed aan... daar... in de oogen.
Eene belangrijke mededeeling?... Ja... Heel goed!... Ik vraag u daarom
niets meer,” voegde hij er bij, alsof hij het gewenschte antwoord in
den blik van den ouden overman gelezen had.

»En de tweede vraag?” zeide laatstgenoemde.

»Weet gij, Simon, wie de persoon is die mij dit heeft kunnen
schrijven?” antwoordde de ingenieur, hem den ongeteekenden brief
vertoonende, dien hij ontvangen had.

Simon Ford nam den brief en las hem zeer aandachtig.

Hem daarna aan zijn zoon toonende, zeide hij:

»Kent gij dit schrift?”

»Neen, vader,” antwoordde Harry.

»En deze brief droeg den stempel van het postkantoor te Aberfoyle?”
vroeg Simon Ford aan den ingenieur.

»Ja, juist als de uwe,” antwoordde James Starr.

»Wat denkt ge daarvan, Harry?” zeide Simon Ford, wiens voorhoofd een
oogenblik betrok.

»Ik denk, vader,” antwoordde Harry, »dat iemand er eenig belang, welk
dan ook, bij gehad heeft om mijnheer James Starr te verhinderen de
samenkomst bij te wonen, dien gij hem verzocht hebt.”

»Maar wie?” riep de oude mijnwerker uit. »Wie heeft zoo diep in mijne
geheimste gedachte kunnen doordringen?...”

En Simon Ford verzonk in een diep gepeins, waaruit de stem van Madge
hem spoedig opwekte.

»Laat ons gaan zitten, mijnheer Starr,” zeide zij. »De soep zal koud
worden. Laten we, voor het oogenblik aan dien brief niet meer denken.”

En, op het verzoek der oude vrouw, zette ieder zich aan tafel,—James
Starr tegenover Madge om haar eer aan te doen,—en de vader over zijn
zoon.

Het was een ferme, schotsche maaltijd. Vooreerst »hotchpotch”, soep
waarvan het vleesch midden in een heerlijken bouillon dreef. Naar het
zeggen van den ouden Simon, had zijne huisgenoote, in het klaarmaken
van den hotchpotch, haars gelijke niet.

Zoo was het ook gesteld met den »cockyleeky” eene soort van hanepastei
met prei toebereid, die allen lof verdiende.

Alles werd besproeid met een heerlijken ale van het beste brouwsel uit
de Edinburghsche brouwerijen.

Maar de hoofdschotel bestond in een »haggis” nationale podding, van
vleesch en gerstemeel gemaakt. Dit opmerkelijke gerecht, dat den
dichter Burns de stof voor een zijner schoonste lierzangen leverde,
onderging het lot van de schoonste zaken dezer wereld: het ging voorbij
als een droom.

Madge ontving de meest oprechte complimenten van haren gast.

Het ontbijt eindigde met een nagerecht bestaande uit kaas en »cakes”
netjes toebereide koekjes van havermeel en eenige glaasjes »usquebaugh”
een heerlijke brandewijn, uit graan gestookt, die vijf en twintig jaar
oud was, juist de leeftijd van Harry.

Het maal duurde ruim een uur. Niet alleen hadden James Starr en Simon
Ford goed gegeten, zij hadden ook veel gepraat, hoofdzakelijk over het
verledene van de oude kolenmijn van Aberfoyle.

Harry was veeleer stil geworden. Tweemaal was hij van tafel opgestaan
en naar buiten gegaan. Het was duidelijk dat hij eenige ongerustheid
koesterde na het voorval met den steen en dat hij den omtrek van de
cottage wilde gadeslaan. De ongeteekende brief maakte hem ook niet
geruster.

Terwijl hij zoo eens naar buiten was, zeide de ingenieur tegen Simon
Ford en Madge:

»Ja, vrienden! wat hebt ge toch een braven jongen.”

»Ja, mijnheer James, een goed aanhankelijk wezen,” hernam de oude
overman op levendigen toon.

»Bevalt het hem bij u, in de cottage?”

»Hij zou ons niet willen verlaten.”

»Toch denkt gij er wel over om hem uit te huwelijken?”

»Harry trouwen!” riep Simon Ford uit. »En met wie? Met een meisje van
daarboven die van feesten en van dansen zou houden en haar klan boven
onze steenkolenmijn zou verkiezen! Harry zou er niet aan willen!”

»Simon,” antwoordde Madge, »ge zult toch niet vorderen dat onze Harry
nooit eene vrouw neemt...”

»Ik zal niets vorderen,” antwoordde de oude mijnwerker, »maar het heeft
geene haast. Wie weet of wij voor hem niet eens vinden?...”

Op dit oogenblik kwam Harry weer binnen en zweeg Simon Ford.

Toen Madge van tafel opstond, volgden allen haar voorbeeld en gingen ze
een oogenblik voor de deur der woning zitten.

»Welnu, Simon,” zeide de ingenieur, »ik luister naar u!”

»Mijnheer James” antwoordde Simon Ford, »uwe ooren heb ik niet noodig,
maar wel uwe beenen. Zijt gij voldoende uitgerust?”

»Goed uitgerust en geheel bekomen, Simon. Ik ben gereed u overal te
volgen, waar gij ook heengaat.”

»Harry,” zeide Simon Ford, zich naar zijn zoon wendende, »steek onze
veiligheidslampen aan.”

»Neemt gij veiligheidslampen mede!” riep James Starr tamelijk
verwonderd uit, omdat de ontploffingen van het mijngas niet te vreezen
waren in eene groeve, die volstrekt geen steenkool meer bevatte.

»Ja, mijnheer James, uit voorzorg.”

»Mijn brave Simon, zult gij mij ook niet in overweging geven om een
mijnwerkerspak aan te trekken?”

»Nog niet, mijnheer James! nog niet!” antwoordde de oude overman, wiens
oogen vreemdsoortig schitterden in hunne diepe kassen.

Harry, die de hut was binnengetreden, kwam er bijna dadelijk weder uit,
drie veiligheidslampen medebrengende.

Harry gaf eene der lampen aan den ingenieur, de andere aan zijn vader
en hij hield de derde in zijne linkerhand, terwijl hij in de
rechterhand een langen stok nam.

»Op weg!” zeide Simon Ford, die een stevig breekijzer opnam, dat naast
de deur der hut stond.

»Op weg!” antwoordde de ingenieur. »Tot weerziens, Madge!”

»God zij met u!” antwoordde de schotsche vrouw.

»Vrouw, je weet het, een goed avondmaal,” riep Simon Ford. »We zullen
honger hebben als wij thuis komen en we zullen het eer aandoen!”








VI.

EENIGE ONVERKLAARBARE VERSCHIJNSELEN.


Men weet hoe sterk het bijgeloof in de schotsche hoog- en laaglanden
is. In onderscheidene klans houden de pachters van den laird [10] er
van, des avonds de sprookjes te vertellen, die aan het repertorium der
noordsche fabelleer ontleend zijn. Het op breede schaal en uit eene
ruime beurs overal over het land verspreide onderwijs heeft die,
schijnbaar met den grond van Oud-Caledonië samenhangende, legenden nog
niet tot den staat van verdichtselen kunnen terugbrengen. Het is nog
het land der geesten en der spoken, der kaboutermannetjes en der
toovergodinnen. Daar verschijnt nog immer de kwaaddoende geest, die
slechts tegen betaling heengaat: de »Seer” der Hooglanders, die door
zijne gave van het dubbel gezicht, de aanstaande sterfgevallen
voorzegt; de »May-Moullach” die zich in de gestalte van een jong meisje
met harige armen vertoont en aan de huisgezinnen de ongelukken
verkondigt, die hen bedreigen; de toovergodin »Branshie,” die de
noodlottige gebeurtenissen aanzegt; de »Brawnies” aan wie de wacht van
het huisraad is toevertrouwd; de »Urisk” die meer bijzonder in de
woeste bergpassen bij het meer Katharine huist,—en nog veel anderen.

Het spreekt van zelf dat de bevolking der schotsche steenkolenmijnen
hare bijdrage van legenden en fabelen zou leveren tot die verzameling
van mythen. Indien de bergen der Hooglanden met goede of booze
denkbeeldige wezens bevolkt zijn, hoeveel te meer moesten de sombere
kolenmijnen tot in hunne uiterste diepten door hen bezocht worden. Wie
doet de beddingen gedurende de onstuimige nachten beven, wie wijst het
spoor van de nog onontgonnen ader, wie steekt het mijngas aan en
bestuurt de vreeselijke ontploffingen, wie anders dan een in de mijn
verborgen geest? Dit gevoelen was, ten minste onder die bijgeloovige
Schotten, algemeen verspreid. Inderdaad geloofden de mijnwerkers gaarne
aan het fantastische, wanneer het slechts zuiver natuurkundige
verschijnselen betrof en het ware verloren moeite geweest om hen
daarvan te willen afbrengen. Wáar ook kon de lichtgeloovigheid zich
vrijer ontwikkelen dan op den bodem dezer afgronden? En nu de
kolenmijnen van Aberfoyle juist in de streek der legenden werden
geëxploiteerd, konden zij zich natuurlijk het beste leenen voor alle
voorvallen van bovennatuurlijken aard.

De legenden waren er dan ook overvloedig voorhanden. Overigens moet men
toestemmen dat zekere tot hiertoe niet opgeloste natuurverschijnselen,
slechts nieuw voedsel aan de openbare lichtgeloovigheid konden
verschaffen.

Aan het hoofd der bijgeloovigen van de groeve Dochart, stond Jack Ryan,
de makker van Harry. Hij was de grootst mogelijke partijganger van het
bovennatuurlijke. Al die hersenschimmige verhalen bracht hij in
liederen over die hem, gedurende de winteravonden, den meesten bijval
verwierven.

Maar Jack Ryan was de eenige niet die van lichtgeloovigheid blijk gaf.
Zijn makkers bevestigden, op niet minder hoogen toon, dat de groeven
door geesten bewoond werden en dat zekere onbegrijpelijke wezens er,
evenals in de Hooglanden, dikwijls verschenen. En ware dit anders
geweest, het zou, volgens hun zeggen, iets buitengewoons zijn geweest.
Maar is er in waarheid eene betere plaats voor de spelen der geesten,
der kaboutermannetjes, der dwaallichtjes en andere vertooners der
denkbeeldige schouwspelen, dan eene sombere en diepe kolenmijn.—De
decoratiën waren steeds opgesteld en waarom zouden de bovennatuurlijke
personaadjes er dan hunne rol niet zijn komen spelen?

Zoo redeneerden Jack Ryan en zijn makkers uit de steenkolenmijnen van
Aberfoyle. Het is reeds gezegd dat de verschillende groeven met
elkander in gemeenschap stonden door de lange onderaardsche galerijen
die, tusschen de aderen in, gespaard waren. Er bestond dus onder het
graafschap Stirling een verbazend geheel, opgevuld met holten,
doorboord van putten, eene soort van onderaardsche begraafplaats of
doolhof, die er uitzag als een groot mierennest.

De mijnwerkers der verschillende gangen ontmoetten elkander dus
dikwijls, hetzij wanneer zij naar hun werk gingen, hetzij wanneer zij
daar vandaan kwamen. Daaruit ontstond eene gemakkelijkheid om steeds te
praten en de verhalen, die in de kolenmijn haren oorsprong vonden, van
de eene groeve naar de andere te laten rondgaan. De verhalen plantten
zich op die wijze met eene verwonderlijke snelheid voort en werden, van
mond tot mond gaande, behoorlijk vergroot.

Twee mannen, beter onderricht en van een bedaarder gestel dan de
anderen, hadden zich nimmer laten medeslepen. Zij erkenden, in geen
enkel opzicht, de tusschenkomst van kwelgeesten, genieën of
toovernimfen.

Dit waren Simon Ford en zijn zoon. En zij getuigden er van, door, na
het verlaten der groeve Dochart, steeds in de onderaardsche
begraafplaats te blijven wonen. Misschien dat Madge echter, evenals
elke schotsche vrouw uit de Hooglanden, wel eenige neiging voor het
bovennatuurlijke gevoelde. Maar de geschiedenissen van
geestverschijningen moest zij aan zich zelve verhalen, hetgeen ze ook
nauwgezet deed om de oude overleveringen niet verloren te doen gaan.

Maar, al waren Simon en Harry Ford zoo lichtgeloovig als hunne makkers
geweest, zij zouden daarom de kolenmijn toch niet aan de
beschermgeesten of toovernimfen hebben overgelaten. De hoop om eene
nieuwe mijnader te ontdekken, had hen het geheele denkbeeldige
heirleger van kwelgeesten doen trotseeren. Op een punt waren zij
slechts bij- en vastgeloovig: zij konden namelijk niet toegeven dat de
kolenbedding van Aberfoyle geheel was uitgeput. Men kon, niet zonder
grond, zeggen dat Simon Ford en zijn zoon aangaande dit onderwerp »het
geloof van den kolenbrander” bezaten; dat geloof in God, dat door niets
tot wankelen is te brengen.

Daarom vatten vader en zoon volhardend en onwrikbaar als zij waren,
sedert tien jaren, zonder een dag over te slaan, breekijzer, stok en
lamp op. Zoo liepen zij met hun beiden, onderzoekende, de rots met een
korten stoot beproevende en luisterende of ze soms een gunstig geluid
gaf.

Simon en Harry Ford waren eenstemmig van oordeel, dat zoolang de
boringen niet tot het graniet van het primaire terrein waren
voortgezet, het onderzoek, dat heden vruchteloos was, morgen kon slagen
en dat het weder opgevat moest worden. Hun geheele leven wilden zij
doorbrengen met pogingen om de kolenmijn van Aberfoyle haar voormaligen
voorspoed terug te geven. Zoo de vader voor het uur van welslagen mocht
komen te vallen, zou de zoon de taak alléen op zich nemen.

Tegelijkertijd onderzochten deze beide hartstochtelijke bewakers der
kolenmijn haar uit het oogpunt van haar behoud. Zij verzekerden zich
van de stevigheid der schoren en gewelven. Zij onderzochten of er eene
instorting te vreezen was en of er ook noodzakelijkheid bestond een
gedeelte der groeve af te keuren. Zij gingen de sporen van
doorzijpeling van het bovenwater na; zij leidden dit af en regelden
zijn loop naar een zakput heen.—In éen woord, zij hadden zich
vrijwillig tot beschermers en bewaarders van dit onvruchtbare domein
opgeworpen, waaruit zoovele rijkdommen waren voortgekomen, die nu in
rook vervlogen waren!

Op enkele tochten gebeurde het dat Harry vooral getroffen werd door
zekere verschijnselen, waarvan hij te vergeefs de oplossing zocht. Zoo
gebeurde het meermalen dat hij door eene dwarsgalerij gaande, geluiden
meende te hooren die veel overeenkomst hadden met hevige stooten van
het breekijzer, aangebracht op de binnenzijde van een volgestopten
muur.

Harry, wien het bovennatuurlijke, evenmin als het natuurlijke, vrees
kon aanjagen, had zijn tred versneld om de oorzaak van dien
geheimzinnigen arbeid te verrassen.

De tunnel was verlaten. De lamp van den jongen mijnwerker, langs den
wand gehouden, liet geen enkel versch spoor van stooten met tang of
breekijzer waarnemen. Harry vroeg zich dus af of hij niet de speelbal
was van een gehoorsbedrog, van eenige vreemde spookachtige echo. Andere
keeren weder meende hij, plotseling een sterk licht op eene verdachte
holte richtende, eene schaduw te hebben zien voorbijgaan. Hij was er op
losgevlogen... Niets, ook dan niet wanneer geen enkele uitgang een
menschelijk wezen zou vergund hebben, zich aan zijne vervolging te
onttrekken!

Tot tweemalen toe in de laatste maand hoorde Harry, toen hij het
westelijke gedeelte van de groeve bezocht, duidelijk verwijderde
ontploffingen, alsof een mijnwerker eene dynamiet-patroon had laten
springen.

De laatste maal had hij, na een nauwkeurig onderzoek, bevonden dat een
pijler door den schok eener mijn doorboord was.

Bij het schijnsel zijner lamp onderzocht Harry, met aandacht, den door
de mijn aangetasten wand. Hij bestond niet uit eene eenvoudige
opvulling met doof gesteente, maar uit een gang van leisteen, die tot
deze diepte in het hangende van de kolenmijn was doorgedrongen.

Had men de mijn laten springen met oogmerk om eene nieuwe ader te
ontdekken? Of had men slechts eene instorting van dit gedeelte der
kolenmijn willen teweegbrengen? Dit vroeg Harry zich af, en, toen hij
de zaak aan zijn vader mededeelde, kon noch de oude overman, noch hij,
eene voldoende oplossing van het vraagstuk geven.

»Het is zonderling,” herhaalde Harry dikwijls. »De tegenwoordigheid van
een onbekend wezen in de mijn schijnt onmogelijk en toch kan ze niet in
twijfel worden getrokken! Zou dan iemand, buiten ons, willen
onderzoeken of er nog niet eene ontginbare ader bestaat? Of liever, zou
hij wellicht hetgeen van de kolenmijnen van Aberfoyle overblijft,
willen vernietigen? Maar met welk doel? Ik zal het weten, al zou het
mij ook het leven kosten!”

Veertien dagen voor den dag, waarop Harry Ford den ingenieur door den
doolhof van de groeve Dochart geleidde, was hij op het punt geweest het
doel zijner nasporingen te bereiken.

Hij doorkruiste met eene helder brandende lantaarn in de hand, het
zuidwestelijk uiteinde der kolenmijn.

Plotseling scheen toen, op eenige honderde schreden voor hem uit, een
licht uitgedoofd te worden in een nauwen schoorsteen die het vaste
gesteente in eene schuinsche richting doorsneed. Hij vloog op het
verdachte schijnsel af...

Onnoodig zoeken. Daar Harry voor natuurlijke zaken, geen
bovennatuurlijke verklaring liet gelden, kwam hij tot het besluit dat
er stellig een onbekend wezen in de mijn rondzwierf. Maar wat hij ook
deed, met de uiterste zorg zoekende en de geringste holligheden der
galerij navorschende, het was verloren moeite en hij kon hoegenaamd
geene zekerheid verkrijgen.

Harry liet het dus aan het toeval over om hem dit geheim te
ontsluieren. Al verder en verder zag hij nog eenige flikkeringen te
voorschijn komen die van het eene punt naar het andere huppelden,
evenals het Sint-Elmus vuur; maar hunne verschijning was van even
korten duur als het weerlicht en hij moest het onderzoek naar de
oorzaak opgeven.

Zoo Jack Ryan en de overige bijgeloovigen der mijn die fantastische
vlammen gezien hadden, zouden zij zeker van iets bovennatuurlijks
gesproken hebben!

Maar Harry dacht daar niet eens aan. En de oude Simon evenmin. En toen
ze over die verschijnselen, waarschijnlijk eene natuurlijke oorzaak ten
grondslag hebbende, samen zaten te praten, antwoordde de oude overman:

»Mijn jongen, laten wij afwachten. De oplossing zal wel eens komen!”

Intusschen valt op te merken dat, tot dusver noch Harry, noch zijn
vader, eenige daad van geweld ondervonden hadden.

Indien de steen, dezen zelfden dag aan de voeten van James Starr
neergevallen, door de hand eens boosdoeners geworpen ware, zou dit het
eerste misdadige feit van dien aard zijn geweest.

Toen James Starr ondervraagd werd, was hij van oordeel dat de steen uit
het gewelf der galerij was losgeraakt. Maar Harry nam geen genoegen met
zoo’n eenvoudige verklaring. Volgens hem was de steen niet gevallen,
maar was zij geworpen. Tenzij hij ware teruggekaatst, kon hij nooit
zulk eene schuinsche richting hebben beschreven of hij moest door
vreemden invloed in beweging zijn gebracht.

Harry zag er alzoo eene rechtstreeksche poging in tegen hem en zijn
vader, of misschien zelfs tegen den ingenieur. Naar hetgeen men weet,
zal men wellicht moeten toegeven, dat hij grond voor zijn geloof had.








VII.

EEN ONDERZOEK VAN SIMON FORD.


Het middaguur sloeg op de oude houten klok der zaal, toen James Starr
en zijne beide metgezellen de hut verlieten.

Het licht dat binnendrong door den put, die tot luchtverversching
diende, verspreidde een flauw schijnsel op de open plaats. De lamp van
Harry ware nu nog overbodig geweest, maar zij zou spoedig van dienst
zijn omdat het naar het uiterste einde van de groeve Dochart was, dat
de oude overman den ingenieur zou heenleiden.

Na, over eene lengte van twee mijlen, de hoofdgalerij te zijn gevolgd,
kwamen de drie onderzoekers—men zal zien dat het een ontdekkingstocht
gold—aan de opening van een nauwen tunnel. Hij geleek op eene zijbeuk,
waarvan het verwulf op houtwerk rustte, dat met een witachtig mos
bedekt was. Hij volgde bijna de stroomlijn van de Forth, vijftien voet
hooger gelegen.

Voor het geval James Starr minder dan voorheen met den doolhof der
groeve Dochart bekend mocht zijn, herinnerde Simon Ford hem de
gesteldheid van het algemeene plan, door vergelijking met de
aardrijkskundige ligging van den grond.

James Starr en Simon Ford liepen dus, al pratende, voort.

Voor hen uit, verlichtte Harry den weg. Hij trachtte door plotseling
helle lichtstralen naar de sombere holten te richten, eene of andere
verdachte schaduw te ontdekken.

»Oude Simon, moeten wij zoo nog ver gaan?” vroeg de ingenieur.

»Nog eene halve mijl, mijnheer James. Vroeger zouden wij den weg in een
wagentje, op de tramwegen met werktuiglijke trekkracht, hebben gedaan.
Maar die tijden zijn lang voorbij!”

»Gaan wij dan naar het einde van de laatste mijnader?” vroeg James
Starr.

»Ja, ik bespeur dat u de mijn nog goed kent.”

»Wel! Simon,” hernam de ingenieur, »zoo ik mij niet bedrieg, zou men
ook moeielijk verder kunnen gaan.”

»Inderdaad, mijnheer James. Daar hebben onze tangen het laatste stuk
steenkool uit de bedding gehaald. Ik herinner het mij zoo goed, alsof
ik er nog bij was. Ik heb den laatsten stoot aangebracht en hij heeft
geweldiger in mijne borst, dan op de rots weerklonken! Toen waren wij
slechts door zand- of leisteen omgeven en, toen de kolenkar naar de
uitvoerput reed, ben ik haar gevolgd, met een hart zoo bewogen, als
wanneer men de begrafenis van een arme volgt! Mij scheen het toe alsof
de ziel der mijn met dat stuk steenkool ontvlood!”

De ernst, waarmede de oude overman deze woorden sprak, maakte indruk op
den ingenieur, die al dezelfde gevoelens koesterde. Het zijn die welke
de zeeman bij het verlaten van zijn ontredderd vaartuig, of de laird
bij het sloopen van zijn voorvaderlijk huis ondervindt.

James Starr had de hand van Simon Ford gedrukt. Maar op zijne beurt had
deze de hand van den ingenieur in de zijne genomen en haar stevig
vasthoudende, zeide hij:

»Op dien dag hebben wij ons bedrogen. Neen, de oude kolenmijn was niet
dood! Het was geen lijk dat de mijnwerkers achterlieten en, mijnheer
James, ik zou durven verzekeren dat haar hart nog slaat!”

»Spreek dan toch, Simon! Hebt gij eene nieuwe ader ontdekt?” riep de
ingenieur uit, die zich niet langer kon bedwingen. »Ja, dat wist ik
wel. Uw brief kon niets anders beteekenen. Mij iets mededeelen en dat
in de groeve Dochart! En welke andere ontdekking dan van eene kolenlaag
zou mij belang hebben kunnen inboezemen?...”

»Mijnheer James” antwoordde Simon Ford, »ik heb niemand anders dan u
willen verwittigen...”

»En daaraan hebt gij wel gedaan, Simon. Maar, zeg mij toch, door welke
boringen hebt gij u verzekerd...”

»Hoor mij aan, mijnheer James,” antwoordde Simon Ford. »Ik heb geene
kolenbedding teruggevonden...”

»Wat dan?”

»Slechts het stoffelijke bewijs dat de bedding bestaat.”

»En dat bewijs?...”

»Kunt gij aannemen dat zich mijngas uit de ingewanden van den grond
ontwikkelt, indien er geene steenkool is die het voortbrengt?”

»Neen, zeker niet!” antwoordde de ingenieur. »Geene steenkool, geen
mijngas! Er zijn geen uitwerkselen zonder oorzaak...”

»Zooals er geen rook, zonder vuur is!”

»En hebt gij u nader van het bestaan van koolwaterstofgas
verzekerd?...”

»Een oud mijnwerker kan zich daarin niet vergissen,” antwoordde Simon
Ford. »Ik heb onzen ouden vijand, het mijngas daar herkend!”

»Maar, zoo het een ander gas ware!” zeide James Starr. »Het mijngas
heeft bijna geen geur en is kleurloos. Het verraadt zijne aanwezigheid
inderdaad slechts door de ontploffing.”

»Mijnheer James,” antwoordde Simon Ford, »wilt u mij toestaan, op mijne
wijze en met verschooning voor mogelijke langdradigheden, u te verhalen
wat ik gedaan heb... en hoe ik te werk ben gegaan?”

James Starr kende den ouden overman en wist dat het ’t best was hem
zijn gang te laten gaan.

»Mijnheer James,” hernam Simon Ford, »sedert tien jaar is er geen dag
voorbijgegaan, dat Harry en ik er niet over gepeinsd hebben om aan de
steenkolenmijn haar ouden voorspoed te hergeven; neen, geen dag!
Bestond er nog eenige bedding, wij waren besloten haar te ontdekken.
Welke middelen daartoe te bezigen? Boringen? Dat was ons niet mogelijk,
maar wij bezaten het instinct des mijnwerkers en dikwijls bereikt men,
door het instinct, spoediger zijn doel, dan door de rede. Ten minste,
zoo denk ik er over...”

»En wat ik niet tegenspreek,” antwoordde de ingenieur.

»En, hoor nu, wat Harry, een- of meermalen op zijne tochten door het
westelijke deel der mijn, had waargenomen. Vuurvlammen, die plotseling
uitdoofden, vertoonden zich door den schiefer of den opgevulden wand
der uiterste galerijen. Door welke oorzaak ontbrandden die vlammen? Ik
kon en ik kan het nog niet zeggen. Maar, om kort te gaan, die vlammen
ontstonden klaarblijkelijk, door de aanwezigheid van het mijngas en
voor mij was het mijngas hetzelfde als de kolenader.”

»Brachten die vlammen geene ontploffing voort?” vroeg de ingenieur op
levendigen toon.

»Zeker, kleine stuksgewijze ontploffingen,” antwoordde Simon Ford, »en
wel zulke als ik zelf te voorschijn bracht, wanneer ik de aanwezigheid
van dat mijngas tot zekerheid wilde brengen. Gij herinnert u op welke
wijze men vroeger de ontploffingen in de mijnen trachtte te voorkomen,
vóor dat onze goede beschermgeest, Humphry Davy, zijne veiligheidslamp
had uitgevonden?”

»Ja,” antwoordde James Starr. »Gij meent den »boeteling”? Maar ik heb
hem nooit zijne werkzaamheden zien verrichten.”

»Inderdáad, mijnheer James, niettegenstaande uwe vijf en vijftig jaren,
zijt gij te jong om dat te hebben kunnen aanschouwen.”

Maar ik met mijn tien jaartjes er bij, heb den laatsten boeteling der
kolenmijn nog zien werken. Men noemde hem zoo, omdat hij eene groote
monnikspij droeg. Zijn ware naam was de »fireman,” de man des vuurs.
Destijds bezat men geen ander middel om het schadelijke gas te
vernietigen dan het door kleine ontploffingen te ontbinden, voordat
zijne lichtheid het in te groote hoeveelheid in het bovenste der
galerijen had opgehoopt. Daarom bewoog de boeteling zich kruipende
langs den grond, met een masker voor het gelaat, het hoofd in eene
dikke kap gestoken en het geheele lichaam door het baaien kleed nauw
omsloten. Hij haalde adem in de benedenste lagen, waar de lucht zuiver
was en met zijne rechterhand zwaaide hij eene brandende toorts boven
het hoofd. Wanneer de lucht zoodanig met koolwaterstofgas bezwangerd
was, dat dit een ontplofbaar mengsel vormde, had de losbarsting plaats
zonder nadeelige gevolgen en deze handelwijze herhalende, slaagde men
er in vreeselijke ongelukken te voorkomen. Somtijds kwam de boeteling,
door eene losbarsting van het mijngas getroffen, bij den arbeid om. Een
ander verving hem. Dit ging zoo voort totdat de lamp van Davy in al de
kolenmijnen werd ingevoerd. Maar ik was met die manier van werken
bekend en door haar toe te passen leerde ik de aanwezigheid van het
gevaarlijke gas kennen en, bij gevolgtrekking, die van eene nieuwe
kolenlaag in de groeve Dochart.

Alles wat de oude overman van den boeteling had verhaald, was streng
waar. Op die wijze ging men eertijds in de kolenmijnen te werk om de
lucht in de galerijen te zuiveren.

Het mijngas, anders gezegd koolwaterstof of moerasgas, kleurloos en
bijna reukeloos met weinig lichtgevend vermogen, is, voor de
ademhaling, volkomen ongeschikt. De mijnwerker zou in eene met dat
schadelijke gas gevulde ruimte evenmin kunnen leven, als men zulks zou
kunnen doen in een met lichtgas gevulden gashouder. En bovendien gelijk
dit laatste, dat uit dubbele koolwaterstof bestaat, vormt het een
ontplofbaar mengsel, zoodra er acht, ja, wellicht reeds, wanneer er
slechts vijf percent lucht bijkomt. Ontbrandt dat mengsel door eene of
andere oorzaak, dan heeft er eene losbarsting plaats, die meestentijds
van vreeselijke rampen vergezeld gaat.

Dit gevaar wordt afgewend door de lamp van Davy, die de vlam der lampen
door eene buis van metaaldraad afsluitende, het gas in de buis
verbrandt, zonder dat de verbranding zich ooit daar buiten kan
uitstrekken. Deze veiligheidslamp is op twintigderlei wijze verbeterd.
Komt zij te breken, dan dooft ze uit. Wil de mijnwerker haar,
niettegenstaande het uitdrukkelijk verbod, open doen, ook dan gaat ze
uit. Maar, hoe komen er dan nog ontploffingen voor? Omdat niets in
staat is om den onvoorzichtigen werkman te beletten, om toch zijne pijp
aan te steken of om den schok van het werktuig waardoor een vonk kan
ontspringen, te voorkomen.

Alle kolenmijnen bevatten geen mijngas. In dezulken, waarin het niet
voorkomt, vergunt men het gebruik der gewone lamp. Daartoe behooren,
onder anderen, de groeve Thiers in de mijnen van Anzin. Maar wanneer de
steenkool uit de ontgonnen laag, vet is, bevat zij eene zekere
hoeveelheid vluchtige stoffen en dan kan het mijngas in groote
hoeveelheid ontsnappen. Alleen de veiligheidslamp is er op ingericht om
ontploffingen te beletten, die te vreeselijker zijn omdat de
mijnwerkers die niet onmiddellijk door de losbarsting getroffen zijn,
gevaar loopen om oogenblikkelijk verstikt te worden in de galerijen
gevuld met het dood-aanbrengende gas, dat zich na elke ontbranding
vormt, namelijk het koolzuur.

Al voortgaande, vertelde Simon Ford aan den ingenieur wat hij gedaan
had om zijn doel te bereiken; hoe hij zich verzekerd had dat de
uitstrooming van het mijngas plaats had juist achter in de uiterste
galerij van het westelijke gedeelte der groeve; op welke wijze hij, bij
het aanraken der leisteen-schilfers, stukswijze ontploffingen had doen
ontstaan of liever zekere ontbrandingen, die geen twijfel overlieten
omtrent den aard van het gas, dat bij geringe hoeveelheden, maar
gestadig, ontsnapte.

Een uur na het verlaten der hut, hadden James Starr en zijn beide
metgezellen een afstand van vier mijlen afgelegd. Door verlangen en
hoop voortgesleept, had de ingenieur dien weg afgelegd, zonder over
zijne lengte na te denken. Hij overdacht alles, wat de mijnwerker hem
gezegd had. Hij overwoog, in zijn binnenste, de bewijsgronden die deze
voor zijne stelling aangaf. Hij geloofde met hem, dat die voortdurende
uitstrooming van koolwaterstofgas met zekerheid het bestaan eener
nieuwe kolenhoudende bedding aanwees. Ware het een met gas gevulden zak
geweest, zooals er somwijlen tusschen de schilfers worden aangetroffen,
dan zou die zich spoedig geledigd en het natuurverschijnsel opgehouden
hebben. Maar, verre van daar. Naar het zeggen van Simon Ford ontlastte
de waterstof zich onophoudelijk en daaruit kon men tot de aanwezigheid
eener rijke ader besluiten. Bijgevolg konden de rijkdommen van de
groeve Dochart wel eens niet geheel zijn uitgeput. Maar, was het eene
bedding waarvan de opbrengst van weinig belang zou zijn of gold het
eene laag die eene uitgebreide verdieping van den kolengrond innam?
Daar zat hem de groote vraag.

Harry, die zijn vader en den ingenieur vooruit ging, was stil blijven
staan.

»Wij zijn er!” riep de oude mijnwerker uit. »Gode zij dank, mijnheer
James, eindelijk zijt gij er en nu zullen we weten...”

De stem van den ouden overman beefde eenigszins.

»Mijn brave Simon,” zeide de ingenieur tot hem, »wees bedaard. Ik ben
net zoo aangedaan als gij, maar we moeten geen tijd verliezen!”

Op deze plaats vormde de uiterste galerij der groeve, door zich te
verwijden, eene donkere grot. Geen enkele put was in dit gedeelte van
het vaste gesteente gezonken en de diep in de ingewanden der aarde
uitgebroken galerij stond in geene rechtstreeksche gemeenschap met de
oppervlakte van het graafschap Stirling.

Vol levendige belangstelling, onderzocht James Starr, met een ernstigen
blik, de plaats waar hij zich bevond.

Men aanschouwde op den achtermuur van dit hol nog de sporen van de
laatste stooten met het breekijzer en zelfs de patroongaten die, op het
laatst der exploitatie, de rots hadden doen springen. De
schilferachtige stof was verbazend hard en het was niet noodig geweest
de lagen te schoren van dit doodloopende gedeelte aan welks uiteinde de
werken hadden moeten worden gestaakt. Daar stierf de kolenader
inderdaad weg tusschen de lei- en zandsteenlagen van den tertiairen
grond. Daar, op diezelfde plaats, was het laatste stuk brandstof uit de
groeve Dochart gehaald.

»Hier, mijnheer James,” zeide Simon Ford, zijn breekijzer opheffende,
»hier zullen wij de faille [11] aanbreken, want, op mindere of meerdere
diepte achter dien wand, bevindt zich gewis de ader, waarvan ik het
bestaan voor zeker houd.”

»En hebt gij aan de oppervlakte dezer rotsen het mijngas aanwezig
bevonden?” vroeg James Starr.

»Daar, op diezelfde plaats, mijnheer James,” antwoordde Simon Ford, »en
ik kon het ontsteken door mijne lamp even langs de schilfers te
strijken, Harry heeft het ook gedaan.”

»Op welke hoogte?” vroeg James Starr.

»Op tien voet boven den grond,” antwoordde Harry.

James Starr was op een rotsblok gaan zitten. Hij keek de mijnwerkers
aan, alsof hij, na de lucht der grot te hebben ingeademd, aan hunne
toch zoo stellige woorden begon te twijfelen.

Dit kwam omdat het koolwaterstofgas niet volkomen reukeloos is en de
ingenieur reeds dadelijk verwonderd was, dat zijn zeer fijne reuk hem
de aanwezigheid van het ontplofbare gas niet had doen kennen. Was dit
gas onder de omringende lucht vermengd, dan moest het, in ieder geval,
wel in zeer geringe mate zijn. Daarom was er geene ontploffing te
vreezen en kon men, zonder gevaar, de veiligheidslamp open zetten om de
proef te nemen, zooals de oude mijnwerker reeds gedaan had.

Wat James Starr op dit oogenblik dan ook verontrustte, was niet dat er
te veel gas onder de lucht vermengd was; integendeel, hij vreesde dat
er niet genoeg in was; ja, in het geheel niet.

»Zouden zij zich bedrogen hebben?” mompelde hij. »Neen! het zijn mannen
die er verstand van hebben! En nogtans...”

Hij wachtte dus, niet zonder eenigen angst, dat het natuurverschijnsel
door Simon Ford waargenomen, zich in zijn bijzijn vertoonde. Maar op
dit oogenblik scheen het dat, hetgeen hij waargenomen had, namelijk de
afwezigheid van dien eigenaardigen reuk van het mijngas, ook door Harry
was opgemerkt, want deze zeide met eene bewogen stem:

»Vader, het schijnt dat het gas niet meer door de zandsteen-laagjes
ontsnapt!”

»Er niet meer door ontsnapt!...” riep de oude mijnwerker uit.

En na de lippen luchtdicht samengedrukt te hebben, haalde Simon Ford
verscheiden malen diep adem door den neus.

Daarop zeide hij eensklaps met eene snelle beweging:

»Harry, geef de lamp.”

Simon Ford nam de lamp aan met eene koortsachtig bewogen hand. Hij
schroefde het omkleedsel van metaaldoek, dat de pit omringde, los en de
vlam brandde in de open lucht.

Zooals verwacht werd, had er geene ontploffing plaats; maar, wat erger
was, er ontstond zelfs dat flauwe ineenkrimpen der vlam niet, dat de
aanwezigheid van het mijngas in geringe mate, aanduidt.

Simon Ford nam den stok dien Harry vasthield, en, de lamp aan zijn
uiteinde bevestigende, hield hij hem omhoog in de bovenste luchtlagen,
daar waar het gas, door zijne soortelijke lichtheid, zich, in hoe
geringe mate aanwezig, had moeten ophoopen.

De rechtopgaande witte vlam der lamp verraadde geen spoor van
koolwaterstofgas.

»Langs den wand!” zeide de ingenieur.

»Ja!” antwoordde Simon Ford, zijne lamp naar dat gedeelte van den wand
brengende, door welken zijn zoon en hij, den vorigen dag, de
gasontsnapping nog hadden waargenomen.

De arm van den ouden mijnwerker beefde toen hij de lamp, langs de
spleten der schilferlaagjes trachtte te bewegen.

»Harry, vervang mij,” zeide hij.

Harry nam den stok en hield de lamp achtereenvolgens tegen de
verschillende punten van den wand waar de laagjes in tweeën gespleten
schenen; maar hij schudde het hoofd, want het lichte geknetter, eigen
aan het ontsnappende mijngas, hoorde hij niet.

Er had geene ontvlamming plaats. Blijkbaar zeeg er dus geen enkel
gasdeeltje door den wand heen.

»Niets!” riep Simon Ford uit, wiens vuist zich balde, veeleer uit een
gevoel van toorn, dan van teleurstelling.

Toen ontsnapte een kreet aan den mond van Harry.

»Wat scheelt er aan?” vroeg James Starr levendig.

»Men heeft de spleten van den schiefer dichtgestopt.”

»Is het waar?” riep de oude mijnwerker uit.

»Zie maar, vader!”

Harry had zich niet bedrogen. De dichting van de naden was, bij het
schijnsel der lamp, duidelijk zichtbaar. Eene kort geleden met kalk
gedane bestrijking, liet op den wand een lang witachtig spoor na, dat
door eene laag steenkoolstof maar slecht voor het oog verborgen was.

»Hij!” riep Harry uit. »Niemand anders dan hij!”

»Hij?” herhaalde James Starr.

»Ja, mijnheer Starr,” antwoordde de jonge man, »dat geheimzinnige
wezen, dat ons gebied bewoont, dat ik honderd malen bespied heb zonder
het te kunnen pakken, de nu niet meer twijfelachtige steller van dien
brief, die u moest beletten de u door mijn vader voorgestelde
samenkomst te houden; hij, eindelijk, die ons in de galerij van den put
Yarow met dien steen heeft geworpen! Neen! er is geen twijfel meer
mogelijk. Er steekt in dat alles de hand van een mensch.”

Harry had zoo krachtig gesproken dat zijne overtuiging zich dadelijk en
volkomen in den geest van den ingenieur voortplantte. Wat den ouden
overman aangaat, hij was niet meer te overtuigen. Overigens stond men
tegenover een onloochenbaar feit: de toestopping der spleten, waardoor
het gas, den vorigen dag, vrijelijk ontsnapte.

»Neem uw breekijzer, Harry,” riep Simon Ford uit. »Klim op mijne
schouders mijn jongen. Ik ben nog stevig genoeg om u te dragen!”

Harry had het begrepen. Zijn vader plaatste zich ruggelings tegen den
wand. Harry ging op zijne schouders staan, zoodat zijn breekijzer het
voldoende zichtbare spoor der dichtstopping kon bereiken. Daarna brak
hij, door verdubbelde slagen, het gedeelte leiachtige rots weg, dat
door het besmeersel bedekt was.

Oogenblikkelijk liet zich een licht gebruis hooren, overeenkomende met
dat van champagne-wijn, als hij uit de flesch komt; een geluid dat in
de engelsche kolenmijnen onder den eigenaardigen naam van »puff” bekend
is.

Harry nam zijne lamp en bracht haar bij de spleet....

Men hoorde een lichten knal en een rood, aan den omtrek eenigszins
blauwachtig vlammetje, danste langs den muur, evenals een dwaallichtje
van Sint-Elmus vuur.

Harry sprong dadelijk op den grond en de oude overman, die zijne vreugd
niet kon bedwingen, vatte de handen van den ingenieur, terwijl hij
uitriep:

»Hurra! Hurra! Hurra! mijnheer James! het mijngas brandt! Dus is de
ader daar!”








VIII.

HET DYNAMIETSCHOT.


Het onderzoek van den ouden overman was gelukt. Men weet dat het
koolwaterstofgas zich slechts in de steenkolenlagen ontwikkelt; alzoo
kon het bestaan eener ader van die kostbare brandstof niet meer
betwijfeld worden. Van welken omvang en van welke soort was zij? Dat
zou men later bepalen.

Dat waren de gevolgtrekkingen die de ingenieur uit het waargenomen
natuurverschijnsel afleidde. Zij kwamen overeen met die, welke Simon
Ford had opgemaakt.

»Ja,” zeide James Starr bij zichzelven, »achter dien wand strekt zich
eene kolenlaag uit, die onze boringen niet hebben weten te bereiken!
Dat is jammer, omdat al de werktuigen der sedert tien jaar verlaten
mijn thans opnieuw moeten worden gemaakt. Maar, dat doet er niet toe.
Wij hebben de ader, die wij uitgeput waanden, teruggevonden en ditmaal
zullen wij haar ten einde toe exploiteren!”

»Wel! mijnheer James,” vroeg Simon Ford, »wat denkt gij van onze
ontdekking? Deed ik er kwaad aan uwe rust te verstoren? Hebt gij spijt
van uw laatste bezoek aan de groeve Dochart?”

»Neen, neen, oude makker!” antwoordde James Starr. »Wij hebben onzen
tijd niet verloren, maar wij zouden het nu doen, zoo wij niet
onmiddellijk naar de hut terugkeerden. Morgen komen wij hier terug. Wij
zullen dezen wand door dynamiet doen springen. Wij zullen de bovenlaag
der nieuwe ader blootleggen en zoo de bedding, na eene reeks van
boringen, machtig genoeg blijkt te zijn, zal ik, tot de meeste
voldoening der oude aandeelhouders, weder eene Maatschappij van
Nieuw-Aberfoyle oprichten. Vóor dat het drie maanden verder is, moeten
de eerste manden steenkool uit de nieuwe bedding zijn gehaald.

»Goed gesproken, mijnheer James!” riep Simon Ford uit. »De oude
steenkolenmijn verjongt zich dus gelijk eene hertrouwde weduwe. De
levendigheid der vroegere dagen zal dus weer beginnen met de stooten
van het pikhouweel en het breekijzer, de mijnontploffingen, het gerol
der wagens, het gehinnik der paarden, het gekraak der wanden en het
gedruisch der machines. Ik zal dat alles dan terugzien, ik!—Ik hoop,
mijnheer James, dat gij mij niet te oud zult vinden om mijne betrekking
van overman te hervatten?”

»Neen, brave Simon, neen zeker niet! Gij zijt jonger gebleven dan ik,
oude kameraad!”

»En, bij Sint-Mungo! gij zult weder onze »viewer” zijn! Moge de nieuwe
exploitatie tal van jaren duren en schenke de hemel mij den troost te
sterven zonder haar einde te zien!”

De oude mijnwerker was overstelpt van vreugde. James Starr deelde er
geheel in, maar hij liet Simon Ford voor hen beiden in verrukking
geraken.

Harry alleen bleef peinzend. De opeenvolging van zonderlinge
onverklaarbare omstandigheden, die het ontdekken der nieuwe bedding
hadden vergezeld, kwamen weder voor zijne gedachten op. Dat bleef hem,
voor de toekomst, zorg baren.

Een uur later waren James Starr en zijne beide metgezellen weder in de
hut terug.

De ingenieur gebruikte het avondmaal met veel smaak, al de plannen die
de oude overman ontwikkelde, met gebaren goedkeurende en hij zou nooit
beter geslapen hebben dan in die rustige rust van de cottage, had hij
niet zoo sterk naar den volgenden dag verlangd.

Den anderen dag hernamen James Starr, Simon Ford, Harry en Madge niet
uitgezonderd, na een stevig ontbijt, den daags te voren reeds
afgelegden weg. Zij liepen daar allen als heusche mijnwerkers. Zij
namen onderscheidene werktuigen en dynamietpatronen mede, om den
achterwand te doen springen. Behalve eene ferme fakkel nam Harry eene
groote veiligheidslamp mede, die gedurende twaalf uur kon branden. Dat
was meer dan genoeg voor de reis, heen en terug, de voor het onderzoek
noodige halten daaronder begrepen, aangenomen altijd dat een onderzoek
mogelijk zou zijn.

»Aan het werk!” riep Simon uit, toen zijne metgezellen en hij aan het
einde der galerij waren aangekomen.

En zijne hand vatte eene zware breektang op, die hij met kracht
zwaaide.

»Een oogenblik,” zeide James Starr toen. »Laten wij nagaan of er geene
verandering is voorgevallen en of het mijngas nog steeds door de
spleten van den wand stroomt.”

»Gij hebt gelijk, mijnheer Starr,” antwoordde Harry. »Wat gisteren
toegestopt was, kon het heden weer zijn.”

Op eene rots gezeten, sloeg Madge de holte en den muur die uitgebroken
moest worden, oplettend gade.

Er werd bevonden dat de zaken nog in denzelfden toestand waren, als
waarin men die verlaten had. De spleten der schieferlaagjes waren
onveranderd. Het koolwaterstofgas zijpelde er, maar zeer zwak,
doorheen. Dat kwam zeker daarvan, dat het, sedert gisteren, een vrijen
uittocht had gevonden. Intusschen was deze uitstrooming zoo gering, dat
het met de binnenlucht geene ontploffende verbinding kon aangaan. James
Starr en zijne metgezellen konden dus veilig hun gang gaan. Bovendien
zou deze lucht, door naar de hoogere lagen der groeve Dochart te
trekken, zich gaandeweg zuiveren en het ontvlambare gas, door dien
geheelen dampkring verspreid, zou geene ontploffing meer kunnen
teweegbrengen.

»Dan maar aan ’t werk!” hernam Simon Ford.

En weldra vloog het gesteente door zijn krachtig gehanteerd breekijzer
in stukken.

Deze faille bestond hoofdzakelijk uit puddingsteen, eene vermenging van
steengruis, tusschen zand- en leisteen, zooals men zulks gewoonlijk aan
het uiteinde der kolenaders vindt.

James Starr raapte de stukken, door het werktuig afgeslagen, op en hij
onderzocht ze zorgvuldig, hopende er een spoor van steenkool in te
vinden.

Deze eerste arbeid duurde ongeveer een uur. Er bestond eene vrij diepe
verwijding door in den achterwand.

Daarna zocht James Starr de plaats uit waar de mijngaten geboord
moesten worden, een werk dat Harry met behulp van de fleuret en de
massette [12] spoedig uitvoerde. In deze gaten werden dynamietpatronen
ingebracht. Zoodra men de lange geteerde lont van eene veiligheidssas,
die in een slaghoedje eindigde, er in bevestigd had, werd ze gelijk met
den grond aangestoken. James Starr en zijne metgezellen zochten eene
schuilplaats op.

»O! mijnheer James,” zeide Simon Ford, ten prooi aan eene werkelijke
ontroering die hij niet trachtte te verbergen, »nooit, neen, nooit
heeft mijn oude hart zoo hevig geklopt! Ik zou de ader al willen
aanbreken!”

»Geduld, Simon,” antwoordde de ingenieur. »Gij verbeeldt u toch niet
achter dezen muur, eene opene galerij te vinden?”

»Vergeef mij, mijnheer James,” antwoordde de oude overman. »Ik verbeeld
mij alles wat maar mogelijk is! Indien wij geluk hebben gehad bij het
vinden door Harry en mij van deze bedding, waarom zou dat geluk ons
niet tot het einde toe bijblijven?”

De ontploffing van het dynamiet had plaats. Een dof gerommel verbreidde
zich door het net der onderaardsche galerijen.

James Starr, Madge, Harry en Simon Ford liepen dadelijk naar den wand
der grot terug.

»Mijnheer James! mijnheer James!” riep de oude overman uit. »Zie toch!
De deur is opengeslagen...”

De vergelijking van Simon Ford werd gerechtvaardigd door het bloot
komen van een hol, welks diepte niet te schatten was.

Harry was op het punt om door de opening te snellen...

De ingenieur, overigens ten hoogste verrast door het vinden van het hol
daar ter plaatse, hield den jongen mijnwerker terug.

»Laat aan de binnenlucht tijd om zich te zuiveren,” zeide hij.

»Ja! pas op voor de bedorven lucht,” riep Simon Ford.

Er verliep een half uur in angstige afwachting. De toorts, aan het eind
van een stok bevestigd, werd toen in de holte gebracht en bleef met
onverminderden gloed branden.

»Ga maar, Harry,” zeide James Starr, »wij volgen u.”

De opening door het dynamiet gemaakt was meer dan voldoende om een man
door te laten.

Met de toorts in de hand ging Harry er zonder aarzeling in en verdween
hij in de duisternis.

James Starr, Simon Ford en Madge wachtten hem, onbeweeglijk, af.

Er verliep eene minuut, die hun zeer lang duurde. Harry kwam niet weer
te voorschijn en riep niet. De opening naderende, bespeurde James Starr
zelfs het schijnsel zijner lamp niet, die dit sombere hol moest
verlichten.

Was de grond dan eensklaps onder de voeten van Harry verdwenen? Was de
jonge mijnwerker in eenige holte gevallen? Kon zijne stem zijne
metgezellen niet meer bereiken?

De oude overman, die naar niets wilde luisteren, stond gereed, op zijne
beurt, door de opening te gaan, toen een schijnsel, eerst flauw en
daarna sterker wordende, zich vertoonde en Harry deze woorden uitte:

»Kom mijnheer Starr! Kom vader! De weg in Nieuw-Aberfoyle is vrij.”








IX.

NIEUW-ABERFOYLE.


Indien ingenieurs, door bovenmenschelijke kracht, in éen stuk en ter
diepte van duizend voet, dat gedeelte der aardkorst hadden kunnen
wegnemen, dat het geheel van meren, stroomen, golven en oeverlanden van
de graafschappen Stirling, Dumbarton en Renfrew torscht, zouden zij,
onder dat onmetelijke deksel, een uitgebreid hol gevonden hebben,
zooals er op de wereld slechts een bestond dat met hetzelve vergeleken
kon worden, namelijk: de beroemde Mammouth-grot in Kentucky.

Die grot bestond uit honderden holen, van allerlei vorm en grootte. Men
zou gezegd hebben dat het eene bijenkorf was met zijne talrijke
verdiepingen van cellen, op eene grillige wijze geplaatst, maar eene op
breede schaal gebouwde bijenkorf, die in staat zou geweest zijn, om in
plaats van bijen, al de ichthyosaurussen, de megatheriums en de
pterodactylen van het geologische tijdperk te herbergen.

Een doolhof van galerijen, enkelen daarvan nog hooger dan de hoogste
gewelven der hoofdkerken, anderen gelijk aan ingekrompen en bochtige
zijbeuken, dezen eene horizontale lijn volgende, gene schuins op- of
nedergaande in alle richtingen, vereenigden deze holen en lieten de
gemeenschap onderling open.

De pijlers die deze gewelven droegen, wier boog elken bouwstijl eene
plaats inruimde; de dikke, stevig tusschen de galerijen geplaatste
muren, het ruim zelfs in deze verdieping der secundaire gronden,
bestonden uit zandsteen of leiachtigen rotssteen. Maar tusschen die
onnutte lagen en krachtig door hen geperst, liepen bewonderenswaardige
steenkool-aderen, alsof het donkere bloed van deze vreemde kolenmijn
door hun verward net rondliep. Deze beddingen strekten zich, over eene
lengte van veertig mijlen, van het noorden naar het zuiden uit en zij
drongen zelfs tot onder het Noorder-kanaal door. De machtigheid van dit
bekken kon niet dan na voorafgaande boringen vastgesteld worden; maar
ze scheen die van de kolenbeddingen van Cardiff in Wallis en de
kolenlagen van Newcastle in het graafschap Northumberland te
overtreffen.

Ook valt op te merken dat de exploitatie dezer kolenmijn bijzonder
vergemakkelijkt zou worden omdat de natuur, door eene zonderlinge
gesteldheid der secundaire terreinen en eene onverklaarbare wegvloeiing
der delfstoffen in het geologische tijdperk, toen dit gesteente vast
werd, de galerijen en tunnels van Nieuw-Aberfoyle had vermenigvuldigd.

Ja, alleen de natuur! Op het eerste gezicht zou men gedacht hebben aan
het ontdekken van eene sedert eeuwen verlaten exploitatie. Dat was
echter het geval niet. Men verlaat zulke schatten niet. De mieren, in
menschelijke gedaante, hadden nog niet aan dit gedeelte van den
schotschen ondergrond geknaagd en het was de natuur die de zaken aldus
tot stand had gebracht. Maar, het zij hier herhaald, geene
onderaardsche begraafplaats uit het egyptische tijdperk, geene
romeinsche katacombe konden er bij vergeleken worden; alléen de
beroemde Mammouth-grotten die over eene lengte van twintig mijlen, twee
honderd zes en twintig toegangen, elf meren, zeven rivieren, acht
watervallen, twee en dertig onpeilbare putten en zeven en vijftig
koepelgewelven tellen, van welke laatste sommigen eene hoogte van meer
dan vier honderd vijftig voet hebben, konden eene vergelijking
doorstaan.

Gelijk deze grotten, was Nieuw-Aberfoyle niet het werk van menschen,
maar het gewrocht van den Schepper.

Van dien aard was dit onvergelijkelijk rijke domein, waarvan de
ontdekking het eigendom van den ouden overman was. Tien jaren verblijf
in de voormalige kolenmijn, eene zeldzame volharding in het onderzoek,
een onbepaald geloof, gesteund door een verwonderlijk
mijnwerkers-instinct; al deze omstandigheden te samen vereenigd, had
hij noodig gehad om te slagen, daar, waar anderen schipbreuk zouden
hebben geleden. Waarom waren de boringen, onder leiding van James
Starr, gedurende de laatste jaren der exploitatie verricht, juist
gestaakt aan dit uiteinde, op de grens zelve der nieuwe mijn? Het was
aan het toeval te wijten dat, in de nasporingen van dezen aard, zoo’n
groote rol speelt.

Wat hiervan zij, er lag daar, beneden den schotschen bodem, eene soort
van onderaardsch graafschap, waaraan, om bewoonbaar te zijn, niets
ontbrak dan de stralen der zon of bij gemis van haar, de glans van een
bijzonderen lichtbol.

Het water was er op eene plaats vergaderd in zekere ingedrukte
gedeelten, die uitgestrekte vijvers vormden of zelfs meren grooter dan
het meer Katharine, dat er juist boven gelegen was. Ongetwijfeld hadden
deze meren geen loopend water, met stroomen en branding.

Zij weerkaatsten de omtrekken niet van eenig oud gothisch slot. Geene
berke- of eikeboomen neigden zich over hunne oevers, het gebergte
verlengde zijn schaduw niet over hun oppervlak; geen stoombooten
doorkruisten ze, geen enkel licht weerkaatste zich in hunne wateren, de
zon drenkte ze niet met hare gloeiende stralen, de maan ging nooit aan
hun gezichteinder op. En niettemin zouden die diepe meren, wier
waterspiegel door het koeltje niet gerimpeld werd, bij den glans van
eene electrieke ster, niet zonder bekoorlijkheid zijn geweest; en, door
een net van kanalen vereenigd, voltooiden zij zeer goed de
aardrijkskundige gesteldheid van dit zonderlinge domein.

Hoewel ongeschikt voor eenigen plantengroei, had deze ondergrond toch
tot woonplaats voor eene talrijke bevolking kunnen strekken. En wie
weet of in die verblijven, met eene bestendige temperatuur, in de
diepte dezer Aberfoyle-steenkolenmijnen, zoowel als in die van
Newcastle, Alloa of van Cardiff, nadat hunne beddingen zullen zijn
uitgeput, wie weet of de arme klasse van het Vereenigde Koninkrijk er
niet eens eene toevlucht zal vinden?








X.

HEEN EN TERUG.


Op het roepen van Harry, waren James Starr, Madge en Simon Ford door de
nauwe opening gegaan, die de groeve Dochart in gemeenschap stelde met
de nieuwe kolenmijn.

Zij waren toen aan het begin eener tamelijk breede galerij. Men zou
hebben kunnen gelooven dat zij door menschenhanden gegraven was, dat
breekijzer en houweel haar verwijd hadden voor de exploitatie van eene
nieuwe bedding. De onderzoekers mochten zich wel afvragen of zij niet
waren overgebracht in eenige oude steenkolenmijn, waarvan de oudste
mijnwerkers van het graafschap nimmer het bestaan gekend hadden.

Maar neen! Het waren de geologische lagen die deze galerij »gespaard”
hadden in het tijdperk der opeenstapeling van de secundaire terreinen.
Wellicht werd zij eertijds door een stortvloed doorloopen, toen de
bovenste wateren zich vermengden met de nedergezonken plantgewassen;
maar nu was zij zoo droog, alsof ze eenige duizend voet lager in de
verdieping der granietachtige rotsgesteenten was geboord.
Tegelijkertijd stroomde de lucht er gemakkelijk rond, dat een teeken
was dat zekere natuurlijke luchtkokers haar met de buitenlucht in
gemeenschap stelden.

Deze opmerking van den ingenieur was juist en men gevoelde dat de
luchtverversching in de nieuwe mijn gemakkelijk geschiedde. Wat het
mijngas betreft, dat vroeger door den leisteen van den wand heen
borrelde, het scheen dat het slechts een nu ledigen »zak” had gevuld en
het was zeker dat de atmospheer in de galerij er niet het minste spoor
meer van behouden had. Intusschen had Harry, ook uit voorzorg, slechts
de veiligheidslamp medegenomen, die hem eene verlichting, gedurende
twaalf uur, verzekerde.

James Starr en zijne metgezellen waren volmaakt gelukkig. Het was de
algeheele voldoening hunner wenschen. Alles om hen heen, was niets dan
steenkool. Eene zekere aandoening maakte hen stil. Simon Ford zelf,
bedwong zich. Zijne vreugde liep over, niet in lange volzinnen, maar
bij wijze van kleine tusschenwerpsels.

Het was misschien wat onvoorzichtig van hen om zoo diep in dit
onderaardsche hol door te dringen. Ba! zij dachten nauwelijks aan
terugkeeren. De galerij was begaanbaar en met weinig bochten. Geene
kloof versperde er den doorgang, geene mijndamp verspreidde er
boosaardige uitwasemingen. Er bestond dus geene reden om stil te houden
en zoo liepen James Starr, Madge, Harry en Simon Ford gedurende een uur
maar door, zonder dat iets hun kon aanwijzen hoe de nauwkeurige ligging
van dezen onbekenden tunnel was.

En zij waren ongetwijfeld nog verder gegaan, zoo ze niet het eind van
den breeden weg hadden bereikt, dien zij sedert hunne aankomst in de
kolenmijn hadden gevolgd.

De galerij liep uit op eene ontzettend groote grot, waarvan hoogte noch
diepte te schatten waren. Op welke hoogte rondde het gewelf van dit hol
zich af, tot welke diepte strekte de tegenovergestelde wand zich uit?
De duisternis die het vervulde liet geene waarneming toe. Maar bij het
schijnsel der lamp konden de onderzoekers zich verzekeren dat het
koepelgewelf eene groote uitgestrektheid stilstaand water,—vijver of
meer,—overspande, wier schilderachtige oevers, door hooge rotsen
afgebroken, zich in de duisternis verloren.

»Halt!” riep Simon Ford, plotseling stilstaande. »Een stap verder en
wij rollen misschien in een afgrond!”

»Laat ons dan wat uitrusten, vrienden.” antwoordde de ingenieur. »Ook
moeten wij er aan denken om naar onze woning terug te keeren.”

»Mijnheer Starr,” zeide Harry, »onze lamp kan ons nog gedurende tien
uur licht verschaffen.”

»Welnu,” hernam James Starr, »laten wij hier dan stil houden. Ik beken
dat mijn beenen er behoefte aan hebben. En gij, Madge, voelt gij niets
van de vermoeienis van zulk een langen tocht?”

»Niet bijster veel, mijnheer James,” antwoordde de kloeke schotsche
vrouw. »Wij waren gewoon om heele dagen lang, de oude kolenmijn van
Aberfoyle te onderzoeken.”

»Ba!” voegde Simon Ford er bij, »als het noodig ware, zou Madge dezen
weg tienmaal loopen! Maar nu sta ik er op, mijnheer James, om te weten
of mijne mededeeling aan u der moeite waardig was? Zeg eens neen, zoo u
durft; mijnheer James, durf eens neen te zeggen!”

»Wel! oude makker,” antwoordde de ingenieur, »ik heb in langen tijd
niet zulk eene blijdschap gekend! Het weinige wat wij nog van deze
wondervolle kolenmijn onderzocht hebben, schijnt uit te wijzen dat haar
uitgestrektheid, althans in de lengte, zeer aanmerkelijk is.”

»Ook in de breedte en in de hoogte, mijnheer James!” hernam Simon Ford.

»Dat zullen wij later zien.”

»En ik sta er voor in! Verlaat u op mijn instinct als oud mijnwerker.
Het heeft mij nimmer bedrogen.”

»Ik wil u gelooven, Simon,” antwoordde de ingenieur glimlachende.
»Maar, om kort te gaan, zooals ik er na dit korte onderzoek over kan
oordeelen, bezitten wij het noodige voor eene exploitatie die eeuwen
kan duren.”

»Eeuwen!” riep Simon Ford uit. »Dat geloof ik wel, mijnheer James!
Duizend en meer jaren zullen er verloopen, voor dat het laatste stuk
steenkool uit onze nieuwe mijn zal gehaald zijn!”

»God verhoore u!” antwoordde James Starr. »Wat de hoedanigheid betreft
van de steenkool hier aan de oppervlakte van den wand...”

»Voortreffelijk, mijnheer James, voortreffelijk!” antwoordde Simon
Ford. »Zie zelf maar!”

En dit zeggende sloeg hij met zijn houweel, een stuk der zwarte rots
af.

»Kijk! kijk!” herhaalde hij, het bij zijne lamp houdende. »De
oppervlakten van dit stuk steenkool blinken. Wij zullen daar eene vette
kool hebben, rijk aan harsachtige bestanddeelen. En wat zullen de
gailletten [13] er bijna zonder gruis afkomen! O! mijnheer James,
twintig jaar geleden zou deze bedding eene scherpe mededingster van
Swansea en Cardiff zijn geweest! Welaan, de stokers zullen haar
elkander nog betwisten, en, al kost ze weinig om haar uit de mijn te
halen, ze zal er toch niet minder duur om verkocht worden!”

»Werkelijk,” zeide Madge, die een stuk steenkool had opgenomen en het
met het oog van een kenner onderzocht. »Dat is steenkool van goede
kwaliteit. Neem het mede, Simon, neem het mede naar de hut. Ik verlang
dat dit eerste stuk steenkool onder onzen kookketel worde gestookt!”

»Goed gesproken, vrouw,” antwoordde de oude overman, »en gij zult zien
dat ik mij niet vergist heb.”

»Mijnheer Starr,” vroeg Harry toen, »hebt gij eenig denkbeeld van de
waarschijnlijke ligging van die lange galerij, die wij, na onze
aankomst binnen de kolenmijn gevolgd hebben?”

»Neen, mijn jongen,” antwoordde de ingenieur. »Met een kompas had ik
haar richting in het algemeen kunnen bepalen. Maar, zonder kompas, ben
ik hier gelijk aan een zeeman in volle zee, in een dikken mist, terwijl
de afwezigheid der zon hem belet hoogte te nemen.”

»Zonder twijfel, mijnheer James,” hernam Simon Ford, »maar ik bid u,
vergelijk onzen toestand niet met dien van den zeeman, die altijd en
overal den afgrond onder zijne voeten heeft! Wij zijn hier op vasten
grond en we behoeven niet te vreezen dat we ooit zullen zinken.”

»Ik wil u dat verdriet niet aandoen, oude Simon,” antwoordde James
Starr. »Verre van mij de gedachte om de waarde der nieuwe kolenmijn van
Aberfoyle door eene onjuiste vergelijking te willen verminderen! Ik heb
alleen maar willen zeggen, dat wij niet weten waar wij zijn.”

»Wij bevinden ons in den benedengrond van het graafschap Stirling,
mijnheer James,” antwoordde Simon Ford, »en dat kan ik verzekeren,
alsof...”

»Luister!” zeide Harry, den ouden overman in de rede vallende.

Allen spitsten hunne ooren, zooals Harry het zelf deed. De bij hem zeer
ontwikkelde gehoorzenuw had een dof geluid, gelijk aan een verwijderd
gemurmel, waargenomen. James Starr, Simon en Madge hoorden het ook
spoedig. Er deed zich, in de bovenste lagen van het vaste gesteente,
eene soort van gerol vernemen, waarvan men de opvolgende toe- en
afneming, hoe zwak die ook was, duidelijk kon opmerken.

Alle vier bleven eenige minuten met open ooren staan, zonder een woord
te uiten.

Daarop riep Simon Ford in eens uit:

»Wel! bij Sint Mungo! rijden de kolenwagens dan reeds op de sporen van
Nieuw-Aberfoyle?”

»Vader,” antwoordde Harry, »het komt mij voor dat dit het geraas is van
over den grond stroomend water.”

»Wij zijn toch niet onder de zee!” riep de oude overman uit.

»Neen,” antwoordde de ingenieur, »maar het zou niet onmogelijk zijn,
dat wij ons onder de bedding van het meer Katharine bevonden.”

»Dan zou het gewelf op deze plaats niet zeer dik moeten zijn, omdat het
geraas der wateren zoo merkbaar is.”

»Inderdaad niet dik,” antwoordde de ingenieur, »en daarom is dit hol
zoo uitgebreid.”

»Gij moet gelijk hebben, mijnheer Starr,” zeide Harry.

»Bovendien is het buiten zulk slecht weer,” hernam James Starr, »dat de
wateren van het meer evenzoo onstuimig zullen zijn als die van de golf
van Forth.”

»Wel! wat doet het er eigenlijk ook toe!” antwoordde Simon Ford. »De
steenkolenlaag zal er niet slechter om zijn, omdat zij zich onder een
meer uitstrekt. Het zou de eerste maal niet wezen dat men de steenkool
zelfs onder het bed van den oceaan ging zoeken! Wat voor kwaad zou er
in steken al moesten wij den geheelen bodem en den ondergrond van het
Noorderkanaal ontginnen?”

»Goed gezegd, Simon,” riep de ingenieur uit, die bij den aanblik van
den opgewonden overman, een glimlach niet kon bedwingen. »Laten wij
onze gangen tot onder de zee voortzetten! Laten wij het bed van den
Atlantischen oceaan als eene schuimspaan doorboren! Begeven wij ons met
het houweel, dwars door den bodem van den oceaan naar onze broeders in
de Vereenigde Staten. Graven wij, zoo noodig, tot aan het middenpunt
der aarde om haar het laatste stuk steenkool te ontrukken!”

»Woudt u eens lachen, mijnheer James?” vroeg Simon Ford op eenigszins
spottenden toon.

»Ik lachen! oude Simon! Neen! Maar uw geest is zoo opgewonden, dat gij
mij naar het onmogelijke medevoert! Komaan, laten wij tot de
werkelijkheid terugkeeren, die al zoo schoon is. Laten wij onze
houweelen, die wij een andermaal zullen terugvinden, hier laten liggen
en keeren wij naar de hut terug.”

Voor het oogenblik was er niet anders te doen. Later zou de ingenieur,
vergezeld van eene ploeg mijnwerkers, voorzien van lampen en van de
noodige gereedschappen terugkeeren om het onderzoek van Nieuw-Aberfoyle
te hervatten. Maar nu was het dringend noodig naar de groeve Dochart
terug te keeren. Overigens was de weg gemakkelijk. De galerij liep door
het gesteente bijna recht op de door het dynamiet gemaakte opening aan.
Vrees voor verdwalen bestond er dus niet.

Maar op het oogenblik dat James Starr zich naar de galerij richtte,
hield Simon Ford hem staande.

»Mijnheer James,” zeide hij tot hem, »gij ziet deze onmetelijke grot,
dit onderaardsche meer door haar overspannen, dien oever welken zijne
wateren aan onze voeten komt bespoelen. Welnu! hier wil ik mijne
woonplaats overbrengen, hier mij eene nieuwe cottage bouwen en als
eenige brave makkers mijn voorbeeld willen volgen, zal men, eer het een
jaar verder is, een burchtvlek te meer in het gesteente van
Oud-Engeland tellen.”

Met een glimlach de voornemens van Simon Ford goedkeurende, drukte
James Starr hem de hand en daarna betraden alle drie, door Madge
gevolgd, de galerij om naar de groeve Dochart terug te keeren.

Gedurende de eerste mijl viel er niets voor. Harry stapte vooruit, de
lamp boven zijn hoofd houdende. Hij volgde nauwkeurig de hoofdgalerij,
zonder ooit in de nauwe tunnels af te dwalen, die er rechts en links op
uitliepen. Het scheen dus dat de terugreis evenzoo gemakkelijk als de
heenreis zou afloopen, toen zich een ernstig ongeval voordeed, dat den
toestand der onderzoekers zeer gevaarlijk zou maken.

Inderdaad op een oogenblik, waarop Harry zijne lamp ophief, verplaatste
de lucht zich snel, als door het geklapper van onzichtbare vleugels
bewogen. De lamp, in eene schuinsche richting getroffen, ontsnapte aan
de handen van Harry, viel op den rotsachtigen bodem der galerij en
brak.

James Starr en zijne metgezellen werden plotseling in eene volslagene
duisternis gedompeld. Hunne lamp, waaruit de olie weggeloopen was, kon
geen dienst meer doen.

»Welnu, Harry,” riep Simon Ford, »wilt gij dan dat wij den hals breken
op onzen terugtocht naar de cottage?”

Harry antwoordde niet. Hij dacht na. Moest hij, ook in het laatste
voorval, de hand van een geheimzinnig wezen herkennen? Bestond er dan
in deze afgronden een vijand, wiens onverklaarbare tegenkanting eenmaal
ernstige bezwaren kon verwekken? Was er iemand die er belang bij had om
de nieuwe steenkolen-bedding te verdedigen tegen elke poging om haar te
exploiteeren! Inderdaad, het ware eene dwaasheid, maar de feiten
spraken zoo voor zich zelven en zij hoopten zich zoodanig op, dat
eenvoudige vermoedens zich in zekerheid oplosten.

Intusschen was de toestand der onderzoekers slecht genoeg. Te midden
eener diepe duisternis moesten zij, over eene lengte van ongeveer vijf
mijl, de galerij volgen die naar de groeve Dochart leidde. Daarna
zouden zij nog een uur gaans hebben af te leggen, vóordat zij de
cottage bereikten.

»Laat ons voortgaan,” zeide Simon Ford. »Wij hebben geen oogenblik te
verliezen. Wij zullen, als blinden tastende, loopen. Verdwalen is niet
mogelijk. De tunnels, die zich op onzen weg voordoen, zijn ware
mollegangen en de hoofdgalerij volgende, kan het niet missen of wij
moeten aan de opening, die ons toegang verleende, terechtkomen.
Vervolgens hebben wij de oude kolenmijn. Wij kennen haar en het zal de
eerste keer niet zijn, dat Harry en ik er in de duisternis verkeerd
hebben. Bovendien zullen wij er de lampen vinden, die wij daar
achterlieten. Voorwaarts, dus! Harry, ga gij vooruit. Mijnheer James,
volg hem. Dan volgt Madge en ik sluit den trein. Laten we vooral niet
van elkander afraken en daarom zoo niet elkanders hielen, dan toch
elkaars ellebogen in aanraking houden.”

Men moest zich wel naar de voorschriften van den ouden overman
gedragen. Gelijk hij zeide kon men, al rondtastende, zich nauwelijks in
den weg vergissen. Men behoefde de oogen slechts door de handen te
vervangen en zich aan dat instinct toe te vertrouwen dat, bij Simon
Ford en zijn zoon, tot eene tweede natuur was geworden.

James Starr en zijne metgezellen liepen dus in de aangegeven orde
voort. Zij spraken niet, maar dachten zooveel te meer. Het werd
duidelijk dat zij een tegenstander hadden. Maar wie was hij en hoe zich
tegen zijne zoo geheimzinnig voorbereide aanvallen te verdedigen? Deze
vrij onrustbarende gedachten kwamen in hun brein op.

Met vooruitgestrekte armen, trad Harry met een vasten stap voorwaarts.
Hij ging van den eenen wand der galerij naar den anderen. Deed zich
eene zijdelingsche holte of opening voor, dan verzekerde hij zich met
de hand dat hij er niet in moest gaan, hetzij dat de holte niet diep
genoeg of de opening te nauw was en zoo bleef hij op den rechten weg.

Te midden eener duisternis, waaraan het gezicht niet kon gewennen,
omdat ze volkomen was, duurde deze moeielijke terugtocht bijna twee
uur. Den tijd, die verloopen was, berekenende en overwegende dat de
tocht niet spoedig had kunnen worden gedaan, schatte James Starr dat
zijne metgezellen en hij zeer dicht bij den uitgang moesten zijn.

Inderdaad hield Harry, op datzelfde oogenblik, stil.

»Zijn wij eindelijk aan het einde der galerij aangekomen?” vroeg Simon
Ford.

»Ja,” antwoordde de jonge mijnwerker.

»Welnu! dan moet gij de opening terugvinden die de gemeenschap vormt
tusschen Nieuw-Aberfoyle en de groeve Dochart?”

»Neen,” antwoordde Harry wiens toegeknepen handen slechts de gladde
oppervlakte van een wand ontmoetten.

De oude overman deed eenige schreden voorwaarts en kwam de
leisteenachtige rots zelf betasten.

Een kreet ontsnapte hem.

Of de onderzoekers waren op den terugweg verdwaald geraakt, òf de door
het dynamiet in den wand geslagen nauwe opening, was kortelings weder
toegestopt.

Hoe dit zij, James Starr en zijne metgezellen waren binnen
Nieuw-Aberfoyle ingekerkerd.








XI.

DE VURIGE VROUWEN.


Eene week na deze gebeurtenissen waren de vrienden van James Starr zeer
ongerust. De ingenieur was verdwenen zonder dat er eenige beweegreden
voor deze verdwijning kon worden aangevoerd. Door zijn bediende te
ondervragen had men vernomen dat hij zich te Granton-Pier had
ingescheept en van den kapitein der stoomboot Prins van Wallis wist men
dat hij te Stirling ontscheept was. Van dit oogenblik was het spoor van
James Starr verdwenen. De brief van Simon Ford had hem geheimhouding
aanbevolen en hij had dan ook niets verteld van zijn vertrek naar de
steenkolenmijnen van Aberfoyle.

Er was dan ook te Edinburgh van niets anders sprake dan van de
onverklaarbare afwezigheid van den ingenieur. Sir Elphiston, de
voorzitter van het Koninklijk Instituut deelde aan zijne collega’s den
brief mede door James Starr aan hem gericht en waarbij deze zich
verschoonde dat hij de aanstaande zitting van het genootschap niet kon
bijwonen. Twee of drie andere personen brachten soortgelijke brieven te
voorschijn. Maar indien deze documenten al bewezen dat James Starr
Edinburgh verlaten had,—hetgeen men trouwens wist—er bleek nergens uit
wat er van hem geworden was. Maar van de zijde van een man als hij,
moest deze van zijne gewoonten afwijkende afwezigheid, al dadelijk
bevreemding en bij haar voortduren, ongerustheid verwekken.

Geen der vrienden van den ingenieur had kunnen onderstellen dat hij
naar de steenkolenmijnen van Aberfoyle was gegaan. Men wist dat hij er
niet van gehouden zou hebben om de oude schouwplaats van zijne
werkzaamheden weder te zien. Hij had er den voet niet weder gezet
sedert de laatste mand steenkolen boven den grond was gehaald. Daar de
stoomboot hem intusschen aan den steiger van Stirling had afgezet, deed
men eenige nasporingen in die streek.

Het onderzoek leverde niets op. Niemand herinnerde zich den ingenieur
in die streek te hebben gezien. Jack Ryan alleen, die hem in gezelschap
van Harry op een der portalen van den put Yarow had ontmoet, had de
openbare nieuwsgierigheid tevreden kunnen stellen. Maar men weet dat de
vroolijke jongen op de pachthoeve van Melrose arbeidde op veertig
mijlen afstands in het zuidwestelijk deel van het graafschap Renfrew en
hij had er niet de minste gedachte van dat men zich omtrent de
verdwijning van James Starr zoo ongerust maakte. Zoo kwam het dat Jack
Ryan, acht dagen na zijn bezoek aan het mijnhuis, gedurende de
avond-bijeenkomsten der klan Irvine, zijn vroolijk gezang zou hebben
voortgezet, indien ook hij niet eene oorzaak tot levendige ongerustheid
had gehad, waarvan spoedig de rede zal zijn.

James Starr was een te aanzienlijk en te geacht man, niet alleen in de
stad, maar in geheel Schotland, dan dat eene hem betreffende
gebeurtenis, onopgemerkt kon voorbijgaan. De Lord-provoost, eerste
overheidspersoon van Edinburgh, de schouten, de raadsheeren, waarvan de
meesten met den ingenieur bevriend waren, stelden het ijverigste
onderzoek in. Agenten werden uitgezonden, maar het leverde geen
resultaat op.

Er werd dus overgegaan om in de hoofdbladen van het Vereenigde
Koninkrijk een bericht aangaande James Starr te doen opnemen,
bevattende zijne persoons-omschrijving met bijvoeging van den dag,
waarop hij Edinburgh verlaten had; verder moest men afwachten. Dit ging
niet zonder angst gepaard. De geleerde wereld van Engeland was niet
vreemd aan het denkbeeld, dat een harer verdienstelijkste leden voor
goed verdwenen was.

Tegelijkertijd dat men zich omtrent den persoon van James Starr zoo
ongerust maakte, was de persoon van Harry het voorwerp van eene niet
minder levendige bezorgdheid. Maar in plaats van de openbare meening
bezig te houden, verstoorde de zoon van den ouden overman slechts de
opgeruimdheid van zijn vriend Jack Ryan.

Men herinnert zich dat Jack Ryan, tijdens hunne ontmoeting in den put
Yarow, Harry had uitgenoodigd om over acht dagen op het feest van de
klan Irvine te komen. Harry had het aangenomen en vast beloofd zich
naar de plechtigheid te begeven. Jack Ryan wist, bij ondervinding, dat
zijn makker een man van zijn woord was. Bij hem maakte belofte ook
schuld.

En nu had bij het feest te Irvine niets ontbroken, noch gezang, noch
dansen, noch vermakelijkheden van iedere soort, niets, behalve Harry
Ford.

Jack Ryan was aanvankelijk boos op hem geweest, omdat de afwezigheid
van zijn vriend op zijn goed humeur van invloed was. Hij verloor er
zelfs, in het midden van een zijner liederen, het geheugen door en voor
de eerste keer bleef hij steken in een horlepijp, die hem gewoonlijk
welverdiende toejuichingen verschafte.

Hier moet gezegd worden dat het bericht aangaande James Starr in de
dagbladen openbaar gemaakt, nog niet onder de oogen van Jack Ryan was
gekomen. Die brave jongen maakte zich dus alleen over de afwezigheid
van Harry ongerust, wel overtuigd dat slechts eene ernstige
omstandigheid hem belet kon hebben om zijne belofte te houden. Daags na
het feest meende Jack Ryan dan ook per spoor van Glasgow naar de groeve
Dochart te gaan, indien een voorval, dat hem bijna het leven had
gekost, hem er niet van afgehouden had.

Ziehier wat er in den nacht van 12 December gebeurd was. Inderdaad was
de zaak van dien aard dat ze de voorstanders van het bovennatuurlijke,
en die waren talrijk op de pachthoeve van Melrose, in het gelijk
stelde.

Irvine, eene kleine zeeplaats in het graafschap Renfrew met ongeveer
zeven duizend inwoners, is gebouwd aan een scherpen inham die de
schotsche kust, bijna aan den mond der Clyde-golf maakt. Zijne tegen de
volle zeewinden tamelijk beschutte haven, wordt verlicht door een
krachtig kustlicht, dat de droogten zoo voldoende aanwijst, dat een
voorzichtig zeeman er zich niet in kan vergissen. Ook waren de
schipbreuken zeldzaam op dit gedeelte der kust en de kustvaarders of de
schepen voor de groote vaart die hetzij de Clyde-golf wilden inloopen
om naar Glasgow koers te zetten, hetzij in de baai van Irvine zelve
wilden binnenvallen, konden zelfs in de donkerste nachten, zonder
gevaar manoeuvreeren.

Wanneer eene stad een historisch verleden, hoe dunnetjes ook, heeft;
wanneer zijn kasteel eertijds aan een Robert Bruce heeft toebehoord,
dan is zij niet zonder eenige bouwvallen te bezitten.

En nu zijn alle bouwvallen in Schotland door geesten bewoond. Ten
minste wordt dit in de Hoog- en Laaglanden algemeen geloofd.

De oudste en tevens de slechtst befaamde bouwvallen van dit gedeelte
der landstreek waren juist die van dit slot van Robert Stuart, dat den
naam droeg van Dundonald-Castle.

Op dit tijdstip was het slot Dundonald, verblijfplaats van al de
dwalende kwelgeesten van den omtrek, aan eene volkomene verlatenheid
overgegeven. Men bezocht het weinig op de hooge rots die het boven de
zee, op twee mijlen van de stad, innam. Soms kwamen enkele
vreemdelingen op het denkbeeld om de oude geschiedkundige
overblijfselen te ondervragen, maar dan gingen zij er alléen heen. De
bewoners van Irvine hadden hen er voor geen geld naar toe geleid.
Werkelijk gingen er eenige verhalen rond van zekere »vurige vrouwen”
die het oude slot bewoonden.

De bijgeloovigsten verzekerden dat zij die spookachtige wezens gezien,
ja, met eigen oogen gezien hadden. Natuurlijk behoorde Jack Ryan tot
laatstgenoemden.

De waarheid is dat zich, van tijd tot tijd, hooge vlammen vertoonden nu
eens boven op een stuk van een half ingestorten muur, dan weder op den
top van den toren, die boven al de bouwvallen van Dundonald-Castle
uitstak.

Hadden deze vurige tongen, zooals men verzekerde, een menschelijken
vorm? Verdienden zij de benaming van »vurige vrouwen” die de Schotten
van de kuststreek hen gaven? Blijkbaar was het slechts verbeelding van
tot bijgeloof gebrachte hersenkassen en zou de wetenschap dit
verschijnsel wel langs den natuurkundigen weg hebben opgelost.

Wat hiervan zij, de vurige vrouwen hadden in den ganschen omtrek den
wel gevestigden naam dat zij de bouwvallen van het oude slot bezochten
en er, vooral gedurende de donkere nachten, vreemde heksendansen
uitvoerden. Hoe’n stoute knaap Jack Ryan ook ware, hij zou het toch
niet gewaagd hebben hen met de tonen van zijn doedelzak te begeleiden.

»De oude Nikker is voldoende voor hen!” zeide hij, »en hij heeft mij
niet noodig om zijn helsch orkest te volmaken!”

Men kan wel denken, dat deze vreemde verschijningen de verplichte stof
leverden voor de verhalen gedurende de avondbijeenkomsten. Ook bezat
Jack Ryan eene geheele lijst van sprookjes aangaande de vurige vrouwen
en had hij altijd voorraad, wanneer hij iets van hen vertellen moest.

Op den voorgaanden avond, waarop ale, brandy en whisky rijkelijk
gestroomd hadden en waarmede het feest van de klan te Irvine besloten
was, bleef Jack Ryan dan ook niet in gebreke om zijn geliefkoosd
onderwerp weer op te vatten tot groot vermaak, wellicht ook tot grooten
schrik zijner toehoorders.

Die avond werd doorgebracht in eene groote schuur van de pachthoeve van
Melrose, op de grens der kuststreek. In het midden van het gezelschap,
brandde een ferm vuur van cokes in eene plaatijzeren treeft.

Het was zwaar weer buiten. Dikke nevelen vlogen over de golven, door
eene stijve zuidwesten bries in volle zee voortgezweept. Een pikzwarte
nacht, geene enkele open plek tusschen de wolken; aarde, hemel en water
in diepe duisternis samensmeltende, bemoeielijkten het verkennen der
baai van Irvine indien eenig vaartuig met deze op de kust staande
winden, zich daaraan had willen wagen.

De kleine haven van Irvine wordt, althans door vaartuigen van zekeren
tonneninhoud, niet druk bezocht. De zeil- of stoom-koopvaardijschepen
gaan meer noordelijk op om land te verkennen, ingeval zij de golf van
de Clyde willen binnenloopen.

Dien avond echter had een visscher, die nog laat op het strand was
gebleven, niet zonder verwondering een vaartuig bespeurd, dat op de
kust aanhield. Zoo het plotseling dag ware geworden, zou het vaartuig
niet met verwondering, maar met schrik zijn aanschouwd, zooals het
daar, vóor den wind, met alle zeilen bij aankwam. Miste het den ingang
der golf, dan bleef er tusschen de geweldige rotsen van den oever geen
wijkplaats meer over. En bleef dat onvoorzichtige vaartuig willens om
de kust nog dichter te naderen, hoe zou het er weer afkomen?

De avondbijeenkomst zou eindigen met eene laatste geschiedenis van Jack
Ryan. Zijne, in de spokenwereld verplaatste toehoorders, waren in eene
stemming om, zoo het geval zich voordeed, een bewijs van hunne
bijgeloovigheid te geven.

Eensklaps weerklonken er buiten kreten.

Jack hield dadelijk op met zijn verhaal en allen verlieten haastig de
schuur.

De nacht was zeer donker. Zware regen- en windbuien gierden langs het
strand.

Twee of drie visschers, schrap tegen eene rots staande, om aan de
windstooten beter weerstand te bieden, riepen met luider stem.

Jack Ryan en zijne metgezellen liepen naar hen toe.

Die kreten waren echter niet tot de bewoners der hoeve, maar tot de
bemanning van een vaartuig gericht, dat, zonder het te weten, in zijn
verderf liep.

Inderdaad vertoonde zich op eenige kabellengten in volle zee, eene
verwarde, donkere massa. Het was een schip, door zijne seinlichten goed
te onderscheiden, want het had een wit licht aan de fokkemast, aan
stuurboord een groen licht en aan bakboord een rood. Men zag het dus
recht van voren en het was blijkbaar dat het met volle vaart op de kust
liep.

»Een schip in gevaar?” riep Jack Ryan uit.

»Ja,” antwoordde een der visschers, »en als het nu zou willen wenden,
zou het dat niet meer kunnen.”

»Seinen, seinen!” riep een der Schotten.

»Welke?” hernam de visscher. »Bij zulke stormvlagen zou men geene
toorts aan kunnen houden.”

En terwijl deze gesprekken snel gevoerd werden, werd op nieuw
geschreeuwd. Maar hoe zou men die kreten te midden van dezen storm
hebben kunnen hooren? De bemanning van het vaartuig had geene kans meer
om aan de schipbreuk te ontkomen.

»Waarom ook zoo te manoeuvreeren?” riep een zeeman.

»Wil hij dan volstrekt stranden?” antwoordde een ander.

»Kende de kapitein dan het licht van Irvine niet?” vroeg Jack Ryan.

»Men zou het gelooven,” antwoordde een der visschers, »ten minste zoo
hij niet bedrogen is door eenig...”

De visscher had zijn gezegde nog niet geëindigd, toen Jack Ryan een
vreeselijken kreet uitte. Werd hij door de scheepsbemanning gehoord? In
ieder geval was het te laat voor het schip om vrij te komen van de lijn
der brekers, wier witte schuim door de duisternis heenscheen.

Doch het was geenszins, zooals men zou gelooven, eene laatste
waarschuwing die Jack Ryan aan het in nood verkeerende vaartuig
trachtte te geven. Jack Ryan stond toen met zijn rug naar de zee. Ook
zijn metgezellen keken toen naar een punt op een halve mijl achter het
strand gelegen.

Het was het kasteel Dundonald. Op den top van den ouden toren wrong
zich eene hooge vlam door de rukwinden heen.

»De vurige vrouw!” riepen al die bijgeloovige Schotten met schrik uit.

Oprecht gesproken, behoorde er een groote mate van verbeelding toe om
aan die vlam eene menschelijke gedaante te kunnen bespeuren. Als eene
in den wind lichtende vlag, scheen zij bij wijlen van den top des
torens los te vliegen, alsof ze op het punt was om uit te dooven, om er
zich eenige oogenblikken later, met hare blauwachtige punt weder aan
vast te hechten.

»De vurige vrouw! De vurige vrouw!” riepen de verschrikte visschers en
landlieden.

Alles verklaarde zich toen. Het was blijkbaar dat het vaartuig, in den
nevel uit zijn koers geraakt, een verkeerden weg had genomen en dat het
de op den top des torens van het kasteel Dundonald ontstoken vlam, voor
het kustlicht van Irvine had gehouden. Het dacht aan den mond der tien
mijlen noordelijker gelegen golf te zijn en het liep nu op eene open
kust, die het geene enkele wijkplaats aanbood!

Wat kon men doen om het te redden, zoo het nog tijd was? Wellicht had
men die bouwvallen moeten beklimmen en die vlam trachten te blusschen,
opdat het niet verder mogelijk ware geweest haar met het havenlicht van
Irvine te verwarren.

Ongetwijfeld had men zoo, zonder eenig uitstel, moeten handelen; maar
wie dezer Schotten zou op de gedachte zijn gekomen en de gedachte er
zijnde, wie zou zoo vermetel zijn geweest om de vurige vrouw te
trotseren? Misschien Jack Ryan, want hij was moedig en hoe sterk zijn
bijgeloof ook ware, kon het hem van het verrichten eener edelmoedige
daad niet terughouden.

Het was te laat. Een vreeselijk gekraak weerklonk onder het geraas der
elementen.

Het vaartuig raakte van achteren grond. Zijne seinlichten doofden uit.
De witte lijn der branding scheen voor een oogenblik afgebroken. Het
was het schip dat er doorheen ging, op de zijde ging liggen en tusschen
de klippen uiteensloeg.

En, zeker door eene toevallige overeenstemming, op datzelfde oogenblik
verdween de hooge vuurvlam, alsof ze door een hevigen rukwind was
losgerukt. Zee, hemel en strand werden op hetzelfde oogenblik weer in
de diepste duisternis gedompeld.

»De vurige vrouw!” had Jack Ryan voor het laatst uitgeroepen toen deze,
voor hem en zijne makkers, bovennatuurlijke verschijning, plotseling
verdwenen was.

Maar den moed, dien deze bijgeloovige Schotten bij een ingebeeld gevaar
zouden gemist hebben, hervonden zij nu zij tegenover een wezenlijk
gevaar stonden, thans nu het er om te doen was om het leven hunner
medemenschen te redden. De losgebroken elementen konden hen niet
tegenhouden. Heldhaftig, zooals zij vroeger bijgeloovig waren, snelden
zij, door middel van in de golven geworpen lijnen, ter hulpe van het
gestrande vaartuig.

Zij slaagden gelukkig, echter niet zonder dat eenigen, waaronder de
stoutmoedige Jack Ryan, zich tegen de rotsen zwaar bezeerd hadden; maar
de kapitein van het vaartuig en de acht koppen der bemanning konden,
behouden en wel, aan wal gebracht worden.

Het vaartuig was de Noordsche brik Motala, geladen met Noorsch hout en
op reis naar Glasgow.

Het was maar al te waar. De kapitein had, bedrogen door het op den
toren van het kasteel Dundonald ontstoken vuur, op de kust aangehouden,
in plaats van de Clyde-golf binnen te loopen.

En nu bleef er van de Motala niets over dan eenig wrakhout, dat door de
branding verder tegen de rotsen van den oever verbrijzeld werd.








XII.

DE DADEN VAN JACK RYAN.


Jack Ryan en drie zijner, evenals hij, gekwetste makkers waren naar
eene der kamers van de pachthoeve van Melrose gevoerd, waar hun
dadelijk de vereischte zorgen werden verleend.

Jack Ryan was het meest gehavend, want op het oogenblik dat hij zich,
met het touw om de lendenen, in zee had geworpen, hadden de woedende
golven hem hevig op de riffen geworpen. Het had zelfs maar weinig
gescheeld of zijne makkers hadden hem niet levend op het strand
gebracht.

De brave jongen was dus voor eenige dagen aan het bed gekluisterd,
waarover hij zeer boos was. Toen men hem echter vergund had zooveel te
zingen als hij wilde, berustte hij in zijn ongeval en weerklonk de
pachthoeve van Melrose steeds van de vroolijke klanken zijner stem.
Maar Jack Ryan putte uit dit avontuur eene nog sterkere vrees voor die
brawnies en andere kwelgeesten, die er vermaak in scheppen het arme
volk te plagen en hen stelde hij verantwoordelijk voor de ramp der
Motala. Men had hem niet aan boord moeten komen met de bewering, dat de
vurige vrouwen niet bestonden en dat die plotseling tusschen de
bouwvallen opgekomen vlam aan eene natuurlijke oorzaak haar ontstaan
verschuldigd was. Geenerlei redeneering zou hem overtuigd hebben. Zijne
metgezellen waren nog meer verhard in hun bijgeloof. Naar hun zeggen
had eene der vurige vrouwen de Motala op boosaardige wijze naar de kust
gelokt. En haar daarvoor te willen straffen zou gelijk gestaan hebben
met het opleggen eener boete aan den oceaan. De overheidspersonen
konden iedere hun welbehagelijke vervolging gelasten. Men zet eene vlam
niet in de gevangenis, men legt een ontastbaar wezen de boeien niet
aan. En, het moet gezegd worden, de later gedane nasporingen
schenen—althans oppervlakkig—deze bijgeloovige wijze om de zaken te
verklaren, in het gelijk te stellen.

Werkelijk kwam de magistraat belast met het instellen van een onderzoek
naar het vergaan der Motala, de onderscheidene getuigen van de ramp
ondervragen. Allen waren van gevoelen dat de schipbreuk een gevolg was
van de bovennatuurlijke verschijning van de vurige vrouw in de
bouwvallen van het slot Dundonald.

Men begrijpt licht, dat het gerecht met zoodanige redenen geen genoegen
kon nemen. Dat zich een zuiver natuurkundig verschijnsel in de
bouwvallen had toegedragen, daaraan bestond geen de minste twijfel.
Maar was het toeval of kwaadwilligheid?—dat moest de magistraat zoeken
uit te maken.

Het woord »kwaadwilligheid” moge geene verrassing baren. Men behoeft
niet ver in de geschiedenis van Armorika terug te gaan om daarvan de
bevestiging te vinden. Genoeg strandroovers van de kust van Bretanje
hebben het beroep uitgeoefend om de schepen naar de kust te lokken, ten
einde de overblijfselen onder elkaar te verdeelen. Dan eens wees een
brandend boschje van harsachtige boomen aan een vaartuig den weg naar
engten, daar het niet meer uit kon raken. Dan weder misleidde een aan
de horens van een stier bevestigde en door het dier willekeurig bewogen
toorts, eene scheepsbemanning omtrent den te volgen koers. Het gevolg
dezer pogingen was eene onvermijdelijke schipbreuk, waarvan de
plunderaars voordeel trokken. Gerechtelijke tusschenkomst en strenge
voorbeelden waren er noodig geweest om deze barbaarsche gewoonten uit
te roeien. En kon nu, in deze omstandigheid, eene misdadige hand de
oude overleveringen der strandroovers niet weer hebben uitgevoerd?

Zoo dachten de politiemannen er over, in weerwil van hetgeen Jack Ryan
en zijne makkers er van gezegd hadden. Toen deze van onderzoek hoorden
spreken, verdeelden zij zich in twee kampen: eenigen vergenoegden zich
met eene schouderophaling; anderen, vreesachtiger, verkondigden dat,
door op zoodanige wijze de bovennatuurlijke wezens te vertoornen, men
zeker slechts nieuwe rampen zou teweegbrengen.

Niettemin werd het onderzoek met veel zorg doorgezet.

De politiemannen begaven zich naar het kasteel Dundonald en gingen tot
het strengste onderzoek over.

De magistraat wilde in de eerste plaats nagaan of de grond nog eenige
indrukselen had bewaard van voetstappen, die aan andere voeten dan die
van kwelgeesten konden worden toegeschreven. Het was onmogelijk het
geringste spoor, oud of versch, waar te nemen. Intusschen zou de aarde,
nog doorvochtig door de regens van den vorigen dag, het geringste spoor
bewaard hebben.

»Voetstappen van brawnies!” riep Jack Ryan uit, toen hij den slechten
uitslag van de eerste nasporingen vernam. »Men zou even gemakkelijk de
sporen van een dwaallichtje op het water van een moeras kunnen
terugvinden!”

Dit eerste deel van het onderzoek leverde dus niets op. Het was niet
waarschijnlijk dat het tweede gedeelte meer zou geven.

Het kwam er inderdaad op aan vast te stellen hoe het vuur op den top
des torens had kunnen worden ontstoken; welke stoffen tot de
verbranding gebezigd waren en eindelijk welke overblijfselen die
verbranding had achtergelaten.

In het eerste opzicht werd niets gevonden, noch overblijfsels van
lucifers, noch van stukjes papier, gediend kunnende hebben om eenig
vuur te ontsteken.

Ten aanzien van het tweede punt, evenzeer niets. Men vond noch
verdroogd gras, noch stukken hout, waarmede dat zoo hevige vuur, des
nachts zoo ruim had kunnen worden gevoed.

Het derde punt kon evenmin opgehelderd worden. De volkomen afwezigheid
van asch, van ieder overblijfsel van welke brandstof ook, stelde niet
eens in staat om de plaats weder te vinden, waar het vuur moest gelegen
hebben. Noch op den grond, noch op de rots, was eenige zwart geworden
plek te bespeuren. Moest men hieruit dan besluiten dat de vuurhaard
door de hand van eenig boosdoener was vastgehouden? Dit was zeer
onwaarschijnlijk omdat, naar het zeggen der getuigen, de vlam zulk eene
reusachtige uitbreiding had gehad, dat de bemanning der Motala, haar
niettegenstaande den dikken nevel, verscheidene mijlen ver in volle
zee, had kunnen bemerken.

»Goed!” zeide Jack Ryan, »de vurige vrouw kan het best zonder lucifers
stellen! Zij blaast maar en dat is voldoende om de haar omringende
lucht in vlam te zetten en hare vuurplaats laat nooit asch over.”

Uit alles volgde dus dat de overheidspersonen vergeefsche moeite hadden
gedaan en dat aan zoovele anderen, eene nieuwe legende was
toegevoegd,—eene legende die de gedachtenis aan de ramp der Motala zou
vereeuwigen en nog ontegenzeggelijker de verschijning van de vurige
vrouwen bevestigen.

Intusschen kon een jongen, zoo ferm en van zulk een krachtig gestel als
Jack Ryan, niet lang het bed houden. Eenige kneuzingen en verrekkingen
waren niet in staat hem langer bedlegerig te houden, dan hem beviel.
Hij had geen tijd om ziek te zijn. En wanneer die tijd ontbreekt, is
men het weinig in die gezonde streken der Laaglanden.

Jack Ryan was dus spoedig hersteld. Zoodra hij weer op de been was,
wilde hij, voor dat hij zijn arbeid op de pachthoeve van Melrose
hervatte, zeker plan ten uitvoerbrengen. Het betrof een bezoek aan zijn
makker Harry, om te vernemen waarom deze niet op het feest van de klan
te Irvine was geweest. Van de zijde van iemand als Harry. die niets
beloofde zonder het na te komen, was die afwezigheid onverklaarbaar.
Bovendien was het onwaarschijnlijk dat de zoon van den ouden overman
niet had hooren spreken over de ramp der Motala, die zoo uitvoerig door
de dagbladen was medegedeeld. Hij moest weten welk aandeel Jack Ryan in
de redding had gehad, wat hem daarbij was overkomen en het zou eene al
te groote onverschilligheid aan de zijde van Harry zijn geweest om niet
naar de hoeve te komen, ten einde zijn vriend Jack Ryan de hand te
drukken.

Was Harry dus niet gekomen, het was enkel omdat hij niet kon komen.
Jack Ryan had veeleer het bestaan der vurige vrouwen ontkend, dan aan
de onverschilligheid van Harry te zijnen opzichte, te gelooven.

Twee dagen na de ramp verliet Jack dus de hoeve, vroolijk en wel als
een ferme knaap, die zijn verwondingen gaar niet meer voelde. Hij deed
de echo’s der rotsachtige kust weergalmen van een vroolijk deuntje, uit
de volle borst aangeheven en begaf zich naar het station van den
spoorweg die over Glasgow naar Stirling en Callander voert. Terwijl hij
daar in de wachtkamer stond, viel zijn oog aanstonds op een
aanplakbiljet, in menigte op de muren voorkomende en het volgende
bericht inhoudende:

»Op 4 December heeft de ingenieur James Starr van Edinburgh zich te
Granton-Pier op de Prins van Wallis ingescheept. Hij is denzelfden dag
te Stirling aan wal gestapt. Sinds heeft men omtrent hem geene tijding.

»Wordt verzocht om elk hem betreffend bericht te doen toekomen aan den
voorzitter van het Koninklijk Instituut te Edinburgh.”

Voor een dier aanplakbiljetten staande, herlas Jack Ryan het tot
tweemalen toe, niet zonder teekenen van de grootste verwondering te
geven.

»Mijnheer Starr!” riep hij uit. »Maar ik heb hem juist op 4 December,
met Harry op de ladders in den put Yarow ontmoet. Dat is nu tien dagen
geleden! En sedert dien tijd zou hij niet weer te voorschijn zijn
gekomen! Zou dit ook de verklaring geven waarom mijn makker niet op het
feest te Irvine is geweest?”

En, zonder zich den tijd te gunnen om den voorzitter van het Koninklijk
Instituut per brief hetgeen hij aangaande James Starr wist, te
berichten, sprong de brave knaap in den trein, met het vaste besluit
zich dadelijk naar den put Yarow te begeven. Daar aangekomen, zou hij,
zoo noodig tot op den bodem der groeve Dochart afdalen om Harry en met
hem den ingenieur James Starr weder te vinden.

Drie uur daarna verliet hij den trein aan het station Callander en
richtte hij zich snel naar den put Yarow.

»Zij zijn niet meer voor den dag gekomen,” zeide hij tot zichzelven.
»Waarom niet? Heeft eenig beletsel hen daarin verhinderd? Is het een
gewichtig werk dat hen nog op den bodem der kolenmijn terughoudt? Ik
moet het weten!”

En Jack Ryan, den pas versnellende, kwam in minder dan een uur aan den
put Yarow aan.

Van buiten was er niets veranderd. Dezelfde stilte in de nabijheid der
groeve. Geen levend wezen in deze woestenij.

Jack Ryan ging door tot onder het bouwvallige afdak dat de opening van
den put overdekte. Hij wierp zijne blikken in dien afgrond... Hij zag
niets. Hij luisterde... Hij hoorde niets!

»En mijne lamp!” riep hij uit. »Zou die dan niet meer op hare plaats
staan?”

De lamp, waarvan Jack Ryan zich bij zijne bezoeken aan de groeve
bediende, stond gewoonlijk in een hoek bij het portaal der bovenste
ladder.

Deze lamp was verdwenen.

»Dat is het eerste bezwaar al!” zeide Jack Ryan tot zich zelven en hij
begon zeer ongerust te worden.

Daarna, hoe bijgeloovig hij ook ware, zijne aarzeling overwonnen
hebbende, zeide hij:

»Ik zal er ingaan, al zou het in de groeve nog duisterder zijn dan in
het diepste der hel!”

En hij begon de lange reeks van ladders af te dalen die in den somberen
put waren neergelaten.

Jack Ryan moest zijne oude mijnwerkers-gewoonten wel niet vergeten
hebben en de groeve Dochart wel zeer goed kennen, om zich zoo te wagen.
Overigens daalde hij zeer voorzichtig af. Zijn voet beproefde iedere
sport, waarvan er eenigen vermolmd waren. Elke misstap zou, in die
ruimte van vijftien honderd voet, een doodelijken val na zich hebben
gesleept. Jack Ryan telde daarom elk portaal, dat hij achtereenvolgens
verliet om eene lagere verdieping te bereiken. Hij wist dat zijn voet
de zool der groeve niet kon betreden voor dat hij het dertigste zou
afgestapt zijn. Eens daar, meende hij geene moeite te zullen hebben om
het mijnhuis te bereiken, dat, zooals men weet, aan het einde der
hoofdgalerij gebouwd was.

Op deze manier voortgaande kwam Jack Ryan op het zes en twintigste
portaal en bijgevolg scheidden hem ten hoogste twee honderd voet van
den bodem.

Te dezer plaatse liet hij het been zakken om de eerste sport der zeven
en twintigste ladder te zoeken. Maar zijn been, in de ruimte zwevende,
vond geen enkel steunpunt.

Jack Ryan ging op het portaal op de knieën liggen. Hij wilde het
uiteinde der ladder met de hand grijpen.... Doch te vergeefs.

Het was blijkbaar dat de zeven en twintigste ladder zich niet op hare
plaats bevond en, bijgevolg, dat ze weggenomen was.

»Zeker is de oude Nikker daar langs gegaan!” zeide hij bij zich zelven
en niet zonder een zeker gevoel van afgrijzen te ondervinden.

De armen over de borst gekruist en steeds die ondoordringbare
duisternis willende doorboren, stond Jack Ryan daar en wachtte. Toen
viel het hem in de gedachte dat, zoo hij niet af kon dalen, de bewoners
der kolenmijn, van hun kant, niet naar boven hadden kunnen komen.
Werkelijk bestond er geene enkele gemeenschap meer tusschen den
bovengrond van het graafschap en de diepten der groeve. Zoo de onderste
ladders van den put Yarow waren weggenomen nà zijn laatste bezoek aan
het mijnhuis, wat was er dan geworden van Simon Ford, zijne vrouw, zijn
zoon en van den ingenieur? De langdurige afwezigheid van James Starr
bewees klaarblijkelijk dat hij de groeve niet had verlaten sedert den
dag, waarop Jack Ryan hem in den put Yarow was tegengekomen. Hoe was
het mijnhuis sedert van levensmiddelen voorzien? Hadden die
levensmiddelen niet ontbroken aan die ongelukkigen, op vijftien honderd
voet onder den grond ingekerkerd?

Al deze gedachten doorkruisten den geest van Jack Ryan. Hij zag wel dat
hij alleen niets vermocht om tot het mijnhuis door te dringen. Was de
afbreking der gemeenschap een gevolg van kwaadwilligheid? hem kwam
zulks niet twijfelachtig voor. In ieder geval moest de overheid raad
schaffen, maar ze moest dan ook ten spoedigste verwittigd worden.

Jack Ryan boog over het portaal heen.

»Harry! Harry!” riep hij met zijne krachtige stem.

De echo’s weerkaatsten herhaalde malen den naam van Harry, die
eindelijk in de uiterste diepten van den put Yarow wegstierf.

Jack Ryan klom snel langs de ladders naar boven en zag toen het
daglicht weer. Hij verloor geen oogenblik. In éen haal was hij aan het
station van Callander terug. Slechts eenige minuten behoefde hij te
wachten op den voorbijkomenden expres-trein naar Edinburgh en te drie
uur des namiddags liet hij zich bij den lord-provoost der hoofdstad
aandienen.

Daar legde hij zijne verklaring af. De nauwkeurige bijzonderheden die
hij mededeelde, konden geen twijfel aan zijne geloofwaardigheid
overlaten. Sir Elphiston, voorzitter van het Koninklijk Instituut, niet
alleen collega, maar ook bijzonder vriend van James Starr, werd
dadelijk gewaarschuwd en hij verzocht de leiding te mogen hebben van de
nasporingen die, zonder uitstel, in de groeve Dochart zouden gedaan
worden. Men stelde onderscheidene agenten ter zijner beschikking, die
zich voorzagen van lampen, breekijzers, lange touwladders en daarbij
levens- en hartversterkende middelen niet vergaten. Daarna sloegen zij,
onder aanvoering van Jack Ryan, dadelijk den weg naar de kolenmijnen
van Aberfoyle in.

Dienzelfden avond bereikten Sir Elphiston, Jack Ryan en de agenten den
ingang van den put Yarow en daalden zij neder tot aan het zeven en
twintigste portaal, waar Jack zich, eenige uren vroeger, had
opgehouden.

Men liet toen de lampen, die aan het eind van lange touwen bevestigd
waren, in de diepten van den put neder en kreeg de zekerheid dat de
vier ladders er niet waren.

Geen twijfel meer of de gemeenschap tusschen het binnenste met het
buitenste der groeve Dochart was met voorbedachten rade afgebroken.

»Waar wachten wij op, mijnheer?” vroeg de ongeduldige Jack Ryan.

»Wij wachten tot de lampen weer boven zijn gebracht, mijn jongen,”
antwoordde Sir Elphiston. »Daarna zullen wij tot op de zool der laatste
galerij afdalen en gij zult onze gids zijn.”

»Naar de cottage!” riep Jack Ryan uit, »en, zoo noodig, zullen wij in
de benedenste afgronden der groeve afdalen!”

Zoodra de lampen uit den put waren opgehaald, bevestigden de agenten de
touwladders aan het portaal en wikkelden dezen zich af in den put. De
onderste portalen bestonden nog. Men kon van het eene op het andere
afdalen.

Dit ging echter niet dan gepaard met groote moeielijkheden. Jack Ryan
had zich het eerst aan die zwevende ladders vastgegrepen en hij was ook
de eerste die den bodem der kolenmijn bereikte.

Sir Elphiston en de agenten waren spoedig bij hem.

De ronde plaats, door den bodem van den put Yarow gevormd, was geheel
ledig, maar Sir Elphiston was niet weinig verrast, toen hij Jack Ryan
hoorde uitroepen:

»Ziehier eenige stukken van ladders en wel half verbrande stukken!”

»Verbrand!” herhaalde Sir Elphiston. »Werkelijk, die asch is reeds
langen tijd koud!”

»Gelooft gij, mijnheer,” vroeg Jack Ryan, »dat de ingenieur James Starr
er belang bij heeft gehad om deze ladders te verbranden en om elke
gemeenschap met de buitenwereld af te breken?”

»Neen,” antwoordde Sir Elphiston, die in gedachten verzonken stond.
»Kom, jongen, laten wij naar het mijnhuis gaan! Daar zullen wij de
waarheid weten.”

Jack Ryan schudde het hoofd als iemand die niet overtuigd is. Maar, uit
de hand der agenten eene lamp nemende, trad hij snel voorwaarts door de
hoofdgalerij der groeve Dochart.

Allen volgden hem.

Een kwartier later hadden Sir Elphiston en zijne tochtgenooten de
uitgeholde plaats bereikt waarin, van achteren, de woning van Simon
Ford was gebouwd. De vensters vertoonden geen licht.

Jack Ryan vloog naar de deur, die hij driftig openduwde.

De woning was verlaten.

Men doorzocht de kamers van het sombere verblijf. Inwendig geen spoor
van geweld. Alles was in orde, alsof de oude Madge er nog in was. De
voorraad levensmiddelen was overvloedig en zou voor de familie Ford,
gedurende verscheidene dagen, toereikende zijn geweest.

De afwezigheid der bevolking van de mijnwoning was dus onverklaarbaar.
Kon men echter met zekerheid uitmaken op welk tijdstip zij haar
verlaten had? Ja, want in dit verblijf waar tusschen dag en nacht geen
verschil bestond, had Madge de gewoonte om elken zooveelsten met een
kruis in haar almanak te merken.

Die almanak was tegen den muur der zaal opgehangen. En nu was het
laatste kruisje onder dagteekening van 5 December gesteld, namelijk,
éen dag na de aankomst van James Starr, hetgeen Jack Ryan kon
bevestigen. Het was dus uitgemaakt dat, sedert 5 December, dus sedert
negen dagen, Simon Ford, zijne vrouw, zijn zoon en zijn gast de woning
verlaten hadden. Zou een nieuw onderzoek der groeve, door den ingenieur
ondernomen, reden kunnen geven voor eene zoo lange afwezigheid?
Blijkbaar, neen.

Zoo dacht Sir Elphiston er ten minste over. Na de woning
allernauwkeurigst onderzocht te hebben, zat hij er over in, wat hij nu
verder moest doen.

Er heerschte eene diepe duisternis en het schijnsel der in de handen
der agenten schommelende lampen, deelde slechts eenige flikkeringen aan
die ondoordringbare duisternis mede.

Plotseling slaakte Jack Ryan een kreet.

»Daar! daar!” zeide hij.

En hij wees met den vinger naar een vrij sterk schijnsel, dat zich op
den donkeren achtergrond der galerij bewoog.

»Vrienden,” antwoordde Sir Elphiston, »laat ons op dat licht afgaan!”

»Eene brawnie’s-vlam!” riep Jack Ryan uit. »Wat zou het geven? Wij
krijgen het nooit te pakken!”

De voorzitter van het Koninklijk Instituut en de agenten, geen van
allen zeer bijgeloovig, snelden voort in de door het beweeglijke
schijnsel aangewezen richting. Jack Ryan, een kloek besluit nemende,
was niet de laatste.

De vervolging was langdurig en vermoeiend. De lichtende toorts scheen
door een wezen, klein van gestalte maar bijzonder vlug, gedragen te
worden. Elk oogenblik verdween dat wezen achter eene aanvulling der
galerij; daarna zag men het weder aan het einde eener dwarsgalerij.
Door plotseling te zwenken verdween het daarna voor het gezicht. Het
scheen voor goed verdwenen te zijn, toen eensklaps het schijnsel der
toorts op nieuw een helderen glans verspreidde. Om kort te gaan, men
won weinig op hetzelve en Jack Ryan bleef, niet zonder grond, volhouden
dat men het niet zou inhalen.

Terwijl zij deze vruchtelooze jacht gedurende een uur voortzetten,
geraakten Sir Elphiston en zijne tochtgenooten al dieper en dieper in
het zuidwestelijk gedeelte der groeve Dochart. Ook zij begonnen zich af
te vragen of zij hier niet met een ontastbaar dwaallicht te doen
hadden.

Op dit oogenblik scheen het intusschen, alsof de afstand tusschen het
dwaallicht en hen die het wilden inhalen, begon te verminderen. Was het
vermoeienis van een of ander vluchtend wezen, of wilde dat wezen Sir
Elphiston en zijne tochtgenooten daarheen lokken waar de bewoners
zelven van het mijnhuis reeds waren heengelokt? De beantwoording dezer
vraag was niet gemakkelijk.

De agenten, den afstand ziende verminderen, verdubbelden echter hunne
pogingen. Het schijnsel, dat steeds op een afstand van meer dan twee
honderd pas voor hen uit geschitterd had, bewoog zich nu op minder dan
vijftig passen. Deze tusschenruimte werd nog kleiner. De toortsdrager
werd zichtbaarder. Somtijds kon men, als hij het hoofd omdraaide, den
flauwen omtrek van een menschelijk wezen herkennen en Jack Ryan moest
bekennen dat, tenzij een kwelgeest dien vorm had aangenomen, er hier
geen bovennatuurlijk wezen in het spel was.

En toen sneller loopende, riep hij:

»Dapper aan, kameraden! Het raakt vermoeid. Wij zullen het spoedig
inhalen, en als het zoo goed spreekt, als het uit de voeten gaat, zal
het veel te vertellen hebben!”

Intusschen werd de vervolging toen moeielijker. Want, op deze diepte
van de groeve, kruisten nauwe tunnels zich als de lanen van een
doolhof. In dezen warwinkel kon de toortsdrager gemakkelijk aan de
agenten ontsnappen. Hij behoefde zijne lantaarn slechts uit te doen en
zich terzijde af in het diepste van eenige duistere wijkplaats te
werpen.

»Maar,” dacht Sir Elphiston, »als hij ons inderdaad wil ontsnappen,
waarom doet hij het dan niet?”

Tot dusverre had dat onbereikbare wezen het niet gedaan; maar, op het
oogenblik dat deze gedachte het brein van Sir Elphiston doorkruiste,
verdween het licht plotseling en de agenten, die de vervolging
voortzetten, kwamen bijna tegelijkertijd aan eene nauwe opening
tusschen de leisteenrotsen, aan het einde van een nauwen gang.

Na hunne lampen opgedraaid te hebben was het voor Sir Elphiston, Jack
Ryan en zijne metgezellen, het werk van een oogenblik om zich er in te
laten glijden en door de daarop volgende opening heen te snellen.

Maar zij hadden nog geen honderd schreden in eene nieuwe, breedere en
hoogere galerij gedaan, toen zij plotseling stilstonden.

Daar, tegen den wand lagen vier lichamen—misschien vier lijken—op den
grond uitgestrekt.

»James Starr!” zeide Sir Elphiston.

»Harry! Harry!” riep Jack Ryan uit, zich op het lichaam van zijn makker
nederstortende.

Inderdaad, het waren de ingenieur, Madge, Simon en Harry Ford, die daar
roerloos lagen.

Maar toen richtte zich een der lichamen op en men hoorde de uitgeputte
stem van de oude Madge deze woorden mompelen:

»Helpt hen! eerst hen!”

Sir Elphiston, Jack Ryan en de agenten trachtten den ingenieur en zijne
metgezellen bij te helpen, door hun eenige droppels van een
hartversterkenden drank te laten doorzwelgen. Het gelukte hun bijna
dadelijk. Deze ongelukkigen, gedurende tien dagen in Nieuw-Aberfoyle
opgesloten, stierven door gebrek aan voedsel.

En, dat zij gedurende die langdurige gevangenschap niet bezweken waren,
het was omdat zij,—gelijk James Starr aan Sir Elphiston mededeelde—tot
drie malen toe een brood en eene kruik water naast zich gevonden
hadden! Zeker had het hulpvaardige wezen, aan wien zij het behoud van
hun leven te danken hadden, niet meer kunnen doen!...

Sir Elphiston vroeg zich af of dat niet het werk kon zijn van dat
ontastbare dwaallichtje, dat hen juist naar de plaats had gelokt, waar
James Starr en zijne metgezellen lagen.

Wat hiervan zij, de ingenieur, Madge, Simon en Harry Ford waren gered.
Zij werden naar het mijnhuis teruggeleid, den nauwen doortocht nemende
die de fakkeldrager aan Sir Elphiston scheen te hebben willen
aanwijzen.

En dat James Starr en zijne metgezellen de uitmonding der galerij, hun
door de dynamiet geopend, niet hadden kunnen terugvinden was daaraan te
wijten dat die uitmonding stevig verstopt was door op elkander
geplaatste rotsblokken, die zij, in deze diepe duisternis niet hadden
kunnen onderkennen, noch losmaken.

Terwijl zij alzoo dat groote onderaardsche kerkhof navorschten, had
eene vijandige hand moedwillig elke gemeenschap afgesneden tusschen
Oud- en Nieuw-Aberfoyle.








XIII.

COAL-CITY.


Drie jaar na de gebeurtenissen, die hier verhaald zijn, werd door de
»Guides Joanne” of »Murray” aan de talrijke pleizierreizigers die het
graafschap Stirling doorkruisten, een bezoek van eenige uren aan de
steenkolenmijnen van Nieuw-Aberfoyle »als iets zeer bezienswaardigs”
aanbevolen.

Geene mijn, in welk land ook van de nieuwe of oude wereld, bood zulk
een belangwekkend schouwspel aan.

In de eerste plaats werd de bezoeker, zonder het minste gevaar of de
minste vermoeienis op den bodem der exploitatie afgelaten, die op
vijftien honderd voet beneden de oppervlakte van het graafschap gelegen
was.

En werkelijk op zeven mijlen ten zuidwesten van Callander liep een
schuine tunnel in den grond, waarvan de toegangspoort op monumentale
wijze, met torentjes, kanteelen en borstwering versierd was. Deze ruime
en zacht glooiende tunnel liep rechtstreeks uit in de krijpt of het
onderaardsche gewelf, zoo kunstig in het vaste gesteente van den
schotschen bodem uitgehouwen.

Een weg met dubbel spoor, waarop de waggons door waterkracht bewogen
werden, bediende, om het uur, het dorp, dat onder den grond van het
graafschap gesticht was en dat den wel wat ijdelen naam voerde van
»Coal-City” dat wil zeggen: de steenkoolstad.

Te Coal-City aangekomen, bevond de bezoeker zich in eene plaats waar de
electriciteit als warmte- en lichtverwekster eene eerste rol vervulde.

Inderdaad konden de putten tot aanvoer van lucht, niet genoeg licht in
de diepe duisternis van Nieuw-Aberfoyle brengen. Toch vervulde een
sterk licht dit sombere oord waar talrijke electrieke schijven de
zonneschijf vervingen. Aan de gewelven opgehangen of aan de natuurlijke
pijlers vastgehecht en allen gevoed door onafgebroken stroomen door de
electro-magnetische werktuigen voortgebracht, verspreidden zij—eenige
in den vorm van sterren, anderen als zonnen ingericht—een krachtig
licht in de bezitting. Zoodra het uur van rust geslagen had, was éen
afsluiter genoeg, om, op kunstmatige wijze, den nacht in de diepe
afgronden der kolenmijn voort te brengen.

Al deze toestellen, groot of klein, werkten in het luchtledige, dat wil
zeggen dat hunne lichtstralen met de omringende lucht geene gemeenschap
hadden. Die inrichting was zoo doelmatig dat, ingeval de dampkring met
eene ontplofbare mate van mijngas vermengd ware geweest, er toch geene
ontploffing te vreezen was. De electrieke werking werd dan ook zonder
uitzondering toegepast voor de behoeften zoo van de nijverheid als van
de huishouding, zoowel in de huizen van Coal-City, als in de in
bewerking zijnde galerijen van Nieuw-Aberfoyle.

Vóor alles moet gezegd worden dat de voorspellingen van den ingenieur
Starr aangaande de exploitatie der nieuwe steenkolenmijn niet beschaamd
waren gemaakt. De rijkdom der steenkolen-aders was niet te berekenen.
Het was in het westen van het onderaardsche gewelf, op een kwart mijl
van Coal-City, dat de eerste aderen door het breekijzer der mijnwerkers
waren aangetast. De arbeidersstad lag dus niet in het midden der
exploitatie. De dieptewerken waren met de werken boven den grond
rechtstreeks verbonden door de luchtververschings- en uitvoerputten,
die de verschillende verdiepingen der mijn met den bovengrond in
verbinding brachten. De tunnel, waarin de spoorwagens door waterkracht
getrokken werden, diende slechts tot het vervoer der bewoners van
Coal-City.

Men zal zich den zonderlingen vorm dier onmetelijke grot herinneren,
waarin de oude overman met zijne tochtgenooten, zich gedurende de
eerste navorsching hadden opgehouden. Daar welfde zich boven hun hoofd
een koepel met kruisbogen. De pijlers, die hem droegen, verloren zich
in het gewelf van leisteen op eene hoogte van drie honderd voet; eene
hoogte bijna gelijk aan die van »de Mammouths-dom” in de grotten van
Kentucky.

Men weet dat deze uitgestrekte hal, de grootste van de geheele
amerikaansche onderaardsche begraafplaats, gemakkelijk vijf duizend
personen kan bevatten. In dit gedeelte van Nieuw-Aberfoyle werden
dezelfde afmetingen en dezelfde bouworde aangetroffen. Maar in plaats
van de bewonderenswaardige versteeningen der beroemde grot, hechtte de
blik zich hier aan uitwassen der steenkooladers, die, onder de drukking
der leisteenachtige gangen, uit al de wanden schenen te ontspringen.
Men zou ze aangezien hebben voor ronde verhevenheden van git, waarvan
de schilfertjes, door het schitteren der electrieke schijven, als in
vuur stonden.

Onder dat koepelgewelf breidde zich een meer uit dat, wegens zijne
uitgestrektheid, met de Doode zee der »Mammouth-grotten” te vergelijken
was: een diep meer, welks doorschijnende wateren wemelden van visschen
zonder oogen en aan hetwelk de ingenieur den naam gaf van:
Malcolm-meer.

Daar, in die onmetelijke natuurlijke uitholling, had Simon Ford zijne
nieuwe woning gebouwd en hij zou haar niet voor het schoonste hôtel in
Princes-Street te Edinburgh geruild hebben. Deze woning was aan den
oever van het meer gelegen en hare vijf vensters keken uit op de
sombere wateren, die zich uitstrekten zoover het oog reikte.

Twee maanden later was eene tweede woning in de nabijheid der cottage
van Simon Ford verrezen, die van den ingenieur James Starr. De
ingenieur had zich met hart en ziel aan Nieuw-Aberfoyle gewijd, ook hij
wilde er wonen en zijne zaken moesten al van zeer dringenden aard zijn
om hem te bewegen naar boven te gaan. Daar, in zijne
mijnwerkers-wereld, leefde hij werkelijk.

Na de ontdekking der nieuwe beddingen, hadden al de werklieden der oude
kolenmijn zich gehaast om ploeg en egge te verwisselen voor houweel en
breekijzer. Aangetrokken door de zekerheid, dat het hun nooit aan werk
zou ontbreken; aangelokt door de hooge loonen die de voorspoedige
exploitatie zou vergunnen aan handenarbeid te besteden, hadden zij den
bovengrond voor den ondergrond verlaten en hadden zij huisvesting
gezocht in de kolenmijn die zich, door hare natuurlijke gesteldheid,
uitmuntend leende om hen te herbergen.

Die van gebakken steen gebouwde woningen der mijnwerkers waren
langzamerhand op eene schilderachtige wijze geplaatst, eenige aan de
oevers van het meer Malcolm, anderen onder de kruisbogen die gemaakt
schenen om, gelijk de beeren eener hoofdkerk, aan de drukking der
gewelven weerstand te bieden. Houwers die de rots uitbreken, voerlieden
die de steenkool vervoeren, opzichters over de werken, houtwerkers die
de galerijen schoren, kantonniers of wegwerkers aan wie het onderhoud
der wegen is toevertrouwd, aanvullers die de gedeelten waaruit de
steenkool is weggegraven met steenen aanvullen, in éen woord al die
werklieden, die meer bepaald voor het werk in de diepte gebezigd
worden, vestigden hun verblijf in Nieuw-Aberfoyle en stichtten
langzamerhand Coal-City, gelegen onder de oostelijke punt van het meer
Katharine, in het noorden van het graafschap Stirling.

Het was dus eene soort van vlaamsch dorp, dat op de oevers van het meer
Malcolm verrezen was. Eene kapel, aan Sint-Gilles gewijd, beheerschte
het geheel van de hoogte van eene ontzettende rots, wier voet zich in
de wateren dezer onderaardsche zee baadde.

Het spreekt van zelf dat de inwoners van Coal-City op hun verblijf
trotsch waren. Ook verlieten zij zelden de arbeidersstad, daarin Simon
Ford navolgende, die haar nooit verliet. De oude overman beweerde dat
het »daar boven” altijd regende en, met het oog op het klimaat van het
Vereenigd Koninkrijk, had hij zoo geheel geen ongelijk. De huisgezinnen
van Nieuw-Aberfoyle verkeerden dus in bloeienden staat. Sedert drie
jaren genoten zij een zekeren welstand, dien zij op de oppervlakte van
het graafschap nooit zouden hebben bereikt. Onderscheidene jonge
kinderen, die, tijdens het hervatten der werkzaamheden, geboren waren,
hadden nog nooit de buitenlucht ingeademd, hetgeen Jack Ryan aanleiding
gaf om te zeggen:

»Het is nu achttien maanden geleden dat zij de moederborst niet gehad
hebben en toch hebben zij het daglicht nog niet aanschouwd!”

Bij deze gelegenheid valt op te merken dat Jack Ryan een der eersten
was die op de oproeping van den ingenieur waren toegesneld. Die
vroolijke gast had het van zijn plicht gerekend om zijn oude handwerk
te hervatten. De pachthoeve van Melrose had dus haar zanger en haar
pijper in gewonen dienst, verloren. Maar dat wil niet zeggen dat Jack
Ryan daarom niet meer zong. Integendeel, en de diepklinkende echo’s van
Nieuw-Aberfoyle versleten hunne steenen longen om hem antwoord te
geven.

Jack Ryan had zich in de nieuwe mijnwoning van Simon Ford gevestigd.
Men had hem eene kamer aangeboden, die hij als rond en eerlijk man,
zonder plichtpleging, had aangenomen. De oude Madge beminde hem om zijn
goed karakter en zijn opgeruimd humeur. Zij stemde tamelijk wel overeen
met zijne denkbeelden aangaande de spookachtige wezens die de kolenmijn
zouden bewonen en wanneer zij alleen waren, verhaalden zij elkaar
geschiedenissen om van te beven; geschiedenissen die verdienden om in
de noordsche fabelleer te worden opgenomen. Zoo werd Jack Ryan de
vreugde van het mijnhuis. Overigens was hij een goede kerel, een ferm
werkman. Zes maanden nadat de werkzaamheden waren hervat, was hij
ploegbaas bij het werk in het diepe der mijn.

»Dat noem ik: goed gewerkt, mijnheer Ford,” zeide hij eenige dagen
nadat hij bij hen zijn intrek had genomen. »Gij hebt eene nieuwe ader
gevonden en zoo gij daarbij bijna het leven hebt ingeschoten, is deze
ontdekking niet te duur betaald!”

»Neen, Jack, we hebben daar zelfs een koopje aan gehad!” antwoordde de
oude overman. »Maar noch mijnheer Starr, noch ik, zullen het vergeten
dat wij aan u het leven zijn verschuldigd.”

»Wel neen,” hernam Jack Ryan. »Aan uw zoon Harry zijt gij dat
verschuldigd, omdat hij de goedheid heeft gehad mijne uitnoodiging voor
het feest te Irvine aan te nemen...”

»En er niet heen te gaan, nietwaar?” antwoordde Harry de hand van zijn
makker drukkende. »Neen Jack, aan u, die, nauwelijks van uwe wonden wat
bekomen, geen dag, geen uur hebt verloren laten gaan, danken wij het
dat wij nog levend in de kolenmijn wedergevonden zijn!”

»Nogmaals neen!” hernam de stijfhoofdige knaap weder. »Ik laat mij geen
zaken vertellen, die niet waar zijn. Ik heb spoed kunnen maken om te
weten wat er van u geworden was, Harry, en ziedaar alles. Maar om ieder
de eer te geven die hem toekomt, moet ik hier bijvoegen dat zonder dien
ontastbaren kwelgeest.”

»O! nu zijn wij er!” riep Simon Ford uit. »Een kwelgeest!”

»Een kwelgeest, een brawnie, de zoon eener toovergodin,” herhaalde Jack
Ryan, »een kleinzoon van de vurige vrouwen, een urisk, of wat gij maar
wilt! Maar zeker is het dat wij, zonder hem, nooit in de galerij zouden
zijn doorgedrongen, waar gij niet meer kondt uitkomen!”

»Zonder twijfel, Jack,” antwoordde Harry. »Het staat echter te bezien
of dat wezen zoo bovennatuurlijk is, als gij wel gelooft.”

»Bovennatuurlijk!” riep Jack Ryan uit. »Maar het is zoo bovennatuurlijk
als een luchtgeest dien men met een fakkel in de hand zag loopen, dien
men zou willen pakken, maar die u als een geest zou ontglippen, die als
eene schaduw zou verdwijnen! Wees maar gerust, Harry, den een of
anderen dag, zal men hem weder zien!”

»Welaan Jack,” zeide Simon Ford, »luchtgeest of niet, wij zullen
trachten hem terug te vinden en gij moet ons daarin helpen.”

»Gij zoudt u daarmede iets kwaads op den hals halen, mijnheer Ford!”
antwoordde Jack Ryan.

»Goed, laat maar komen, Jack!...”

Men begrijpt licht hoe spoedig de familie Ford en vooral Harry met het
gebied van Nieuw-Aberfoyle vertrouwd werden. Laatstgenoemde werd
spoedig met de geheimste sluipwegen bekend. Hij was daar zoo sterk op,
dat hij kon zeggen met welk punt boven den grond, een of ander punt in
de kolenmijn overeenkwam. Hij wist dat boven deze bedding de Clyde-golf
stroomde, dat ginder zich het meer Lomond of het meer Katharine
uitstrekte. Die pijlers daar vormden een beer tot steun van het
Grampiaan-gebergte. Dat gewelf daar strekte tot grondlaag voor
Dumbarton. Boven dien breeden vijver liep de spoorweg van Balloch. Dáar
eindigde de schotsche kust; dáar begon de zee, wier gebulder men,
gedurende de evennachtsstormen, duidelijk hoorde.

Ook hield hij zooveel van Nieuw-Aberfoyle! Hoe dikwijls waagde hij
zich, met de lamp voor den hoed, tot in zijne uiterste diepten! Hij
onderzocht zijne vijvers in een bootje, dat hij behendig bestuurde. Hij
jaagde zelfs, want talrijke wilde vogels hadden zich in de krijpt
genesteld; pijlstaarten, snippen, meereenden die zich voedden met de
visschen, waarvan deze zwarte wateren wemelden. Het scheen dat de oogen
van Harry bij deze sombere ruimten pasten, gelijk de oogen van den
zeeman bij den verren gezichteinder.

Maar zoo zwervende, werd Harry als het ware medegevoerd door de hoop om
dat geheimzinnige wezen terug te vinden, welks tusschenkomst, om de
waarheid te zeggen, meer dan iemand anders, hem en de zijnen had gered.
Zou hij er in slagen? Ja, zonder twijfel, indien hij aan zijn
voorgevoel geloof mocht hechten. Neen, indien hij afging op den
geringen uitslag, dien zijne nasporingen tot dusverre hadden
opgeleverd.

Wat de aanvallen betreft, vóor de ontdekking van Nieuw-Aberfoyle, tegen
het gezin van den ouden overman gericht, ze hadden zich niet hernieuwd.

Zoo gingen de zaken op dit zonderlinge grondgebied.

Nu moet men zich niet verbeelden dat, zelfs ten tijde waarop de omtrek
van Coal-City zich nog slechts flauw afteekende, elk vermaak aan de
onderaardsche stad vreemd en dat het leven er eentoonig was.

Niets daarvan. Die bevolking, met gelijke behoeften, met denzelfden
smaak en bijna met eene gelijke mate van welstand, vormde, in waarheid,
éen groot gezin. Men kende elkander, men liep elkaar tegen het lijf en
de behoefte om buiten eenig vermaak te zoeken, werd weinig gevoeld.

Bovendien waren, elken Zondag, wandelingen in de mijn, uitstapjes op de
meren en de vijvers, zeer aangename uitspanningen.

Dikwijls ook hoorde men de tonen van den doedelzak aan de boorden van
het meer Malcolm weerklinken. De Schotten snelden dan op het geluid van
hun nationaal speeltuig toe. Men danste en op zoo’n dag was Jack Ryan,
in zijne kleeding als Hooglander, de koning van het feest.

Uit een en ander volgde, naar het zeggen van Simon Ford, dat Coal-City
zich reeds als mededingster kon opwerpen tegenover de hoofdstad van
Schotland; die stad onderhevig aan de koude des winters, aan de hitte
van den zomer, aan de guurheden van een verfoeielijk klimaat en die, in
den door den rook harer fabrieken bevuilden dampkring, maar al te zeer
haar bijnaam van »Oude Berookte” [14] bewaarheidde.








XIV.

AAN EEN DRAAD HANGENDE.


Na hunne dierbaarste wenschen aldus vervuld te zien, verkeerde het
gezin van Simon Ford, in gelukkige omstandigheden. Intusschen had men
kunnen opmerken dat Harry, die toch reeds een somber karakter had,
steeds meer en meer »in zichzelven gekeerd” was, zooals Madge zeide.
Jack Ryan, kon, niettegenstaande zijn goed humeur en zijne
spraakzaamheid, er niet in slagen zijne gedachten »naar buiten” te
leiden.

Op een Zondag,—het was in de maand Juni,—wandelden de beide vrienden
aan de oevers van het meer Malcolm. Coal-City hield rustdag. Hevige
regens deden een warmen damp uit de aarde opstijgen. Men kon geen adem
halen op de oppervlakte van het graafschap.

Te Coal-City daarentegen volkomen kalmte, zachte luchtsgesteldheid,
regen noch wind. Er was niets merkbaar van de worsteling der elementen
daar buiten. Ook waren een zeker aantal wandelaars uit Stirling en
omstreken wat koelte in de diepte der kolenmijn komen zoeken.

De elektrieke schijven gaven een schijnsel dat de britsche zon,—die
voor eene Zondagszon onbehoorlijk beneveld was—hen benijd zou hebben.

Jack Ryan deed dien drukken toeloop van bezoekers aan zijn kameraad
Harry opmerken. Maar deze scheen aan zijne woorden niet veel aandacht
te schenken.

»Kijk eens, Harry!” riep Jack Ryan uit. »Wat eene belangstelling om ons
te komen zien! Komaan, kameraad. Zet uwe sombere gedachten wat van u
af, om de eer van ons gebied beter op te houden! Gij zoudt de lieden
van boven nog doen denken, dat hun lot eenigszins te benijden was!”

»Jack,” antwoordde Harry, »bemoei u niet met mij! Gij hebt vroolijkheid
voor twee en dat is genoeg!”

»De duivel hale mij!” antwoordde Jack Ryan, »zoo uwe zwaarmoedigheid
niet eindigt met mij aan te steken! Mijne oogen verliezen hun glans,
mijne lippen sluiten zich toe, het lachen blijft mij in de keel steken,
mijn liedjes zelfs gaan uit mijn geheugen! Komaan, Harry, zeg mij eens,
wat scheelt je?”

»Nog altijd die gedachte?...”

»Altijd nog.”

»Ach! mijn arme Harry!” antwoordde Jack Ryan de schouders ophalende,
»zoo gij, evenals ik, alles op rekening van de kwelgeesten der mijn
steldet, zou uw geest minder ongerust zijn!”

»Gij weet wel, Jack, dat de kwelgeesten slechts in uwe verbeelding
bestaan en dat men, nadat de werkzaamheden weer in gang zijn, er geen
enkelen meer in Nieuw-Aberfoyle gezien heeft.”

»Het zij zoo, Harry! maar zoo de brawnies zich niet meer vertoonen,
komt het mij van den anderen kant voor dat zij, aan wie gij al die
buitengewone zaken toeschrijft, zich evenmin meer vertoonen.”

»Ik zal hen terugvinden, Jack!”

»O! Harry! Harry! De geesten van Nieuw-Aberfoyle zijn niet gemakkelijk
te verrassen!”

»Ik zal hen terugvinden, die voorgewende geesten!” hernam Harry op een
toon, waaruit de stelligste overtuiging sprak.

»Dus denkt gij te straffen?”

»Straffen en beloonen, Jack. Heeft eene hand ons in deze galerij
opgesloten, ik vergeet niet dat eene andere hand ons hulp heeft
geboden! Neen! dat vergeet ik niet!”

»Wel, Harry!” antwoordde Jack Ryan, »zijt gij wel zeker dat beide
handen niet aan hetzelfde lichaam toebehooren?”

»Waarom, Jack? Hoe komt gij aan die gedachte?”

»Duivels... gij weet... Harry! Die wezens die in de afgronden leven...
zijn niet van hetzelfde maaksel als wij!...”

»Zij zijn net zoo geschapen als wij, Jack!”

»Wel neen! Harry... neen... Ware het bovendien zoo onmogelijk dat een
krankzinnige er in geslaagd is om binnen te dringen...”

»Een gek!” antwoordde Harry. »Een gek die zoo’n geregelden
gedachtenloop zou hebben! Hij een gek, die kwaadwillige, die, sinds den
dag dat hij de ladders in den put Yarow heeft afgebroken, niet heeft
opgehouden ons kwaad aan te doen?”

»Maar nu doet hij dat niet meer, Harry. Sedert drie jaar heeft geene
enkele booswillige daad zich tegen u, noch tegen de uwen herhaald.”

»Dat doet er niet toe, Jack,” antwoordde Harry. »Ik heb een voorgevoel,
dat dat booze wezen, wie het ook zijn moge, zijne plannen niet heeft
opgegeven. Wat mij recht geeft zoo te spreken zou ik niet kunnen
zeggen. En daarom, Jack, wil ik, in het belang der nieuwe exploitatie,
weten wie het is en waar het vandaan komt.”

»In het belang der nieuwe exploitatie?...” vroeg Jack Ryan, tamelijk
verwonderd.

»Ja, Jack,” hervatte Harry. »Ik weet niet of ik mijzelven bedrieg, maar
ik bespeur in deze geheele zaak, een belang dat tegen het onze
overstaat. Ik heb er dikwijls over nagedacht en ik geloof niet dat ik
mij bedrieg. Herinner u eens die reeks van onverklaarbare feiten, die
zich op logische wijze aaneenschakelen. Die naamlooze brief, welke dien
van mijn vader tegensprak, bewijst al dadelijk dat iemand van onze
plannen kennis droeg en dat hij hunne uitvoering heeft willen beletten.
Mijnheer Starr komt ons in de groeve Dochart opzoeken. Nauwelijks heb
ik hem daarin geleid, of een groote steen wordt op ons afgeworpen, en
elke gemeenschap afgebroken door de vernieling der ladders van den put
Yarow. Onze navorsching begint. Een onderzoek, dat het bestaan der
nieuwe bedding moet uitwijzen, wordt toen onmogelijk gemaakt door het
dichtstoppen der spleten van het leigesteente. Niettemin gaat de arbeid
voort en wordt de ader gevonden. Wij komen terug. Een sterke tocht doet
zich in de lucht voor. Onze lamp breekt. Duisternis heerscht om ons
heen. Intusschen gelukt het ons de sombere galerij te volgen... Geen
uitgang meer om er uit te komen. De uitmonding was verstopt. Wij waren
afgesloten. Welnu, Jack, bespeurt gij in dit alles geene misdadige
gedachte? Ja! een wezen, tot dusver onbereikbaar, maar niet
bovennatuurlijk, zooals gij blijft volhouden, was in de kolenmijn
verborgen. Om een belang, dat ik niet kan begrijpen, trachtte het ons
den toegang te ontzeggen. Het was er!... Een voorgevoel zegt mij dat
het er nog in is en wie weet of het ons niet een vreeselijken slag
voorbereidt!—Welnu! Jack, al moest ik er mijn leven voor wagen,
ontdekken zal ik het!”

Harry had met zulk eene overtuiging gesproken, dat zijn kameraad er
door aan het wankelen was gebracht. Jack Ryan gevoelde wel dat Harry
gelijk had—ten minste wat het verledene betreft. Of deze buitengewone
zaken eene natuurlijke, dan wel eene bovennatuurlijke oorzaak hadden,
zij waren er niet minder duidelijk om.

Intusschen gaf de brave jongen het niet op om die voorvallen op zijne
wijze uit te leggen. Maar begrijpende dat Harry nimmer de tusschenkomst
van een geheimzinnigen beschermgeest zou toegeven, kwam hij op het
voorval terug dat onvereenigbaar scheen met het gevoel van
kwaadwilligheid, dat zich tegen het gezin van Ford liet gelden.

»Welnu, Harry,” zeide hij, »indien ik dan al gedwongen ben om u, op een
aantal punten, gelijk te geven, zoudt gij toch niet met mij denken dat
eenige goedwillige brawnie, door u brood en water te brengen, u heeft
kunnen redden van...”

»Jack,” antwoordde Harry, hem in de rede vallende, »het hulpvaardige
schepsel, waarvan gij een bovennatuurlijk wezen wilt maken, bestaat
evenzeer als de bewuste boosdoener, en, ik zal beiden tot in de
uiterste diepten van de kolenmijn opzoeken!”

»Maar hebt gij eenige aanwijzing die uwe nasporingen ten gids kan
strekken?” vroeg Jack Ryan.

»Misschien,” antwoordde Harry. »Hoor mij goed aan. Er bestaat, op vijf
mijlen afstands in het westelijk deel van Nieuw-Aberfoyle, onder het
gedeelte van het vaste gesteente dat den Lomond torscht, een
natuurlijke put, die loodrecht tot in het binnenste der bedding
doordringt. Acht dagen geleden heb ik zijne diepte willen peilen. En,
terwijl mijn dieplood neerzakte en ik over de monding van den put
nederbukte, scheen het mij toe dat de lucht van binnen bewoog, alsof ze
door hevige vleugelslagen werd getroffen.”

»Dat was een in de onderste galerijen der kolenmijn verdwaalde vogel,”
antwoordde Jack.

»Dat is niet alles, Jack,” hernam Harry. »Dezen morgen ben ik naar den
put teruggekeerd en, goed luisterende, heb ik eene soort van gezucht
meenen te hooren...”

»Een gezucht!” riep Jack uit. »Gij hebt u bedrogen, Harry! Het was een
gehuil van den wind... zoo ten minste geen dwaalgeest...”

»Morgen, Jack,” hernam Harry, »zal ik weten waaraan ik mij te houden
heb.”

»Morgen?” antwoordde Jack, zijn makker aanziende.

»Ja! Morgen zal ik in dien afgrond nederdalen.”

»Harry, dat ware God verzoeken!”

»Neen, Jack, want ik zal zijne hulp bij de nederdaling inroepen. Morgen
begeven wij ons, van eenige makkers vergezeld, naar dien put. Een lang
touw, waaraan ik mij zal vastbinden, zal u in staat stellen mij af te
laten en mij op een overeengekomen sein weder op te halen. Kan ik op u
rekenen, Jack?”

»Harry,” antwoordde Jack Ryan het hoofd schuddende, »ik zal doen wat
gij mij vraagt, maar, ik herhaal het, gij handelt verkeerd.”

»Beter verkeerd gehandeld, dan over niet handelen berouw te hebben,”
zeide Harry op vastberaden toon. »Dus, tot morgen ochtend zes uur, en
mondje dicht! Vaarwel Jack.”

En om een eind te maken aan een onderhoud, waarvan Jack Ryan gebruik
zou hebben gemaakt om zijne plannen te bestrijden, verliet Harry
plotseling zijn makker en ging hij de mijnwoning binnen.

Intusschen moet men erkennen dat de vrees van Jack niet overdreven was.
Indien een persoonlijk vijand Harry bedreigde, indien hij zich op den
bodem der put bevond, waar de jonge mijnwerker hem ging opzoeken, zou
Harry zich zeer blootstellen. Maar was het waarschijnlijk en kon men
aannemen dat dit het geval zou zijn?

»En, bovendien,” herhaalde Jack Ryan, »waarom zich zooveel moeite te
geven om eene reeks van feiten te verklaren die zich, door eene
bovennatuurlijke tusschenkomst der mijngeesten, zeer gemakkelijk liet
verklaren?”

Hoe het zij, den anderen morgen kwamen Jack Ryan en drie mijnwerkers
van zijne ploeg in gezelschap van Harry aan de monding van den
verdachten put.

Harry had noch tegen James Starr, noch tegen den ouden overman over
zijn voornemen gesproken. Van zijn kant was Jack Ryan zoo bescheiden
geweest om niet te praten. Toen de andere mijnwerkers hen zagen
vertrekken, dachten zij dat het eenvoudig een onderzoek der bedding
langs de loodrechte doorsnede gold.

Harry had zich van een touw, van twee honderd voet lengte, voorzien.
Dit touw was niet dik, maar zeer stevig. Daar Harry niet met behulp
zijner vuisten behoefde af te dalen of weder naar boven te stijgen, was
het voldoende dat het touw sterk genoeg was om zijn gewicht te dragen.
Het was de taak zijner makkers om hem in den afgrond te laten zakken en
hem er weder uit te trekken. Een aan het touw gegeven ruk zou het sein
tusschen hen en hem wezen.

De put was vrij breed, daar hij aan zijn mond twaalf voet middellijn
had. Een balk werd er dwars over gelegd, bij wijze eener brug, zoodanig
dat het touw bij het aflaten, in den as van den put kon blijven. Eene
voorzorg die zeer noodig was om te beletten, dat Harry, gedurende de
afdaling, tegen de zijwanden wierd geslingerd.

Harry was klaar.

»Blijft gij bij uw voornemen om dien afgrond te onderzoeken?” vroeg
Jack Ryan hem met zachte stem.

»Ja, Jack,” antwoordde Harry.

Toen werd het touw eerst om de lendenen van Harry bevestigd en daarna
onder zijne oksels, opdat zijn lichaam niet zou kunnen kantelen.

Aldus bevestigd, had Harry zijne handen vrij. Aan zijn gordel hing hij
eene veiligsheidslamp, aan zijne zijde een dier breede schotsche
messen, die in eene lederen scheede zijn gestoken.

Harry kroop tot aan het midden van den balk, over welken het touw werd
geworpen.

Zijne makkers hem toen latende glijden, daalde hij langzaam in den put
af. Daar het touw eene lichte draaiing ondervond, bescheen het licht
zijner lamp elk punt van den zijwand en kon Harry alles nauwkeurig
onderzoeken.

Die wanden bestonden uit steenkoolhoudenden leisteen. Zij waren zoo
glad, dat het onmogelijk was zich er langs naar boven te werken.

Harry berekende dat hij met eene matige snelheid daalde, ongeveer een
voet per seconde. Het was dus mogelijk goed uit te kijken en
gemakkelijk om op elke gebeurtenis voorbereid te zijn.

Gedurende twee minuten, dus tot eene diepte van ongeveer honderd
twintig voet, had de nederdaling zonder eenig ongeval plaats gehad. Er
bestond geene enkele dwarsgalerij in den wand van den put, die zich
langzamerhand, trechtersgewijze, vernauwde. Maar Harry begon eene
frisschere lucht, die uit de laagte kwam, te gevoelen, waaruit hij
besloot dat het benedenste uiteinde van den put met een gang van de
onderste verdieping van het onderaardsche hol gemeenschap had.

Het touw gleed steeds af. De duisternis was volkomen. De stilte niet
minder. Zoo eenig levend wezen in dien geheimzinnigen en diepen afgrond
eene toevlucht had gezocht, was het er toen niet aanwezig of wel
verraadde geene enkele beweging zijne tegenwoordigheid.

Naarmate hij afdaalde, werd Harry wantrouwender en hield hij het mes,
dat hij uit de scheede had getrokken, in de rechterhand.

Op eene diepte van honderd tachtig voet voelde Harry dat hij den grond
had bereikt, want het touw ging slap hangen en liep niet meer af.

Harry haalde een oogenblik adem. Eene der vreezen, die hij had kunnen
koesteren, had zich niet verwezenlijkt, namelijk deze, dat, gedurende
zijne nederdaling, het touw boven hem had kunnen worden doorgesneden.
Overigens had hij, in de zijwanden, geene enkele holte ontdekt, waarin
zich eenig wezen had kunnen verbergen.

Het benedeneinde van den put was zeer eng.

De lamp van zijn gordel losmakende, liet Harry haar langs den grond
gaan. Hij had zich in zijne gissingen niet bedrogen.

Een nauwe gang drong zijlings in de benedenverdieping der bedding door.
Men had moeten bukken om er in te komen en op de handen kruipen om hem
door te gaan.

Harry wilde zien in welke richting deze galerij vertakkingen had en of
zij soms op een afgrond uitliep.

Hij ging liggen en begon zijn kruiptocht. Maar hij werd, bijna
dadelijk, door een beletsel tegengehouden.

Bij het aanraken meende hij dat het beletsel een lichaam was, dat den
doorgang versperde.

Aanvankelijk ging Harry, uit een hevig gevoel van afgrijzen
achterwaarts, maar toen kwam hij weer terug.

Zijne zintuigen hadden hem niet bedrogen. Inderdaad was hij door een
lichaam tegengehouden. Hij vatte het aan en bevond dat het, hoewel
ijskoud aan de uiterste lichaamsdeelen, toch nog niet geheel verstijfd
was.

Het naar zich toe te trekken, het op den bodem van den put te brengen,
er het licht zijner lamp over te laten schijnen, een en ander
geschiedde in minder tijd dan er noodig is om het te vertellen.

»Een kind!” riep Harry uit.

Het, op den bodem van dezen afgrond, wedergevonden kind ademde nog,
maar zijne ademhaling was zoo zwak, dat Harry geloofde dat ze spoedig
zou ophouden. Zonder een oogenblik te verliezen, moest het arme
schepseltje dus naar den mond van den put gebracht en naar de
mijnwoning gevoerd worden, waar Madge het verzorgen zou.

Daarop elke andere gedachte ter zijde stellende, bevestigde Harry het
touw weder om zijn midden, maakte er de lamp aan vast, nam het kind dat
hij met zijn linkerarm tegen zijne borst aanhield en, zijn rechterarm
vrij en gewapend houdende, maakte hij het afgesproken sein, opdat het
touw langzaam wierd opgetrokken.

Het touw liep strak en de opstijging ging regelmatig zijn gang.

Harry keek met verdubbelde aandacht om zich heen. Nu was hij niet meer
alléen aan het gevaar blootgesteld.

Gedurende de eerste minuten der opstijging ging alles goed en scheen er
niets te zullen voorvallen, toen Harry een krachtig geblaas meende te
hooren dat de luchtlagen beneden in den put verplaatste. Hij zag onder
zich en bespeurde in het halfdonker eene massa, die, langzamerhand
hooger komende, hem bij het langs komen, aanraakte.

Het was een zeer groote vogel, wiens geslacht hij niet kon herkennen en
die met krachtige vleugelslagen opwaarts steeg.

Het monsterachtig gevogelte hield stil, zweefde een oogenblik en schoot
toen met woeste verbittering op Harry los.

Harry had slechts den rechterarm ter zijner beschikking om de beten met
den geweldigen snavel van het dier af te weren.

Harry verdedigde zich dus, terwijl hij het kind zoo goed mogelijk
beschermde. Maar niet tegen het kind, tegen hem waren de aanvallen van
den vogel gericht. Door het ronddraaien van het touw belemmerd, slaagde
hij er niet in om hem doodelijk te treffen.

De worsteling duurde voort. Harry schreeuwde uit al de macht zijner
longen, in de hoop dat zijne kreten boven gehoord zouden worden.

Dit gebeurde, want het touw werd dadelijk sneller opgetrokken.

Er was nog eene hoogte van tachtig voet af te leggen. Toen viel de
vogel Harry met verdubbelde woede aan. Deze bracht hem, met zijn mes,
eene wonde aan den vleugel toe; waarop de vogel, een schrillen kreet
uitende, in de diepte van den put verdween.

Maar, tot overmaat van schrik, had Harry, toen hij zijn mes zwaaide om
den vogel te treffen, het touw geraakt, waarvan eene streng nu
doorgesneden was.

De haren van Harry rezen op zijn hoofd te berge.

Op meer dan honderd voet boven den bodem van den afgrond gaf het touw
langzamerhand mede!...

Harry uitte een wanhopigen kreet.

Eene tweede streng begaf zich onder den dubbelen last, dien het half
doorgebeten touw torschte.

Harry liet zijn mes los en op het oogenblik dat het touw zou breken,
slaagde hij, door eene bovenmenschelijke poging er in, om het met de
rechterhand boven de insnijding te grijpen. Maar hoewel hij eene
ijzeren vuist had, voelde hij het touw langzamerhand tusschen zijne
vingers wegglijden.

Hij zou het touw weder met beide handen hebben kunnen grijpen, als hij
het kind, dat hij met den eenen arm steunde, slechts had opgeofferd...
Hij mocht daar niet eens aan denken.

Intusschen trokken Jack Ryan en zijn kameraden, door de kreten van
Harry opgewonden, steeds sneller op.

Harry dacht dat hij het niet zou kunnen volhouden tot aan de opening
van den put. Het bloed steeg hem naar het hoofd. Hij sloot een
oogenblik de oogen, in afwachting dat hij in den afgrond zou storten;
daarna opende hij ze weder...

Maar, op het oogenblik dat hij het touw, dat hij slechts bij het einde
vast had, zou loslaten, werd hij gegrepen en met het kind op den grond
nedergelegd.

Maar toen kwam de terugwerking en viel Harry bewusteloos in de armen
zijner makkers.








XV.

NELL IN DE COTTAGE.


Twee uur later, kwamen Harry, die nog niet bijgekomen en het kind dat
nog uiterst zwak was, met behulp van Jack Ryan en zijn makkers, aan de
cottage aan.

Daar werd van het gebeurde aan den ouden overman verslag gedaan,
terwijl Madge hare zorg wijdde aan het arme schepsel dat door haar zoon
gered was.

Harry dacht dat hij een kind uit den afgrond gered had... Het was een
jong meisje van hoogstens vijftien of zestien jaar. Haar onbestemde
blik vol verbazing, haar mager, door het lijden versmald gelaat, haar
blonde tint die zich nooit in het daglicht scheen gebaad te hebben,
hare kleine en schrale gestalte, alles maakte van haar een vreemd en
bekoorlijk wezen. Jack Ryan vergeleek haar, niet zonder reden, met een
kaboutermannetje van een eenigszins bovennatuurlijk voorkomen. Was het
de schuld van de bijzondere omstandigheden of het ongewone verblijf
waarin zij wellicht tot nu toe geleefd had, zeker was het dat zij maar
ten deele tot het menschelijke geslacht scheen te behooren. Haar
gelaatsuitdrukking was vreemd. Hare oogen, die door het lamplicht in de
cottage vermoeid schenen, blikten onbepaald rond, alsof alles voor hen
nieuw ware.

Tot dit zonderlinge wezen, dat toen op het bed van Madge nederlag en
dat, als uit een langen slaap, tot het leven wederkeerde, werd door de
oude schotsche vrouw het eerst het woord gericht:

»Hoe is uw naam?” vroeg zij.

»Nell,” [15] antwoordde het meisje.

»Nell,” hernam Madge, »hebt gij pijn?”

»Ik heb honger,” antwoordde Nell. »Ik heb niet gegeten sedert...
sedert...”

Aan de weinige woorden, die zij geuit had, kon men bespeuren dat Nell
niet gewoon was om te spreken. De taal waarvan zij zich bediende was
het oude Welsch, waarvan Simon Ford en de zijnen dikwijls gebruik
maakten.

Op het antwoord van het meisje, bracht Madge haar dadelijk eenig
voedsel. Nell stierf van honger. Sedert hoe lang bevond zij zich op den
bodem van dien put? Dat kon men niet zeggen.

»Hoeveel dagen hebt gij daar beneden doorgebracht, meidlief?” vroeg
Madge.

Nell antwoordde niet. Zij scheen de vraag, die haar gedaan werd, niet
te begrijpen.

»Sedert hoeveel dagen?...” hernam Madge.

»Dagen?” antwoordde Nell, voor wie dit woord geene beteekenis scheen te
hebben.

Daarna schudde zij het hoofd als iemand die niet begrijpt wat men hem
vraagt.

Madge had de hand van Nell gevat en streelde die om haar
vertrouwelijker te maken.

»Hoe oud zijt gij, mijn kind?” vroeg zij, haar goedig en vertrouwelijk
aanziende.

Hetzelfde ontkennende teeken van Nell.

»Ja, ja,” hervatte Madge, »hoeveel jaar?”

»Jaren?...” antwoordde Nell.

En dit woord scheen voor het meisje even zoo weinig beteekenis te
hebben als het woord »dag”.

Simon Ford, Harry, Jack Ryan en zijne metgezellen aanschouwden haar met
een gemengd gevoel van medelijden en toegenegenheid. De toestand van
het arme wezen, in een armoedigen rok van grove stof gekleed, was wel
geschikt om indruk op hen te maken.

Harry voelde zich, meer dan iemand anders, onweerstaanbaar aangetrokken
door het vreemde van Nell.

Hij kwam toen wat nader. Hij legde zijne hand in de hare, die Madge
losgelaten had. Hij keek Nell, wier lippen zich tot een glimlachje
plooiden, goed in het aangezicht en zeide toen tot haar:

»Nell... waart gij alleen... daar beneden... in de kolenmijn?”

»Alleen! alleen!” riep het meisje uit, terwijl het zich ophief.

Haar gelaat verraadde toen vrees. Hare oogen, die onder den aanblik van
den jongman, eene zachtere uitdrukking hadden aangenomen, werden toen
weer woest.

»Alleen! alleen!” hernam zij en viel weder op het bed van Madge neder,
alsof alle krachten haar plotseling verlieten.

»Dat arme kind is nog te zwak om ons te antwoordden,” zeide Madge,
nadat zij het meisje weder goed in bed had gelegd. »Eenige uren rust en
goed voedsel, zullen haar hare krachten wedergeven. Kom, Simon! kom,
Harry! komt vrienden, gaat allen mede en laat de slaap het zijne doen!”

Op raad van Madge werd Nell alleen gelaten en een oogenblik later kon
men zich overtuigen dat zij in een diepen slaap lag.

Deze gebeurtenis liet niet na veel gerucht te maken, niet alleen in de
kolenmijn, maar ook in het graafschap Stirling en eenigen tijd later,
ook in het Vereenigde Koninkrijk. De faam van het vreemdsoortige van
Nell nam er door toe. Als men een meisje opgesloten had gevonden in het
leiachtige rotsgesteente, evenals een dier voorwereldlijke wezens, die
door het breekijzer van hun steenen omhulsel verlost worden, zou de
zaak niet meer gerucht hebben kunnen maken.

Nell kwam, zonder het te weten, zeer in de mode. De bijgeloovige lieden
vonden er een nieuwen grond in voor hunne fabelachtige verhalen. Zij
geloofde gaarne dat Nell de beschermgeest van Nieuw-Aberfoyle was en
toen Jack Ryan dit vertelde aan zijn makker Harry, antwoordde de jonge
man:

»Nu, het zij zoo; laat het, om er een eind aan te maken, dan zoo zijn,
Jack! Maar, in ieder geval, is het de goede beschermgeest! Hij heeft
ons bijgestaan en ons brood en water gebracht, toen wij in de kolenmijn
gevangen waren! Niemand anders kan het zijn! Wat den boozen geest
betreft, zoo die in de mijn gebleven is, zullen wij hem wel eens
ontdekken!”

Zooals men denken kan, had de ingenieur James Starr dadelijk bericht
van het gebeurde ontvangen.

Toen het meisje, daags na hare aankomst in de mijnwoning, weder bij
krachten was, werd het met de grootste zorg door hem ondervraagd. Zij
scheen onbekend te zijn met de meeste zaken van het leven. Intusschen
was zij verstandig, dat zag men dadelijk, maar zekere eenvoudige
begrippen ontbraken haar: onder anderen, die omtrent den tijd. Men
bespeurde dat zij niet gewend was om den tijd in uren en dagen te
verdeelen en dat deze woorden haar zelfs onbekend waren. Bovendien
konden hare aan den nacht gewende oogen, zich moeielijk aan het helle
licht der electrieke schijven gewennen, maar in het donker was haar
gezicht buitengewoon scherp en haar wijd geopende oogappel, vergunde
haar in de diepste duisternis te zien. Het was ook zeker dat haar brein
nimmer indrukken van de buitenwereld had ontvangen, dat geen andere
gezichteinder dan die van de kolenmijn zich voor hare oogen had
uitgebreid, dat de geheele menschheid zich voor haar tot dat sombere
onderaardsche gewelf had bepaald. Wist het arme meisje dat er zon en
sterren waren, steden en velden, een heelal waarin werelden wemelden?
Men mocht er aan twijfelen tot dat zekere woorden, die zij nog niet
kende, in haar geest eene juiste beteekenis zouden aannemen.

De oplossing der vraag of Nell alléen in de diepten van Nieuw-Aberfoyle
leefde, moest James Starr opgeven. Want elke toespeling op dit
onderwerp vervulde dit vreemde karakter met angst. Of Nell kon niet, òf
zij wilde geen antwoord geven; maar zeker bestond er een geheim dat zij
had kunnen ontsluieren.

»Wilt gij bij ons blijven? Wilt gij terugkeeren naar de plaats waar gij
waart?” had James Starr haar gevraagd.

Op de eerste dezer beide vragen had het meisje »o! ja,” gezegd. De
tweede werd door haar slechts met een kreet van schrik, zonder meer,
beantwoord.

Dit hardnekkige stilzwijgen gaf aan James Starr en aan Simon en Harry
Ford stof tot bevreesdheid. Zij konden de onverklaarbare feiten,
waarmede de ontdekking der kolenmijn gepaard ging, niet vergeten. En
hoewel nu in drie jaar niets nieuws was voorgevallen, waren zij toch
altijd in afwachting van een nieuwen aanval van hun onzichtbaren
vijand. Zij wilden dan ook den geheimzinnigen put onderzoeken. Zij
deden dit, goed gewapend en onder goed geleide. Maar zij vonden geen
enkel verdacht spoor. De put stond in gemeenschap met de in de
kolenlaag uitgehouwen onderste verdiepingen der krijpt.

James Starr, Simon en Harry praatten dikwijls over deze zaken. Zoo een
of meer kwaadwilligen in de kolenmijn verborgen waren en zij eenigen
aanslag smeedden, had Nell dit wellicht kunnen zeggen, maar zij sprak
niet. De minste toespeling op het verledene van het meisje,
veroorzaakte haar toevallen en daarom scheen het best maar niet aan te
dringen. Met den tijd zou het geheim haar zeker wel ontsnappen.

Veertien dagen na haar aankomst in de cottage was Nell de verstandigste
en ijverigste hulp van de oude Madge. Blijkbaar kwam het haar
natuurlijk voor dat zij het huis, waarin zij zoo liefderijk was
opgenomen, nooit zou verlaten en wellicht beeldde zij zich in dat zij
voortaan nergens anders meer zou kunnen leven. De familie Ford was haar
voldoende en het spreekt van zelf dat deze brave lieden er niet anders
over dachten of Nell was, van het oogenblik dat zij de cottage betrad,
hun aangenomen kind geworden.

Nell was inderdaad bekoorlijk. Hare nieuwe levenswijze maakte haar
schooner. Het waren, ongetwijfeld, de gelukkigste dagen haars levens.
Zij was vervuld van dankbaarheid jegens hen aan wie zij die
verschuldigd was. Madge had voor Nell eene moederlijke toegenegenheid
opgevat. De oude overman was ook spoedig over haar verrukt. Overigens
werd zij door allen bemind. Vriend Jack Ryan betreurde slechts een
ding: dat hij haar zelf niet had gered. Hij kwam dikwijls in het
mijnhuis. Hij zong dan en Nell, die nooit had hooren zingen, vond het
zeer fraai; maar men kon toch zien dat het meisje de liederen van Jack
Ryan achterstelde voor de meer degelijke gesprekken met Harry die haar
langzamerhand onderrichtte van hetgeen zij van de zaken der
buitenwereld nog niet wist.

Het moet gezegd worden dat Jack Ryan, nadat hij Nell in hare
natuurlijke gedaante had gezien, zich genoopt voelde tot de bekentenis
dat zijn geloof aan geesten, in zekere mate verzwakt was. Bovendien
werd, twee maanden later, aan zijne lichtgeloovigheid een nieuwe slag
toegebracht.

Werkelijk deed Harry, omtrent dien tijd, eene zeer onverwachte
ontdekking die voor een deel de verklaring inhield van de verschijning
der vurige vrouwen in de bouwvallen van het kasteel Dundonald te
Irvine.

Eens, na een langdurig onderzoek van het zuidelijk gedeelte der
kolenmijn,—een onderzoek dat tot in de laatste galerijen van dezen
onmetelijken onderbouw verscheiden dagen had geduurd,—had Harry met
veel moeite eene nauwe galerij doorgeklauterd, die in den leisteen was
uitgehouwen. Eensklaps was hij zeer verrast zich in de open lucht te
bevinden. Na in eene schuinsche richting naar de oppervlakte van den
grond te zijn geklommen, liep de galerij juist op de bouwvallen van
Dundonald-Castle uit. Er bestond dus eene geheime gemeenschap tusschen
Nieuw-Aberfoyle en den heuvel waarop het oude kasteel stond. Het zou
onmogelijk zijn geweest om de bovenste opening van deze galerij te
ontdekken, zoo was die door steenen en struiken overdekt. Daarom hadden
de overheidspersonen, bij het door hen ingestelde onderzoek, er niet in
kunnen doordringen.

Eenige dagen later kwam James Starr, door Harry geleid, zelf de
natuurlijke gesteldheid der kolenbedding opnemen.

»Dat is nu iets,” zeide hij, »om de bijgeloovigen van de mijn te
overtuigen. Nu is het uit met brawnies, kwelgeesten en vurige vrouwen?”

»Ik geloof niet, mijnheer Starr,” antwoordde Harry, »dat wij ons
daarover hebben te verheugen. Hun plaatsvervangers zijn niet veel beter
en kunnen ongetwijfeld erger zijn!”

»Inderdaad, Harry,” hernam de ingenieur, »maar wat er aan te doen?
Ongetwijfeld hebben de wezens, die zich in de mijn verbergen, door deze
galerij gemeenschap met den bovengrond. Zeker zijn zij het geweest die,
gedurende dien stormachtigen nacht, met de toorts in de hand, de Motala
naar de kust hebben gelokt en zouden zij, als de voormalige
strandroovers, er de overblijfselen van gestolen hebben, indien Jack
Ryan en zijne metgezellen zich daar niet bevonden hadden! Maar wat er
van zij, eindelijk lost alles zich op. Ziedaar de opening van het hol.
Maar, die het bewoond hebben, wonen ze er nog in?”

»Ja,” antwoordde Harry, »omdat Nell beeft, als men er tegen haar over
spreekt! Ja, omdat Nell er niet over wil of durft spreken!”

Harry scheen gelijk te hebben. Indien de geheimzinnige bewoners der
kolenmijn haar verlaten hadden of dood waren, welke reden zou het
meisje dan gehad hebben om het geheim te bewaren?

Intusschen bleef James Starr er op staan om het geheim te doorgronden.
Hij had een voorgevoel dat de toekomst der nieuwe exploitatie er van af
kon hangen. Men nam dus, bij vernieuwing, de strengste voorzorgen. De
overheidspersonen werden gewaarschuwd. Agenten bezetten in het geheim
de bouwvallen van Dundonald-Castle. Harry zelf verborg zich
verscheidene nachten in het dichte struikgewas, waarmede de heuvel
bezet was. Vergeefsche moeite. Men ontdekte niets. Er kwam geen
menschelijk wezen door de opening.

Men kwam weldra tot het besluit dat de boosdoeners voor goed
Nieuw-Aberfoyle moesten hebben verlaten en dat zij Nell dood waanden in
den put, waarin zij haar hadden achtergelaten. Vóor de exploitatie, kon
de kolenmijn, hun een zeker, tegen elk onderzoek beveiligd verblijf
verschaffen. Maar, sedert, waren de omstandigheden veranderd. Het werd
moeielijk om de schuilplaats te verbergen. Met reden mocht men dus
hopen dat er, voor de toekomst, niets meer te vreezen was. Intusschen
was James Starr niet volkomen gerustgesteld. Harry kon er zich evenmin
bij nederleggen, en hij herhaalde dikwijls:

»Voorzeker is Nell in al die geheimen betrokken. Zoo zij niets meer te
vreezen had, waarom zou ze dan het geheim bewaren? Het lijdt geen
twijfel of zij is gelukkig dat zij bij ons is! Zij heeft ons allen
lief! Zij aanbidt mijne moeder! Indien ze dus over haar verleden en
over hetgeen ons voor de toekomst zou kunnen geruststellen, zwijgt, dan
is het omdat eenig vreeselijk geheim, dat haar geweten haar verbiedt te
onthullen, haar drukt! Misschien ook dat zij, meer in ons belang dan in
het hare, zich verplicht acht zich met dat onverklaarbare stilzwijgen
te omhullen!”

Tengevolge van deze verschillende overwegingen was men eenparig
overeengekomen om de gesprekken vrij te houden van alles, wat aan het
jonge meisje haar verleden kon herinneren.

Eens echter werd Harry er toe geleid om Nell bekend te maken met
hetgeen James Starr, zijn vader, zijne moeder en hij zelf aan hare
tusschenkomst meenden verschuldigd te zijn.

Het was feestdag. De arbeid stond stil zoowel op de oppervlakte van het
graafschap Stirling, als onder den grond. Men was overal met wandelen
bezig. Op twintig plaatsen weerklonk het gezang onder de zware gewelven
van Nieuw-Aberfoyle.

Harry en Nell hadden de cottage verlaten en volgden, met langzame
schreden, den linkeroever van het meer Malcolm. Daar verspreidde het
electrieke licht zijn glans met minder felheid en zijn straalbundels
braken op grillige wijze tegen de hoeken van eenige schilderachtige
rotsen en pijlers die het koepelgewelf droegen. Dit halfdonker was
beter geschikt voor de oogen van Nell, die zich nog moeielijk aan het
licht konden gewennen. Na een uur loopens, hielden Harry en zijne
gezellin stil tegenover de kapel van Sint-Gilles, op eene soort van
natuurlijk terras dat het gezicht over de wateren van het meer had.

»Nell, uwe oogen zijn nog niet aan het daglicht gewend,” zeide Harry,
»en zij zouden zeker den glans der zon niet kunnen verdragen.”

»Neen, ongetwijfeld,” antwoordde het meisje, »als de zon ten minste zoo
is, als gij mij haar hebt afgeschilderd, Harry.”

»Nell,” hernam Harry, »met woorden heb ik u geen juist denkbeeld kunnen
geven van hare pracht, noch van de schoonheden van dat heelal, dat uwe
oogen nimmer aanschouwd hebben. Maar zeg mij, is het mogelijk dat gij
sedert den dag dat gij in de diepten der kolenmijn werdt geboren, nooit
de oppervlakte van den grond betreden hebt?”

»Nooit, Harry,” antwoordde Nell, »en ik geloof ook niet dat, noch
vader, noch moeder mij, zelfs toen ik nog klein was, naar boven hebben
gebracht. Ik zou anders zeker eenige herinnering van de buitenwereld
behouden hebben.”

»Dat geloof ik ook,” antwoordde Harry. »Overigens, Nell, waren er
destijds wel anderen dan gij, die de mijn nooit verlieten. De
gemeenschap met buiten was toen moeielijk en ik heb menigen knaap en
menig meisje gekend die, op uw leeftijd, even zoo weinig als gij van de
bovenwereld wisten. Maar nu brengt de spoorweg in den grooten tunnel
ons in weinige minuten aan de oppervlakte van het graafschap. Daarom,
Nell, verlang ik er zeer naar u te hooren zeggen:

»Kom, Harry, mijne oogen kunnen het daglicht verdragen en ik wil de zon
aanschouwen! Ik wil Gods werken zien!”

»Harry, ik hoop u zulks binnen kort te kunnen zeggen,” antwoordde het
meisje. »Ik zal met u die buitenwereld gaan bewonderen, en toch....”

»Wat meent gij?” vroeg Harry levendig. »Zoudt gij er spijt over hebben
dat gij dien somberen afgrond hebt verlaten, waarin gij uwe eerste
levensjaren hebt doorgebracht en waar wij u bijna dood hebben
uitgehaald?”

»Neen, Harry,” antwoordde Nell. »Ik dacht slechts dat ook de duisternis
iets schoons bevat. Indien gij wist wat er al in gezien wordt door
oogen aan hare diepten gewend. Er zijn schaduwen die voorbijgaan en die
men in hunne vlucht zou wenschen te volgen! Dan zijn het cirkels die
elkander zichtbaar kruisen en waar men zich niet uit zou willen
begeven! Er bestaan, in het diepste der kolenmijn, donkere holen vol
schemerlicht. En dan hoort men geluiden, die tot u spreken! Ziet ge,
Harry, men moet daar geleefd hebben om te begrijpen wat ik gevoel, wat
ik u niet kan uitdrukken!”

»En gevoeldet gij geene vrees, Nell, als gij zoo alleen waart?”

»Harry,” antwoordde het meisje, »als ik alléen was, dan gevoelde ik
geene vrees!”

De stem van Nell was eenigszins bewogen, toen zij deze woorden
uitsprak. Harry meende intusschen nog wat bij haar te moeten aandringen
en hij zeide:

»Maar men zou in die lange galerijen den weg kunnen kwijtraken. Waart
gij dan niet bevreesd om te verdwalen?”

»Neen, Harry. Ik kende sedert lang al de sluipwegen der kolenmijn.”

»Kwaamt gij er nooit eens uit?”

»Ja.... soms....” antwoordde het meisje aarzelend. »Somtijds kwam ik
tot in de oude Aberfoyle-mijn.”

»Dus kendet gij de oude cottage?”

»De cottage... ja... maar hare bewoners slechts uit de verte.”

»Het waren mijn vader en mijne moeder,” antwoordde Harry, »en ook ik!
Wij hadden onze oude woning nimmer willen verlaten.”

»Dat ware wellicht beter voor u geweest!...” mompelde het meisje.

»En waarom, Nell. Heeft onze volharding om haar niet te verlaten ons
niet de nieuwe kolenbedding doen ontdekken? En heeft deze ontdekking
niet de gelukkigste gevolgen gehad voor eene geheele bevolking die hier
door arbeid, welstand heeft teruggekregen; voor u, Nell, die, aan het
leven wedergegeven, harten hebt gevonden die u geheel toebehooren!”

»Voor mij!” antwoordde Nell levendig... »Ja! wat er ook moge gebeuren!
Voor de anderen... Wie weet?...”

»Wat bedoelt ge?”

»Niets... niets!... Maar het was toen gevaarlijk om zich in de nieuwe
kolenmijn te begeven! Ja! zeer gevaarlijk, Harry! Eens zijn eenige
onvoorzichtigen in die afgronden doorgedrongen. Ze waren er ver in,
zeer ver! Zij zijn verdwaald geraakt!”

»Verdwaald?” zeide Harry, terwijl hij Nell aankeek.

»Ja... verdwaald...” antwoordde Nell, wier stem beefde. »Hunne lamp was
uitgegaan! Zij hebben hun weg niet terug kunnen vinden...”

»En daar gedurende acht lange dagen ingekerkerd,” riep Harry uit, »zijn
zij op het punt geweest te sterven, Nell! En zonder een hulpvaardig
wezen dat God hun heeft toegezonden, wellicht een engel die hun
heimelijk een weinig voedsel heeft gebracht en zonder een
geheimzinnigen gids, die later hun bevrijders tot hen heeft geleid,
zouden zij nooit uit dat graf zijn geraakt!”

»En hoe weet gij dat?” vroeg het meisje.

»Nell, omdat die mannen waren: James Starr... mijn vader... ik!”

Nell hief het hoofd op, vatte de hand van den jongman en keek hem zoo
vast aan, dat deze zich in het diepste van zijn hart ontroerd voelde.

»Gij!” herhaalde het meisje.

»Ja!” antwoordde Harry, na een oogenblik stilzwijgen, »en zij, aan wie
wij het leven verschuldigd zijn, dat waart gij, Nell! Niemand anders
dan gij kon dat geweest zijn!”

Nell liet haar hoofd tusschen de handen zakken en gaf geen antwoord.
Nooit had Harry haar zoo hevig aangedaan gezien.

»Zij die u gered hebben, Nell,” voegde hij er met eene bewogen stem
bij, »waren u reeds het leven verschuldigd en denkt gij dat zij dat
ooit zouden kunnen vergeten?”








XVI.

OP DE DRAAIENDE LADDER.


Intusschen werden de werkzaamheden tot exploitatie van Nieuw-Aberfoyle
zeer voordeelig gedreven. Het spreekt van zelf dat de ingenieur James
Starr en Simon Ford,—de eerste ontdekkers van dat rijke
steenkolenbekken—een ruim deel in de winst genoten. Harry werd dus eene
goede partij. Maar hij dacht er weinig aan om de cottage te verlaten.
Hij had zijn vader in de betrekking van overman vervangen en voerde
nauwgezet het toezicht over die geheele mijnwerkers-wereld.

Jack Ryan was trotsch en verrukt over al het geluk dat zijn makker
overkwam. Ook hij maakte zeer goede zaken. Beiden zagen elkander
dikwerf, hetzij in de cottage, hetzij in de dieptewerken. Jack Ryan was
zóo niet, of hij had de gevoelens opgemerkt die Harry voor het meisje
koesterde. Harry bekende het niet, maar wanneer hij het hoofd ten
teeken van ontkenning schudde, lachte Jack Ryan hartelijk.

Het was een der levendigste wenschen van Jack Ryan om Nell te
vergezellen, als zij haar eerste bezoek aan de oppervlakte van het
graafschap zou brengen. Hij wilde hare verwondering, hare bewondering
zien bij het aanschouwen dier aan haar zoo onbekende natuur. Hij hoopte
dat Harry hem op dat uitstapje wel mee zou nemen. Tot dusverre had deze
hem het echter niet voorgesteld en dat maakte hem wel wat ongerust.

Op zekeren dag daalde Jack Ryan in de luchtververschings-putten af,
door middel van welke de benedenverdiepingen der steenkolenmijn met den
bovengrond in gemeenschap stonden. Hij maakte gebruik van eene soort
van ladder die door eene draaiende beweging, beurtelings rijzende en
dalende, gelegenheid gaf om, zonder vermoeienis, te dalen of te
stijgen. Twintig draaien van den toestel hadden hem ongeveer honderd
vijftig voet lager gebracht, toen hij, op het nauwe portaal waar hij
stond, Harry ontmoette, die naar de werken in den dag opsteeg.

»Zijt gij het?” zeide Jack, terwijl hij zijn makker, die door het
schijnsel der electrieke lampen van den put verlicht werd, aankeek.

»Ja, Jack,” antwoordde Harry, »en ik ben blij u te zien. Ik heb u een
voorstel te doen...”

»Ik luister naar niets vóordat gij mij bericht van Nell gegeven hebt!”
riep Jack Ryan uit.

»Nell maakt het goed, Jack en zoo goed zelfs dat ik hoop, binnen eene
maand of zes weken...”

»Haar te trouwen, Harry?”

»Gij weet niet wat ge zegt, Jack!”

»Dat is mogelijk, Harry, maar ik weet wel wat ik zal doen!”

»En wat zult gij doen?”

»Ik zal haar trouwen, ik, indien gij haar niet trouwt!” hernam Jack, in
lachen uitbarstende. »Bij Sint-Mungo! zij bevalt mij, die aardige Nell!
Een jong, goed schepsel dat nooit buiten de mijn is geweest, is juist
eene vrouw voor een mijnwerker! Zij is wees, gelijk ik en voor het
minst dat gij inderdaad niet over haar denkt en dat zij niets tegen uw
makker heeft, Harry!...”

Harry keek Jack ernstig aan. Hij liet hem praten, zonder zelfs eene
poging te doen om hem te antwoorden.

»Maakt, wat ik u daar zeg, u niet jaloersch, Harry?” vroeg Jack Ryan op
wat ernstiger toon.

»Neen, Jack,” antwoordde Harry kalm.

»Maar, zoo gij Nell niet tot uwe vrouw neemt, zult gij toch niet willen
dat zij eene oude vrijster blijft?”

»Ik heb in dat opzicht geen wil,” antwoordde Harry.

Eene omdraaiing der ladder stelde de vrienden op dat oogenblik in de
gelegenheid om te scheiden, de eene om af te dalen, de andere om in den
put te stijgen. Intusschen scheidden zij niet.

»Harry,” zeide Jack, »gelooft gij dat ik, zooeven, ten aanzien van
Nell, in ernst sprak?”

»Neen, Jack,” antwoordde Harry.

»Welnu, dan zal ik het nu doen.”

»Gij, ernstig spreken?”

»Mijn beste Harry,” antwoordde Jack, »ik ben in staat om aan een vriend
goeden raad te geven.”

»Geef op, Jack.”

»Welnu, ziedaar! Harry, gij bemint Nell met al de liefde, die zij
verdient. Uw vader, de oude Simon, uwe moeder, de oude Madge, beminnen
haar ook alsof zij hun kind was. En het zou u niet veel moeite kosten
of zij werd werkelijk hunne dochter! Waarom trouwt gij haar niet?”

»Jack,” antwoordde Harry, »kent gij dan de gevoelens van Nell, dat gij
u zoo op den voorgrond stelt?”

»Niemand is er onbekend mede, zelfs gij niet, Harry, en dat is de reden
waarom gij niet, noch tegenover mij, noch tegenover anderen, jaloersch
zijt. Maar daar gaat de ladder weer naar beneden, en...”

»Wacht even, Jack,” zeide Harry, zijn makker tegenhoudende, wiens voet
reeds van het portaal af was, om zich op de beweeglijke ladder te
plaatsen.

»Goed, Harry!” riep Jack lachende uit, »gij zoudt mij daar in vieren
laten trekken!”

»Luister nu eens goed, Jack,” antwoordde Harry, »want nu praat ik, op
mijne beurt, ernstige taal.”

»Ik luister... tot aan de eerstkomende omdraaiing, maar langer niet.”

»Jack,” hernam Harry, »ik behoef het niet te verhelen dat ik Nell
bemin. Mijne hevigste begeerte is, haar tot mijne vrouw te maken...”

»Dat’s goed.”

»Maar zooals zij nu nog is, maak ik er een gewetensbezwaar van om haar
te verzoeken een onherroepelijk besluit te nemen.”

»Wat bedoelt gij, Harry?”

»Ik meen, Jack, dat Nell de diepten der kolenmijn, waarin zij geboren
is, waarschijnlijk nooit verlaten heeft. Zij weet, zij kent niets van
hetgeen er buiten is. Zij moet alles nog met hare oogen, misschien door
haar hart, leeren. Wie weet welke gedachten zij zal hebben, wanneer zij
nieuwe indrukken krijgt? Zij heeft nog niets aardsch en ’t zou, naar
het mij voorkomt, veel van bedrog hebben, haar, vóor dat zij met volle
kennis van zaken kan besluiten, het verblijf in de kolenmijn boven elk
ander te doen verkiezen. Begrijpt gij mij nu, Jack?”

»Ja... zoo wat... Maar vooral begrijp ik dat gij mij weder de volgende
omdraaiing van de ladder zult doen missen!”

»Jack,” antwoordde Harry op ernstigen toon, »al zouden deze toestellen
nooit meer werken, al zou dit portaal onder onze voeten wegzinken, gij
zult luisteren naar hetgeen ik u te zeggen heb!”

»Nu, dat is goed, Harry! Ik houd er van om op zulk eene wijze te worden
toegesproken! Wij zullen dan maar zeggen dat gij Nell, voordat gij haar
trouwt, naar eene kostschool in de Oude-Berookte zult zenden.”

»Neen, Jack, ik zal wel zelf de opvoeding weten te voltooien van haar,
die mijne vrouw moet worden.”

»En die zal er niet minder om zijn, Harry.”

»Maar vooraf wil ik,” hernam Harry, »dat Nell, zoo als ik u zooeven
zeide, eene grondige kennis van de buitenwereld hebbe. Laat ik eene
vergelijking stellen, Jack. Indien gij een blind meisje bemindet en men
zeide u: »Binnen eene maand zal zij genezen zijn!” zoudt gij niet
wachten met haar te trouwen, tot dat hare genezing had plaats gehad?”

»Ja, op mijn woord, ja!” antwoordde Jack Ryan.

»Welnu! Jack, Nell is nog blind en voor dat ik haar tot mijne vrouw
neem, wil ik dat zij wèl wete dat zij aan mij en aan mijne
levensomstandigheden de voorkeur geeft en dat zij die aanneemt. Ik wil
dat hare oogen eindelijk voor het daglicht geopend worden!”

»Goed, Harry, goed, zeer goed!” riep Jack Ryan uit. »Nu begrijp ik u.
En wanneer zal de operatie?...”

»Binnen éene maand, Jack,” antwoordde Harry. »De oogen van Nell raken
langzamerhand aan het heldere schijnsel van onze electrieke schijven
gewoon. Het is eene voorbereiding. Ik hoop dat zij over eene maand, de
aarde en hare wonderen, den hemel en zijne pracht, zal gezien hebben.
Zij zal weten dat de natuur aan den menschelijken blik een ruimeren
gezichtskring, dan dien van eene sombere kolenmijn, heeft geschonken!
Zij zal bespeuren dat de eindpalen van het heelal onbegrensd zijn!”

Maar, terwijl Harry zich zoo door zijne verbeelding liet medevoeren,
had Jack Ryan het portaal verlaten en was hij op de draaiende ladder
van den toestel gesprongen.

»Hé! Jack,” riep Harry, »waar zijt gij toch?”

»Beneden u,” antwoordde de vroolijke klant lachende. »Terwijl gij in
het oneindige opstijgt, daal ik in den afgrond neder!”

»Vaarwel, Jack!” antwoordde Harry, terwijl hij zelf zich aan de
opgaande ladder vastklemde. »Ik beveel u aan om met niemand te praten
over hetgeen ik daar net gezegd heb!”

»Met niemand!” riep Jack Ryan, »maar op éene voorwaarde nogtans...”

»Welke?”

»Deze, dat ik u beiden moge vergezellen op den eersten tocht die Nell
naar de oppervlakte van den aardbol zal doen!”

»Ja, Jack, dat beloof ik je,” antwoordde Harry.

Een nieuwe polsslag van den toestel maakte de tusschenruimte tusschen
beide vrienden nog grooter. Hunne stemmen bereikten elkaar nog slechts
zeer verzwakt.

En toch kon Harry hooren dat Jack riep:

»En als Nell al de sterren, de maan en de zon zal gezien hebben, weet
gij waar zij dan nog de voorkeur aan zal geven?”

»Neen, Jack.”

»Aan u, kameraad, aan u, altijd aan u!”

En daarna stierf de stem van Jack Ryan eindelijk weg in een laatst
hoera.

Intusschen besteedde Harry al zijne ledige uren aan de opvoeding van
Nell. Hij had haar lezen en schrijven geleerd, beiden zaken, waarin zij
snelle vorderingen maakte. Men zou gezegd hebben dat zij het
instinctmatig »wist”. Nimmer kwam een levendig verstand spoediger eene
zoo volkomene onwetendheid te boven. Het was een wonder voor hen die
haar bezochten.

Simon en Madge gevoelden zich dagelijks meer gehecht aan hun aangenomen
kind, welks verleden hen intusschen bezorgd maakte. Zij hadden den aard
der gevoelens van Harry voor Nell wel begrepen en zulks mishaagde hun
niet.

Men herinnert zich dat de oude overman tegen den ingenieur, bij diens
eerste bezoek in het mijnhuis had gezegd:

»Waarom zou mijn zoon huwen? Welk schepsel van boven zou voor een
jongen passen, die zijn leven in de diepten eener mijn moet
verslijten?”

Welnu, scheen het niet of de Voorzienigheid hem de eenige gezellin had
toegezonden, die werkelijk bij zijn zoon zou passen? Had dit niet veel
van eene gunst des hemels?

Ook had de oude overman bij zich zelven de belofte gedaan, dat, zoo dit
huwelijk doorging, er dien dag te Coal-City een feest zou worden
gevierd, dat naam zou maken onder de mijnwerkers van Nieuw-Aberfoyle.

Simon Ford kon niets beters zeggen!

Men moet hier bijvoegen dat er nog iemand vurig de vereeniging wenschte
van Nell met Harry. Het was de ingenieur James Starr. Voorzeker
wenschte hij het geluk der beide jongelieden boven alles. Maar eene
drijfveer, van meer algemeen belang, dreef hem wellicht ook in die
richting.

Men weet dat James Starr altijd nog eenige vrees koesterde, ofschoon
die, voor het tegenwoordige, door niets werd gerechtvaardigd. Maar wat
er geweest was, kon er nog zijn. Dat geheim der nieuwe kolenmijn was
blijkbaar alléen aan Nell bekend. En zoo de toekomst nieuwe gevaren
voor de mijnwerkers van Nieuw-Aberfoyle in haren schoot bewaarde, hoe
kon men tegen zulke gevaren op zijne hoede zijn, indien men er de
oorzaak niet van wist?

»Nell heeft niet willen spreken,” herhaalde James Starr dikwijls, »maar
wat zij aan elk ander tot hiertoe verzwegen heeft zal zij haren
echtgenoot niet lang kunnen verzwijgen! Het gevaar zou evenzeer Harry,
als ons bedreigen. Dus een huwelijk dat aan de echtelieden geluk en aan
hunne vrienden zekerheid moet verschaffen, is een goed huwelijk of
anders wordt er zoo een hier beneden nooit gesloten!”

Dit was de niet geheel ongegronde redeneering van den ingenieur James
Starr. Deze redeneering deelde hij aan den ouden Simon mede, in wiens
smaak zij viel. Zoo scheen niets er zich tegen te verzetten dat Harry
de echtgenoot van Nell werd.

En wie had zulks kunnen doen? Harry en Nell beminden elkander. De oude
lui droomden van geene andere gezellin voor hun zoon. De makkers van
Harry benijdden zijn geluk, tegelijkertijd erkennende dat hij er wel
recht op had. Het jonge meisje hing slechts van zichzelven af en
behoefde dus slechts de toestemming van haar eigen hart.

Maar zoo niemand aan dit huwelijk een beletsel in den weg kon leggen,
waarom, als het licht der electrieke schijven op het rustuur werd
gebluscht, als de nacht over de arbeidersstad nederstreek, als de
bewoners van Coal-City naar hun verblijf waren teruggekeerd, waarom
sloop dan, uit de donkerste hoeken van Nieuw-Aberfoyle, een
geheimzinnig wezen in de duisternis rond? Welk instinct geleidde die
schim door zekere galerijen heen, die zoo eng waren dat men ze
ontoegankelijk zou wanen? Waarom ging dat raadselachtige wezen, wiens
oogen de dichtste duisternis doorboorden, al kruipende naar den oever
van het meer Malcolm? Waarom richtte het zich steeds hardnekkig naar de
woning van Simon Ford en tevens zoo voorzichtig, dat het, tot hiertoe,
elk toezicht verschalkt had? Waarom luisterde het aan de vensters en
poogde het, door de luiken van het mijnhuis heen, gedeelten van het
gesprek op te vangen?

En, wanneer zekere woorden het bereikten, waarom verhief het dan de
vuist om er de rustige woning mede te dreigen? Waarom eindelijk,
ontsnapten aan zijn door woede saamgetrokken mond, deze woorden:

»Zij met hem! Nooit!”








XVII.

EEN ZONSOPGANG.


Eene maand later,—het was de avond van 20 Augustus, groetten Simon Ford
en Madge met hunne beste »wishes” [16] vier pleizierreizigers die zich
gereed maakten om de cottage te verlaten.

James Starr, Harry en Jack Ryan zouden Nell heenvoeren naar een bodem,
dien haar voet nimmer betreden had; naar dat schitterende oord, welks
glans hare oogen nog niet aanschouwd hadden.

De tocht zou twee dagen duren. James Starr was met Harry overeengekomen
dat het meisje, gedurende die vier en twintig in de buitenwereld
doorgebrachte uren, alles moest zien wat haar in de sombere kolenmijn
niet mogelijk was; dat zij de verschillende aanzichten van den aardbol
zou waarnemen, alsof een beweeglijk panorama van steden, vlakten,
bergen, stroomen, meren, golven, zeeën, zich voor hare oogen had
ontrold.

Nu scheen het dat de natuur, in dit gedeelte van Schotland, gelegen
tusschen Edinburgh en Glasgow, juist al deze aardsche wonderen had
willen vereenigen en wat de hemelen betreft, die zouden, met hunne
veranderlijke wolken, hunne heldere of bedekte maan, hunne stralende
zon en hun starrengewemel, wel even als overal anders zijn.

De voorgenomen tocht was dus op zoodanige wijze geregeld, dat zij aan
de eischen bij het programma gesteld, voldeed.

Simon Ford en Madge hadden Nell gaarne vergezeld; maar men kent hen;
zij verlieten ongaarne de cottage en op het laatste oogenblik konden
zij niet besluiten om hunne onderaardsche woning, ook maar voor éen
dag, te verlaten.

James Starr ging mede als waarnemer, als wijsgeer, zeer verlangend om,
uit een zielkundig oogpunt, de ongekunstelde indrukken van Nell gade te
slaan en misschien wel iets te verrassen van de geheimzinnige
gebeurtenissen, waarin hare kindsheid betrokken was geweest.

Van zijn kant vroeg Harry zich, niet zonder eenige vrees af: of zich
niet een ander meisje, dan dat hij beminde en tot dusverre gekend had,
zou vertoonen gedurende deze snelle inwijding in de dingen der
buitenwereld?

Wat Jack Ryan betreft, hij was zoo vroolijk als eene vink die in het
vroege zonnelicht zijne vlucht neemt. Hij hoopte zeer dat zijne
aanstekelijke vroolijkheid zich aan zijne reisgezellen zou mededeelen.
Hij zou, op die wijze, zijne opname in het gezelschap kwijten.

Nell was peinzend en in zichzelve gekeerd.

James Starr had, en niet zonder reden, beslist dat de afreis des avonds
zou plaats hebben. Het was inderdaad ook beter dat het meisje slechts
trapsgewijze en onmerkbaar van de nachtelijke duisternis in het heldere
daglicht overging. En deze uitslag zou verkregen worden omdat zij, van
middernacht tot des middags achtereenvolgens afwisselingen van schaduw
en licht zou ondervinden, waaraan hare oogen zich dan langzamerhand
konden gewennen.

Op het oogenblik dat zij de cottage zouden verlaten, vatte Nell de hand
van Harry en zeide zij tot hem:

»Harry, is het dan toch noodig dat ik de kolenmijn, zij het slechts
voor een paar dagen, verlate?”

»Ja, Nell,” antwoordde de jongeling, »het moet. Het is noodig voor u en
voor mij!”

»Intusschen Harry,” hernam Nell, »ben ik, sedert gij mij opgenomen
hebt, zoo gelukkig als men slechts zijn kan. Gij hebt mij onderwezen.
Is dat niet genoeg? Wat moet ik daarboven uitvoeren?”

Harry keek haar aan, zonder te antwoorden. De gedachten, waaraan Nell
uitdrukking gaf, waren bijna geheel de zijne.

»Mijne dochter,” zeide James Starr toen, »ik begrijp uwe aarzeling,
maar het is goed dat gij met ons medegaat. Zij, die gij lief hebt,
vergezellen u en zullen u weer thuis brengen. Wilt gij daarna in de
mijn blijven leven, zooals de oude Simon, als Madge en gelijk Harry,
dat staat u vrij! Ik twijfel er niet aan of dat zal gebeuren en ik keur
het goed in u. Maar gij zult dan ten minste eene vergelijking kunnen
maken tusschen hetgeen gij verlaat en hetgeen gij aanneemt en gij zult
naar uw vrijen wil handelen. Kom dus mede.”

»Kom, ga mee, lieve Nell,” zeide Harry.

»Harry, ik ben gereed u te volgen,” antwoordde het meisje.

Te negen uur voerde de laatste tunneltrein Nell en hare metgezellen
naar de oppervlakte van het graafschap mede. Twintig minuten later,
zette hij hen af aan het station, waar het zijtakje, dat
Nieuw-Aberfoyle bediende, aansloot aan den spoorweg van Dumbarton naar
Stirling.

De nacht was reeds duister. Van den gezichteinder tot aan het zenith
trokken nog eenige lichte dampen naar de bovenlucht op, voortgestuwd
door eene bries uit het noordwesten, die den dampkring verfrischte. Het
was een schoone dag geweest. De nacht zou niet minder heerlijk zijn.

Te Stirling aangekomen, verlieten Nell en hare reismakkers, nadat zij
uit den trein gestapt waren, dadelijk het station.

Voor hen uit liep, tusschen zware boomen, de weg die naar de oevers van
de Forth voerde.

De eerste indruk die het lichaamsgestel van het meisje ondervond was
die van de zuivere lucht die hare longen met gretigheid inademden.

»Haal goed adem, Nell,” zeide James Starr, »adem die met versterkende
geuren zoo beladen landlucht goed in!”

»Wat zijn dat voor groote rookwolken die boven ons hoofd drijven?”
vroeg Nell.

»Dat zijn wolken,” antwoordde Harry, »het zijn half verdikte
waterdampen, die de wind naar het oosten voert!”

»O!” zeide Nell, »wat wierd ik graag door hun stillen maalstroom
medegevoerd! En wat zijn die flonkerende stippen die door de openingen
der wolken heen schitteren?”

»Dat zijn de sterren waarvan ik u gesproken heb, Nell. Zoovele zonnen,
zoovele middelpunten van werelden, aan de onze wellicht gelijk.”

De sterrebeelden teekenden zich nu scherper af op het donker blauw van
het uitspansel, dat door den wind gaandeweg klaarder werd.

Nell aanschouwde die duizende schitterende sterren die boven haar hoofd
wemelden.

»Maar,” zeide zij, »indien dat zonnen zijn, hoe kunnen mijne oogen dan
haar glans verdragen?”

»Mijn kind,” antwoordde James Starr, »het zijn inderdaad zonnen, maar
zonnen die op een ontzettenden afstand geplaatst zijn. De
naastbijzijnde van die duizende sterren, wier stralen tot ons komen, is
de ster in het beeld der Lier, Wega genaamd, die gij daar bijna in het
toppunt ziet en zij staat nog vijftig duizend milliarden mijlen van ons
af. Haar glans kan dus uw gezicht niet aandoen. Maar onze zon zal
morgen op een afstand van slechts acht en dertig millioen mijlen
opgaan, en geen menschelijk oog kan haar met vasten blik aanstaren,
want zij is gloeiender dan de vuurhaard van een fornuis. Maar kom mee,
Nell, kom mee!”

Men ging den weg op. James Starr hield het meisje bij de hand. Harry
liep aan hare zijde. Jack Ryan liep heen en weer, als een jonge hond,
ongeduldig over de traagheid zijner meesters, het zou gedaan hebben.

De weg was verlaten. Nell keek naar den omtrek der zware boomen, die
door den wind in de duisternis bewogen werden. Zij had er gaarne reuzen
in gezien die gebaren maakten. Het geruisch van den avondwind door de
hooge takken, de diepe kalmte gedurende de windstilten, die lijn van
den gezichteinder die zuiverder uitkwam wanneer de weg eene vlakte
doorsneed, alles vervulde haar met nieuwe aandoeningen en liet
onuitwischbare indrukken in haar achter. Na eerst ondervraagd te
hebben, zweeg Nell thans, en hare makkers kwamen overeen dat
stilzwijgen te eerbiedigen. Zij wilden door hunne woorden geen invloed
uitoefenen op de ontvankelijke verbeelding van het meisje. Zij vonden
het beter dat de denkbeelden zich uit zich zelven in haar geest
vormden.

Te ongeveer half twaalf uur werd de noordelijke oever van de golf van
Forth bereikt.

Daar wachtte een vaartuig, dat James Starr gehuurd had. Het zou hen
allen, binnen weinige uren, tot in de haven van Edinburgh brengen.

Nell zag het schitterende water dat door de werking der branding aan
hare voeten golfde en dat met tintelende sterren bezaaid scheen.

»Is het een meer?” vroeg zij.

»Neen,” antwoordde Harry, »het is eene uitgestrekte golf met stroomend
water, het is de mond van een stroom, het is bijna een zeearm. Neem
eens wat van dat water in de holte uwer hand, Nell, en gij zult
bemerken dat het niet zoet is, zooals dat uit het meer Malcolm.”

Het meisje bukte, doopte hare hand in de voorste golven en bracht haar
aan de lippen.

»Dat water is zout,” zeide zij.

»Ja,” antwoordde Harry, »de zee is tot hiertoe gevloeid, want het is
vol tij of hoog water. Het drievierde gedeelte van onzen aardbol is met
dit zoute water overdekt, waarvan gij zooeven eenige droppels geproefd
hebt.

»Maar zoo het water der rivieren geen ander dan het zeewater is, hun
door de wolken toegevoerd, waarom is dat dan zoet?”

»Omdat het water, als het verdampt, zijn zout verliest,” antwoordde
James Starr. »De wolken worden enkel door de verdamping gevormd en
geven dit zoete water, in den vorm van regen, aan de zee terug.”

»Harry, Harry!” riep het meisje daarop uit, »wat is dat roodachtige
schijnsel dat den gezichteinder in vuur zet? Is het een brandend woud?”

En Nell wees naar eene plek aan den hemel, in het midden van
laaghangende nevelen die zich in het oosten tintten.

»Neen, Nell,” antwoordde Harry. »Dat is de opkomende maan.”

»Ja, de maan!” riep Jack Ryan uit, »eene prachtige zilveren schaal die
de hemelsche geesten door het uitspansel laten rondgaan en die heel wat
zilveren sterren ophaalt!”

»Waarlijk, Jack!” antwoordde de ingenieur lachende, »ik wist niet dat
gij zulk eene neiging voor stoute vergelijkingen hadt.”

»Wel! mijnheer Starr, mijne vergelijking is juist! Gij ziet toch wel
dat de sterren verdwijnen, naarmate de maan opkomt. Ik onderstel dus
dat zij er in vallen!”

»Dat is te zeggen, Jack,” antwoordde de ingenieur, »dat de maan door
haar glans de sterren van de zesde grootte verduistert en daarom
verdwijnen zij op haar weg.”

»Hoe schoon is dat alles!” herhaalde Nell, die nog slechts van
aanschouwen leefde. »Maar ik dacht dat de maan geheel rond was?”

»Zij is rond, wanneer ze vol is,” antwoordde James Starr, »namelijk
wanneer ze tegenover de zon staat. Maar van nacht gaat de maan in haar
laatste kwartier; zij is reeds ingeschaard en de zilveren schaal van
onzen vriend Jack is reeds niets meer dan een barbiersbekken!”

»O! mijnheer Starr,” riep Jack Ryan uit, »welk eene onwaardige
vergelijking! Ik wilde juist dit koeplet ter eere van de maan gaan
zingen:


                Ster der nachten, die in uw loop
                Gaat liefkozen....


Maar neen! Nu is dat onmogelijk. Uw barbiersbekken heeft mij de
bezieling ontnomen.”

Intusschen rees de maan langzamerhand boven den gezichteinder. De
laatste dampen verdwenen voor haar uit. In het toppunt des hemels en in
het westen fonkelden de sterren nog op den donkeren achtergrond dien de
glans der maan trapsgewijze deed verbleeken. Stilzwijgend beschouwde
Nell dit bewonderenswaardige schouwspel; hare oogen verdroegen, zonder
vermoeienis, dien zachten, zilveren glans; maar hare hand trilde in die
van Harry en sprak voor haar.

»Laat ons scheep gaan, vrienden,” zeide James Starr. »Wij moeten de
hellingen van den Arthur-Seat vóor het opgaan der zon beklommen
hebben!”

De boot lag vastgemeerd aan een paal op den oever. Een bootsman hield
de wacht. Nell en hare metgezellen namen er plaats in. Het zeil werd
geheschen en ging vol staan door de noordwestelijke koelte.

Welk een nieuwen indruk ondervond het meisje toen! Zij had wel eens op
de meren van Nieuw-Aberfoyle gevaren, maar, hoe behendig Harry haar ook
hanteerde, verried de roeispaan toch altijd de inspanning van den
roeier. Hier gevoelde Nell zich voor het eerst medegevoerd en zachtkens
glijdende als een ballon door den dampkring. De golf was zoo effen als
een meer. Half liggende op den achtersteven, gaf Nell zich aan dit
lichte geschommel over. Bij sommige slingeringen drong een straal der
maan tot de oppervlakte van de Forth door en scheen het vaartuig over
een schitterend zilveren veld te loopen. Een zacht geklots deed zich
als een gezang langs het boord hooren. Het was verrukkelijk.

Maar toen sloten Nell’s oogen zich onwillekeurig. Eene soort van
voorbijgaande verdooving maakte zich van haar meester. Haar hoofd
neigde zich op de borst van Harry en zij viel in een gerusten slaap.

Harry wilde haar wakker maken opdat zij niets van de pracht van dezen
schoonen nacht zou missen.

»Laat haar slapen, mijn jongen,” zeide de ingenieur tot hem. »Een paar
uren rust zullen haar in staat stellen om de indrukken van den dag
beter te verdragen.”

Te twee uur des morgens landde het vaartuig aan de pier [17] van
Granton. Nell ontwaakte, zoodra het aan wal lag.

»Heb ik geslapen?” vroeg zij.

»Neen, mijne lieve dochter,” antwoordde James Starr, »ge hebt slechts
gedroomd dat ge sliept, dat’s alles.”

De nacht was toen zeer helder. De maan, halverwege den gezichteinder en
het toppunt staande, verspreidde hare stralen naar alle punten des
hemels.

In de kleine haven van Granton lagen slechts twee of drie
visschersvaartuigen, die door de deining van de golf zacht heen en weer
geschommeld werden. De zeewind nam af bij het aanbreken van den
morgenstond. De dampkring, van nevelen vrij, beloofde een dier
heerlijke Augustus-dagen, die in de nabijheid der zee nog schooner
zijn. Eene soort van warmen damp verhief zich aan den gezichteinder,
maar hij was zoo fijn, zoo doorschijnend dat de eerste zonnewarmte hem
dadelijk zou verteren. Het meisje kon nu de zee waarnemen, zooals zij
met den uitersten omtrek des hemels samensmelt. De ruimte die haar
gezicht bestreek, werd er door vergroot, maar haar blik ondervond niet
dien bijzonderen indruk die de oceaan oplevert, wanneer het licht zijne
grenzen tot in het oneindige achterwaarts schijnt te verplaatsen.

Harry vatte de hand van Nell. Beiden volgden James Starr en Jack Ryan,
die door de ledige straten voorwaarts schreden. In de gedachte van
Nell, was deze voorstad der hoofdstad slechts eene verzameling van
sombere huizen, die haar aan Coal-City herinnerde, met dit onderscheid
slechts dat het gewelf hooger was en van schitterende punten flonkerde.
Zij liep met een lichten tred en Harry was geen enkel maal verplicht
zijn pas in te korten, uit vrees van haar te vermoeien.

»Zijt ge niet moede?” vroeg hij haar, nadat zij een half uur geloopen
hadden.

»Neen,” antwoordde zij. »Het schijnt alsof mijne voeten den grond niet
aanraken! Die hemel is zoo hoog boven ons dat ik lust gevoel er heen te
vliegen, alsof ik vleugels hadde!”

»Bedwing dien lust!” riep Jack Ryan uit. »Want het is beter dat die
kleine Nell bij ons blijft! Ook ik gevoel dat verlangen, als ik in lang
niet buiten de mijn ben geweest.”

»Dat komt,” zeide James Starr, »omdat wij ons niet meer gedrukt
gevoelen door het leisteenen dak, dat Coal-City overdekt. Het schijnt
dan alsof het uitspansel een diepen afgrond is, die ons poogt te
verlokken om er in te springen—voelt gij niet zoo iets, Nell?”

»Ja, mijnheer Starr,” antwoordde het meisje, »zoo is het juist. Ik
gevoel zoo iets als eene soort van duizeling.”

»Gij zult er aan gewennen, Nell,” antwoordde Harry. »Gij zult gewoon
raken aan dat onmetelijke der buitenwereld en wellicht zult gij onze
sombere kolenmijn dan vergeten!”

»Nooit, Harry!” antwoordde Nell.

En zij drukte hare hand op de oogen, alsof ze de herinnering van alles,
wat ze verlaten had, voor haren geest wilde terugvoeren.

Tusschen de ingesluimerde huizen der stad, gingen James Starr en zijne
metgezellen, Leith-Walk door. Zij gingen om Calton-Hill heen, waar de
sterrewacht en het monument voor Nelson in het halfdonker verrezen. Zij
volgden de Regent-straat, gingen over eene brug en kwamen, langs een
kleinen omweg, aan het uiteinde van Canongate.

Er was nog geene beweging in de stad. Het sloeg twee uur op den
gothieken klokketoren van Canongate-Church.

Nell stond stil op deze plek.

»Wat is die verwarde massa?” vroeg zij op een alleen staand gebouw
wijzende, dat zich op den achtergrond van een klein plein verhief.

»Die massa, Nell,” antwoordde James Starr, »is het paleis der oude
soevereinen van Schotland; dat is Holyrood, waar zoovele treurige
gebeurtenissen zijn voorgevallen! Daar zou de geschiedschrijver veel
koninklijke schimmen kunnen oproepen, van de schim der ongelukkige
Maria Stuart af tot aan die van den ouden franschen koning Karel de Xe!
En Nell, niettegenstaande die sombere herinneringen, zult gij, als de
dag aangebroken is, aan dat vorstelijk verblijf geen al te droevig
aanzien bespeuren! Met zijne vier zware, gekanteelde torens gelijkt
Holyrood veel op een lustslot dat door een nuk van zijn eigenaar, zijn
leenheerlijk karakter behouden heeft. Maar laat ons voortgaan. Daar,
binnen de omwalling der oude abdij van Holyrood, verheffen zich de
trotsche rotsen van Salisbury, die door den Arthur-Seat beheerscht
worden. Daar zullen wij opklimmen. Op zijn top, Nell, zullen uwe oogen
de zon zien opgaan boven den gezichteinder der zee.”

Zij betraden het Koninklijke Park. Vervolgens trapsgewijze stijgende,
gingen zij door Victoria-Drive, een prachtige, rondloopende weg,
geschikt voor rijtuigen en waarmede Walter Scott zich geluk wenschte,
daar hij ze door eenige regels van een roman had tot stand gebracht.

Om de waarheid te zeggen is de Arthur-Seat, niet meer dan een heuvel
van zeven honderd vijftig voet hoog, wiens alleenstaande top boven de
omringende hoogten uitsteekt. Binnen een half uur bereikten James Starr
en zijn metgezellen, langs een slingerend voetpad, dat de bestijging
zeer gemakkelijk maakte, den schedel van dien leeuw, waarop de
Arthur-Seat gelijkt, als men hem van de westelijke zijde waarneemt.

Daar gingen alle vier zitten en bepaalde James Starr, steeds rijk in
aanhalingen aan den grooten schotschen romanschrijver ontleend, zich om
te zeggen:

»Hoort, wat Walter Scott in het achtste hoofdstuk zijner Gevangenis van
Edinburgh schrijft: »Moest ik eene plaats uitkiezen, waar men het op-
en ondergaan der zon het best kan zien, dan zou het deze plek wezen.”
Wacht daarom, Nell. Het zal niet lang duren eer de zon te voorschijn
komt en dan kunt ge haar, voor de eerste maal in al haar pracht
aanschouwen.”

De blikken van het meisje waren toen naar het oosten gewend. Harry,
naast haar gezeten, sloeg haar met de angstvalligste aandacht gade. Zou
zij door de eerste zonnestralen niet te levendig aangedaan worden?
Alles bewaarde het stilzwijgen. Zelfs zweeg Jack Ryan.

Reeds teekende zich een bleek, rosé getint streepje op een achtergrond
van lichte nevelen, boven den gezichteinder af. Een overblijfsel van
dampen, aan het toppunt dwarrelend, werd door de eerste lichtstreep
getroffen. Aan den voet van den Arthur-Seat, werd, in de volkomen
nachtelijke stilte, het nog sluimerende Edinburgh onduidelijk
zichtbaar. Eenige lichtende stippen schenen, hier en daar, door de
duisternis heen. Het waren de morgensterren door de bewoners der oude
stad ontstoken. Achter hen, in het westen, begrensde de door grillige
omtrekken afgebroken gezichteinder, eene streek vol bergtoppen, die
iedere zonnestraal met een vurig kuifje zou voorzien.

Intusschen teekende de omtrek der zee zich naar het oosten duidelijk
af. De toonladder der kleuren vormde zich langzamerhand naar de orde
die het beeld der zon aangeeft. Het rood der eerste nevelen ging
trapsgewijze over in het violet van het toppunt. Iedere seconde namen
de verwen in kracht toe: het rosé werd rood, het rood werd vuur. De dag
brak aan op het snijpunt dat de dagboog met den omtrek der zee maakte.

Op dit oogenblik zwierven de blikken van Nell van den voet des heuvels
tot aan de stad, waarvan de wijken groepsgewijze zichtbaar werden.
Hooge gedenkteekenen, spitse klokketorens kwamen hier en daar boven en
hunne omtrekken werden steeds meer afgerond. Er verspreidde zich eene
soort van aschkleurig licht in de ruimte. Eindelijk trof een eerste
straal het oog van het meisje. Het was de groene straal, die, bij een
helderen horizon, ’s avonds of ’s morgens van de zee uitgaat.

Eene halve minuut later, richtte Nell zich op en strekte zij de hand
uit naar een punt, dat boven de wijken der nieuwe stad uitstak.

»Brand!” riep ze.

»Neen, Nell,” antwoordde Harry, »dat is geen brand. Dat is een gouden
toets die de zon op den top van het monument van Walter Scott
aanbrengt.”

En werkelijk schitterde de uiterste spits van het klokje, op eene
hoogte van twee honderd voet, als een kustlicht van de eerste grootte.

De dag was aangebroken. De zon was geheel vrij. Hare schijf scheen nog
vochtig, alsof ze werkelijk uit het water der zee was opgerezen. In het
begin uitgezet door de weerkaatsing, kromp ze langzamerhand in, tot dat
ze den ronden vorm had aangenomen. Haar weldra onuitstaanbaar
afschijnsel was gelijk aan dat van den mond eens ovens die een gat door
den hemel had gebrand.

Nell moest bijna dadelijk de oogen sluiten. Zij moest zelfs op hare te
dunne oogleden, de nauw gesloten vingers drukken.

Harry wilde dat zij zich naar den tegenovergestelden gezichteinder zou
keeren.

»Neen, Harry” zeide zij. »Mijne oogen moeten zich gewennen om te zien
wat de uwe kunnen zien!”

Tusschen den palm harer handen door bespeurde Nell nog een
rosé-schijnsel dat bleeker werd naarmate de zon zich boven den
gezichteinder verhief. Haar blik gewende er trapsgewijze aan. Daarna
opende zij hare oogleden en werden hare oogen eindelijk door het
daglicht gevuld.

Het vrome kind viel op de knieën, uitroepende:

»Mijn God, wat is uwe wereld schoon!”

Daarop sloeg het meisje de oogen neder en keek zij rond. Aan hare
voeten ontrolde zich het panorama van Edinburgh, de nieuwe en rechte
wijken der nieuwe stad, de verwarde opeenhooping der huizen en het
grillige stratennet van Auld-Reeky. Daarboven staken twee hoogten uit:
het kasteel, aan zijne basaltrots gekluisterd en Calton-Hill op zijne
afgeronde hoogte de nieuwerwetsche bouwvallen van een grieksch
gedenkteeken dragende. Heerlijke, met boomen beplante wegen liepen
straalsgewijze van de stad naar het land. Ten noorden schaarde een
zeearm, de golf van Forth, diep in de kust, waar de haven van Leith
openlag. Daarboven, op het derde plan, ontvouwde zich de bekoorlijke
kuststreek van het graafschap Fife. Een weg, zoo recht als die van den
Piraeus, verbond dit Noordsche Athene met de zee. Naar het westen
strekten de schoone stranden van Newhaven en Porto-Bello zich uit, wier
zand de voorste golven der branding geelachtig verwde. In de verte
verlevendigden eenige sloepen de wateren der golf en versierden twee of
drie stoomers den hemel met een kegel van zwarten rook. Verderop
groenden de onmetelijke landouwen. Bescheiden heuvels verhoogden hier
en daar de vlakte. In het noorden weerkaatsten de Lomond-Hills, in het
westen de Ben-Lomond en de Ben-Ledi, de zonnestralen alsof hunne toppen
met eeuwige sneeuw bedekt waren.

Nell kon niet spreken. Hare lippen murmelden eenige onbestemde woorden.
Hare armen trilden. Haar hoofd duizelde. Hare krachten begaven haar
voor een oogenblik. In deze zoo zuivere lucht, bij het aanschouwen van
dat heerlijke schouwspel kreeg zij eensklaps eene flauwte, en viel zij
bewusteloos in Harry’s armen, gereed om haar te ontvangen.

Dat meisje, dat tot dusver haar leven in het binnenste van het
onderaardsche gesteente had doorgebracht, had nu eindelijk bijna het
geheele heelal, zooals de Schepper en de mensch het gemaakt hebben,
aanschouwd. Na over de stad en het land gedwaald te hebben, strekten
hare blikken zich voor het eerst uit over de onmetelijke zee en tot in
het oneindige des hemels.








XVIII.

VAN HET MEER LOMOND NAAR HET MEER KATHARINE.


Harry, die Nell in zijne armen droeg en door James Starr en Jack Ryan
gevolgd werd, daalde de helling van Arthur-Seat weder af. Na eenige
uren rust en een versterkend ontbijt in Lambret’s-Hotel gebruikt te
hebben, dacht men er over om den tocht met eene wandeling door het land
der meren te besluiten.

Nell was weder bijgekomen. Zij kon voortaan hare oogen ferm voor het
daglicht openen en hare longen konden de versterkende en gezonde lucht
ruim inademen. Het groen der boomen, de afwisselende tint der planten,
het azuur des hemels, hadden voor hare oogen de toonladder der kleuren
ontrold.

De trein, dien zij aan het »General-Railway-station” namen, voerde Nell
en haar metgezellen naar Glasgow. Daar konden zij van de laatste brug
over de Clyde de verwonderlijke scheepvaart-beweging op den stroom
aanschouwen. Vervolgens brachten zij den nacht in Comrie’s Royal-Hotel
door.

Den volgenden morgen zou de trein hen van het station van de »Edinburgh
and Glasgow railway”, langs Dumbarton en Balloch, snel naar het
zuidelijk uiteinde van het meer Lomond voeren.

»Dat is het land van Rob Roy en van Fergus Mac Gregor!” riep James
Starr uit, »het land door Walter Scott zoo dichterlijk gevierd!—Kent
gij dat land niet, Jack?”

»Ik ken het door zijne liederen, mijnheer Starr,” antwoordde Jack Ryan,
»en, wanneer een land zoo schoon bezongen is, moet het heerlijk zijn!”

»Dat is het ook werkelijk,” riep de ingenieur uit, »en onze waarde Nell
zal er het beste aandenken van medenemen.”

»Met een gids als u zijt, mijnheer Starr,” antwoordde Harry, »zal het
een dubbel voordeel zijn, want u zult ons de geschiedenis vertellen van
het land, terwijl wij het zullen beschouwen.”

»Ja, Harry,” zeide de ingenieur, »voor zooveel mijn geheugen het mij
zal vergunnen, en op eene voorwaarde, namelijk deze: dat de vroolijke
Jack mij zal helpen. Als ik moe zal zijn van het verhalen, moet hij
zingen.”

»Dat behoeft men mij geen tweemaal te zeggen,” hernam Jack Ryan,
terwijl hij eene trillende noot uitgalmde, alsof hij zijne stem op de
hoogte der la van de stemvork wilde brengen.

Met den spoorweg van Glasgow naar Balloch is de afstand van de
handelshoofdstad van Schotland naar het zuidelijk uiteinde van het meer
Lomond, slechts een twintigtal mijlen.

De trein ging door Dumbarton, koninklijke burcht en hoofdplaats van het
graafschap en welks slot, overeenkomstig het verdrag der Unie, steeds
in versterkten staat, schilderachtig gelegen is op de twee toppen eener
basaltrots.

Dumbarton is gelegen aan de samenvloeiing van de Clyde en de Leven. Bij
deze gelegenheid vertelde James Starr eenige bijzonderheden uit de
geschiedenis, vol lotgevallen, van Maria Stuart. Werkelijk was zij uit
dezen burcht vertrokken om met Frans de IIde te gaan huwen en om
koningin van Frankrijk te worden. Na 1815 overwoog het engelsche
ministerie om Napoleon daar gevangen te zetten; maar de keus van
Sint-Helena behield de overhand en ziedaar hoe het gekomen is dat de
gevangene van Engeland, tot groot voordeel voor zijne fabelachtige
nagedachtenis, op eene rots in den Atlantischen oceaan is gaan sterven.

Weldra hield de trein te Balloch stil, dicht bij een houten paalwerk
dat tot op den waterspiegel van het meer afliep.

Eene stoomboot, de Sinclair, wachtte op de plezierreizigers die een
uitstapje naar de meren maken. Nell en hare metgezellen gingen aan
boord, na een biljet voor Inversnaid, aan het noordelijk uiteinde van
het meer Lomond, genomen te hebben.

De dag begon met een prachtigen zonneschijn, vrij van die britsche
nevelen, waardoor hij gewoonlijk verduisterd wordt. Geene enkele
bijzonderheid van het landschap, dat zij over eene uitgestrektheid van
dertig mijlen gingen doorkruisen, mocht aan de reizigers van de
Sinclair ontsnappen. Nell achteruit gezeten, tusschen James Starr en
Harry, ademde met al haar zintuigen de heerlijke poëzij in, waarmede
deze schoone schotsche natuur zoo rijkelijk bedeeld is.

Jack Ryan liep heen en weer op het dek van de Sinclair, den ingenieur
onophoudelijk ondervragende, hoewel het eigenlijk overbodig was dit te
doen. Naarmate het land van Rob Roy zich voor zijne oogen ontrolde,
beschreef hij het toch als een bewonderaar vol geestdrift.

In de eerste waterpartijen van het meer Lomond, kwamen tallooze
eilandjes voor. Het was er als bezaaid mede. De Sinclair voer dicht
langs hunne steile oevers en, tusschen de eilandjes door, vertoonden
zich, nu eens eene eenzame vallei, dan weder een woesten bergpas, bezet
met steile rotsen.

»Nell,” zeide James Starr, »elk dezer eilandjes bezit zijne legende, en
misschien wel zijn lied, even zoo goed als de bergen die het meer
omlijsten. Men kan, zonder overdrijving, gerust zeggen dat de
geschiedenis dezer streek geschreven is met reusachtige letters, uit
eilandjes en rotsen bestaande.”

»Weet u, mijnheer Starr,” zeide Harry, »wat mij dit gedeelte van het
meer Lomond in herinnering brengt?”

»Wat herinnert het u, Harry?”

»De duizende eilanden van het meer Ontario, zoo bewonderenswaardig door
Cooper beschreven. Evenals mij moet deze overeenkomst u treffen, mijne
lieve Nell, want, eenige dagen geleden heb ik u dien roman voorgelezen,
dien men met recht het meesterstuk van den amerikaanschen schrijver mag
noemen.”

»Inderdaad, Harry,” antwoordde het meisje, »het is hetzelfde voorkomen
en de Sinclair glijdt tusschen deze eilanden door als de kotter van
Jasper Zoetwater over het meer Ontario!”

»Welnu,” hernam de ingenieur, »dat bewijst dat beide plaatsen
verdienden gelijkelijk door twee dichters bezongen te worden. Ik ken
die duizend eilanden van het eiland Ontario niet, Harry, maar ik
twijfel er aan of het aanzicht er van zoo afwisselend is als van dezen
Lomond-archipel. Aanschouw dat landschap! Ziehier het eiland Murray,
met het oude slot Lennox, waar de oude hertogin van Albany verblijf
hield na den dood van haar vader, haar echtgenoot en van haar beide
zoons, die op bevel van Jacobus de Iste onthoofd werden. Ziehier de
eilanden Clar, Cro en Ford, eenigen rotsachtig, wild, zonder spoor van
plantengroei; anderen eene ronde, groene kruin vertoonende. Hier,
lorken- en berkeboomen. Daar velden met gele en verschroeide heide.
Wezenlijk, ik kan moeielijk gelooven dat de duizende eilanden van het
meer Ontario eene zoo groote verscheidenheid aanbieden!”

»Welke is die kleine haven?” vroeg Nell, die zich naar den oostelijken
oever van het meer had gekeerd.

»Dat is Balmata, dat den ingang tot de Hooglanden vormt,” antwoordde
James Starr. »Daar beginnen onze hooge schotsche gronden. De
bouwvallen, die gij bespeurt, Nell, zijn die van een voormalig
vrouwenklooster en die verstrooide graven bevatten onderscheidene leden
van het geslacht der Mac Gregor’s, wier naam nog in de geheele omstreek
beroemd is.”

»Beroemd door het bloed dat deze familie heeft vergoten en doen
vergieten,” deed Harry opmerken.

»Gij hebt gelijk,” antwoordde James Starr, »en men kan niet ontkennen
dat de vermaardheid aan de gevechten ontleend, nog den meesten
weerklank heeft. Die verhalen leven lang door de tijden heen....”

»En zij worden door het lied vereeuwigd,” voegde Jack Ryan er bij.

En tot staving van zijn gezegde, hief de brave jongen het eerste
koeplet van een oud krijgslied aan dat de daden verkondigde van
Alexander Mac Gregor, uit de glen Sraë, tegen Heer Humphry Colquhour
van Luss.

Nell luisterde; maar die krijgsverhalen lieten slechts een treurigen
indruk bij haar achter. Waarom zooveel bloed vergoten in deze vlakten
die het meisje zóo uitgestrekt oordeelde, dat het er toch niemand aan
ruimte behoefde te ontbreken.

De oevers van het meer, die eene lengte van drie tot vier mijlen
hebben, naderden elkander bij het naderen der kleine haven van Luss.
Nell kon een oogenblik den ouden toren van het voormalig slot zien.
Daarna wendde de Sinclair den steven naar het noorden en de Ben-Lomond,
die zich ongeveer drie duizend voet boven den waterspiegel van het meer
verheft, vertoonde zich aan de oogen der toeristen.

»Wonderlijk schoone berg!” riep Nell uit, »en hoe schoon moet het
uitzicht van zijn top zijn!”

»Ja, Nell,” antwoordde James Starr. »Zie hoe zijne kruin zich fier
verheft uit den korf van eiken, beuken en lorkeboomen, waarmede zijn
benedenste gordel omzoomd is! Van daar af overziet men twee derde
gedeelte van ons oud Caledonië. Hier aan het oostelijke deel van het
meer hield de klan van Mac Gregor zijn gewoon verblijf. In de nabijheid
hebben de twisten tusschen Jacobiten en Hannoveranen meer dan eens die
treurige bergengten met bloed geverwd. Daar komt in de schoone nachten,
die bleeke maan op, die, in de oude verhalen, »de lantaarn van Mac
Farlane” wordt genoemd. Daar herhalen de echo’s nog de onvergankelijke
namen van Rob Roy en van Mac Gregor Campbell!”

De Ben-Lomond, de laatste piek van de Grampiaansche bergketen, verdient
ten volle dat zij door den grooten schotschen romanschrijver is
bezongen. Zooals James Starr deed opmerken, bestonden er veel hooger
bergen, wier kruin met eeuwige sneeuw bedekt is; maar in geen andere
streek der aarde zou men wellicht zoo’n dichterlijk schoonen berg
vinden.

»En,” voegde hij er bij, »als ik naga dat die Ben-Lomond geheel en al
aan den hertog van Montrose behoort!” Zijne Genade bezit een berg,
zooals een londensch burger een grasperkje in zijn tuintje in eigendom
heeft.

De Sinclair kwam nu aan het dorp Tarbet, op den tegenoverliggenden
oever van het meer, waar zij de reizigers afzette die naar Inverary
bestemd waren. Van deze plaats vertoonde de Ben-Lomond zich in al zijne
schoonheid. Zijne zijden, als eene zebra gestreept door de beddingen
der stortvloeden, spiegelden als gloeiende zilveren platen.

Naarmate de Sinclair langs den voet van den berg voer, werd het land
oneffener. Ter nauwernood zag men, hier en daar, eenige alleenstaande
boomen, onder anderen eenige wilgen, wier takjes, teentjes genaamd,
vroeger dienden om er de lieden uit de lagere volksklasse aan op te
hangen.

»Om hennip te bezuinigen,” merkte James Starr op.

Intusschen vernauwde het meer zich, terwijl het zich noordwaarts
uitstrekte. De bergen ter zijde, sloten het nauwer in. De stoomboot
voer langs eenige eilanden en eilandjes, zooals Inveruglas en
Eilad-Whou, waar zich de grondvesten vertoonden van eene sterkte, die
eenmaal aan de Mac Farlane’s toebehoorde. Eindelijk vereenigden zich
beide oevers en hield de Sinclair voor het station van Inversnaid stil.

Daar gingen Nell en haar metgezellen, terwijl men hun ontbijt gereed
maakte, dicht bij de ontschepingsplaats, een stortvloed bezoeken, die
zich van eene vrij aanzienlijke hoogte in het meer wierp. Hij scheen
daar, bij wijze van decoratie en voor het genoegen der toeristen,
geplaatst te zijn. Eene trillende brug hing over de onstuimige wateren,
te midden van vloeibaar stof. Van deze plek, omvatte de blik een groot
gedeelte van den Lomond en scheen de Sinclair niet grooter dan een stip
op de oppervlakte van het meer.

Na afloop van het ontbijt, kwam een bezoek aan het meer Katharine ter
sprake. Onderscheidene rijtuigen versierd met de wapens van het
geslacht Breadalbane,—dat geslacht ’t welk eertijds den vluchteling Rob
Roy van brandhout en water voorzag,—waren ter beschikking der reizigers
en boden hun al die gemakken aan, waardoor de engelsche
rijtuigmakerskunst zich onderscheidt.

Harry plaatste Nell boven op het rijtuig, volgens de heerschende mode.
Zijne makkers en hij namen bij haar plaats. Een prachtige koetsier, met
eene roode livrei aan, nam de teugels zijner vier paarden in de
linkerhand en het span reed de zijde van den berg op, langs de
boschachtige bedding van een stortvloed.

De weg was zeer steil. Naarmate hij hooger steeg, scheen de gedaante
der omringende toppen eene wijziging te ondergaan. Men zag de geheele
bergketen van den tegenoverliggenden oever van het meer en de toppen
van Arroquhar, die de vallei van Inveruglas beheerschen, op eene
trotsche wijze in omvang toenemen. Ter linkerhand stak de Ben Lomond
uit, die aldus de steile helling zijner noordelijke zijde bloot gaf.

Het land, tusschen het meer Lomond en het meer Katharine vertoonde een
woest aanzien. De vallei begon met nauwe bergengten die op de glen van
Aberfoyle uitliepen. Die naam bracht het meisje, op droevige wijze, die
afgrijselijke afgronden te binnen, op wier bodem zij hare kindsheid
gesleten had. Daarom beijverde James Starr zich om haar door zijne
verhalen wat afleiding te geven.

De streek leende er zich, overigens, goed toe. Het is aan de boorden
van het meertje Ard dat de voornaamste gebeurtenissen in het leven van
Rob Roy zijn voorgevallen. Daar verrezen kalkrotsen van een treurig
aanzien, vermengd met keisteenen, die door de werking van den tijd en
van den dampkring zoo hard als cement waren geworden. Ellendige hutten,
gelijk aan holen,—van de soort die men »bourrouchs” noemt,—lagen te
midden van bouwvallige schaapskooien. Het viel moeielijk om te zeggen
of zij door menschelijke wezens dan wel door wilde beesten bewoond
werden. Eenige kleine bengels, wier haren reeds door de guurheid van
het klimaat verschoten waren, zagen de rijtuigen, met groote, verbaasde
oogen voorbijgaan.

»Dat kan men nu,” zeide James Starr, »meer bijzonder het land van Rob
Roy noemen. Hier werd de uitmuntende schout Nichol Jarvie, waardig zoon
van zijn vader den diaken, door de militie van het graafschap Lennox
gevangen genomen. Op deze zelfde plaats bleef hij aan het kruis van
zijn broek hangen, die gelukkig van goed schotsch laken en niet van
licht fransch kamelot gemaakt was! Niet ver van de bronnen der Forth,
die door de stortvloeden van den Ben Lomond gevoed wordt, ziet men nog
de waadbare plaats die de held overstak om aan de soldaten van den
hertog van Montrose te ontsnappen. O! had hij de sombere verblijven van
onze kolenmijn gekend, wat zou hij elke nasporing hebben kunnen tarten!
Gij ziet het, vrienden, men kan in deze, in zoovele opzichten,
wondervolle landstreek, geen trede zetten zonder die herinneringen aan
het verledene te ontmoeten, waardoor Walter Scott bezield werd, toen
hij, in heerlijke koepletten het te wapen roepen van de klan der Mac
Gregor’s beschreef!”

»Dat is alles goed gezegd, mijnheer Starr,” hernam Jack Ryan, »maar,
indien het waar is dat Nichol Jarvie aan het kruis van zijn broek bleef
hangen, wat wordt er dan van ons spreekwoord: »Het moet een slimmert
zijn, die de broek van een Schot te pakken krijgt?”

»Op mijn woord, Jack, gij hebt gelijk,” antwoordde James Starr
lachende, »en het bewijst eenvoudig dat onze schout, op dien dag, niet
op de wijze zijner voorvaderen gekleed was!”

»Daar deed hij verkeerd aan, mijnheer Starr!”

»Ik spreek het niet tegen, Jack!”

Nadat het voertuig de steile oevers van den stortvloed overschreden
had, daalde het af in eene vallei zonder boomen, zonder water en
slechts met schrale heide bedekt. Op sommige plaatsen verhieven zich
hoopen steenen in den vorm van pyramiden.

»Dat zijn cairns,” zeide James Starr. »Elk voorbijganger moest er,
eertijds, een steen bijbrengen ter eere van den held die onder die
grafsteden rust. Van daar stamt het welsche spreekwoord af: »Wee hem
die eene cairn voorbijgaat zonder zijn steen als laatste groet neer te
leggen!” Indien de kinderen het geloof hunner vaderen behouden hadden,
zouden deze steenhoopen nu heuvelen zijn. Waarlijk, in deze streek
draagt alles er toe bij om die natuurlijke dichterlijkheid in het hart
der bergbewoners ingeplant, te ontwikkelen. De verbeelding wordt er
door deze wonderen geprikkeld en hadden de Grieken een vlak land
bewoond, dan zouden zij nimmer de oude fabelleer hebben uitgedacht.”

Onder deze en nog veel andere gesprekken reed het rijtuig in de engten
eener nauwe vallei, die zeer goed geschikt ware geweest voor de spelen
van de huisbrawnie’s der groote Meg Merrillies. Het meertje Arklet liet
men ter linkerhand liggen en toen kwam men aan een steil hellenden weg
die naar de herberg van Stronachlacar, op den oever van het meer
Katharine voerde. Daar schommelde, langs een lichten steiger, een
stoombootje, natuurlijk Rob Roy genaamd. De reizigers scheepten zich
dadelijk in; het lag gereed om te vertrekken.

Het meer Katharine beslaat eene lengte van tien mijlen, bij eene
breedte, die nimmer twee mijlen te boven gaat. De voorste heuvels van
de kuststreek vertoonen nog een grootsch karakter.

»Daar hebt ge nu dat meer,” riep James Starr uit, »dat men terecht met
eene groote aal vergeleken heeft! Men beweert, dat het nimmer bevriest.
Ik weet daar niets van, maar wat niet vergeten moet worden, het is het
tooneel der daden van de Vrouw van het meer geweest. Ik ben zeker dat,
wanneer onze vriend Jack ter dege keek, hij de lichte schim van de
schoone Helena Douglas nog over zijne oppervlakte zou zien zweven!”

»Ongetwijfeld, mijnheer Starr,” antwoordde Jack Ryan, »en waarom zou ik
haar ook niet zien? Waarom zou deze bevallige vrouw niet even zichtbaar
zijn op de wateren van het meer Katharine, als de geesten van de
steenkolenmijn op de wateren van het meer Malcolm?”

Op dit oogenblik lieten de heldere tonen van een doedelzak zich op het
achtergedeelte van de Rob Roy hooren.

Daar speelde een Hooglander in nationale kleederdracht op zijn
doedelzak met drie baspijpen, waarvan de grootste de sol, de tweede de
si en de kleinste de octaaf der grootste aangaf. Het doedelpijpje, met
acht gaten doorboord, had eene toonladder in de hooge sol, waarvan de
fa in naturel stond.

Het referein van den Hooglander was een eenvoudig, zacht en
ongekunsteld lied. Men zou waarlijk gelooven dat deze nationale
melodiën door niemand zijn saamgesteld, maar dat zij een natuurlijk
mengsel zijn van den adem des zeewinds, het gemurmel der wateren en het
geruisch der bladeren. De vorm van het referein, dat bij geregelde
tusschenpoozen terugkwam, was zonderling. De toonzetting bestond uit
drie maten van twee tijden en uit eene maat van drie tijden, in den
zwakken tijd eindigende.—In tegenstelling met de liederen uit den ouden
tijd, was het in den hoogen toon gezet en men had het volgenderwijze
kunnen schrijven in de cijfertaal, die niet de noten, maar de
tusschenruimte der tonen aangeeft:


                                 _____    ___
            _      __    ____     __        _
            5   | 1.2 |  3525 |  1.765 | 22.22
                                   ...
                |     |       |  _____ |  ___
                |  __ |  ____ |   __   |    _
                | 1.2 |  3525 |  1.765 | 11.11
                                   ...


Wie toen waarlijk gelukkig was, het was Jack Ryan. Hij kende dat lied
der schotsche meren. Toen de Hooglander hem met zijn doedelzak
begeleidde, zong hij met zijne welluidende stem een loflied gewijd aan
de dichterlijke legenden van Oud-Caledonië:


                Schoone meren met stil water,
                    Bewaar voor immer
                  Uw lieflijke legenden,
                    O! schoone schotsche meren!

                Aan uwe boorden vindt men het spoor
                Van zooveel beroemde helden,
                Nakomelingen van edel ras,
                Door onzen Walter bezongen!
                Ziehier den toren, waar de heksen
                Hun sober maal gereed maakten,
                En daar, de uitgestrekte heiden
                Alwaar Fingal’s schim komt spoken.

                Hier voeren in donkere nachten
                De geesten hunne dansen uit,
                Daar vertoont zich in het duister
                Der Puriteinen stroef gelaat.
                En, tusschen de woeste gebergten,
                Wordt Waverley licht nog verrast,
                Als hij meevoert naar uwe oevers
                De schoone Flora Mac Ivor.

                De Vrouw van het meer komt zeker
                Daar dolen, op haren klepper,
                En Diana luistert, er dichtbij,
                Naar ’t schallen van Rob Roy’s horen!
                Heeft men eertijds daar niet vernomen
                Hoe Fergus, in ’t midden der klans,
                Door ’t steken der krijgsklaroenen,
                Deed ontwaken Hoogland’s echo?

                Hoe ver ook, dichterlijke meren,
                Het noodlot ons van u wegvoert,
                Ravijnen, rotsen, duistre grotten,
                Ons oog vergeet nimmer u meer!
                Verschijning te ras ons ontvloden,
                Vertoont gij u nooit aan ons weer?
                Aan u, ons Oud-Caledonië,
                Aan u ons gedachtnis gewijd!

                Schoone meren met stil water,
                    Bewaar voor immer
                  Uw lieflijke legenden,
                    O! schoone schotsche meren!


Het was drie uur in den namiddag. De westelijke meer effen oevers van
het meer Katharine, werden toen zichtbaar in de dubbele omlijsting van
den Ben An en van den Ben Venue. Reeds vertoonde zich, op eene halve
mijl afstands, het nauwe bekken, aan het eind waarvan de Rob Roy de
reizigers zou ontschepen, die over Stirling naar Callander gingen.

Nell was bijna uitgeput door de onophoudelijke spanning waarin haar
geest verkeerd had. Slechts een woord: Mijn God! mijn God! kwam over
hare lippen, telkenmale als een nieuw voorwerp van bewondering zich aan
haar blik vertoonde. Zij had eenige uren rust noodig, al ware het
slechts om de herinnering aan zoovele wonderen vaster in haar geheugen
te prenten.

Op dit oogenblik had Harry hare hand weder gevat. Hij zag het meisje
vol ontroering aan en sprak tot haar:

»Nell, mijne waarde Nell, spoedig zullen wij in ons somber domein zijn
teruggekeerd. Zult gij over niets, wat gij, gedurende deze weinige in
het volle daglicht doorgebrachte uren, gezien hebt, spijt gevoelen?”

»Neen, Harry,” antwoordde het meisje. »Ik bewaar de herinnering, maar
met genoegen ga ik, met u, in onze zoo geliefde kolenmijn terug.”

»Nell,” vroeg Harry op een toon, waarvan hij te vergeefs de ontroering
trachtte te bedwingen, »wilt gij dat een heilige band, ons, voor God en
voor de menschen, voor eeuwig verbinde? Wilt ge mij tot echtgenoot
hebben?”

»Ik wil het, Harry,” antwoordde Nell, hem met hare zoo heldere oogen
aanziende, »ik wil het, zoo gij ten minste gelooft dat ik u gelukkig
kan maken....”

Vóor dat Nell dezen volzin geëindigd had, waarin de geheele toekomst
van Harry was saamgevat, had er een onverklaarbaar natuurverschijnsel
plaats.

De Rob Roy kreeg, toen ze nog eene halve mijl van den oever verwijderd
was, een hevigen schok. Haar kiel stootte op den bodem van het meer en
hare machine kon haar, hoewel met volle kracht werkende, niet vlot
krijgen.

Dit ongeval werd veroorzaakt door ’t leegloopen van het oostelijke
gedeelte van het meer Katharine, alsof zich in zijne bedding plotseling
eene onmetelijke spleet gevormd had. In weinige seconden was het droog
geworden, gelijk een kuststrand wanneer de evennachts-springtijen op
hun laagst zijn. Bijna zijn geheele inhoud was door de ingewanden der
aarde ontsnapt.

»Vrienden,” had James Starr uitgeroepen, alsof de oorzaak van het
verschijnsel zich voor zijn geest had verklaard: »God beware
Nieuw-Aberfoyle!”








XIX.

EENE LAATSTE BEDREIGING.


Op dien eigen dag werden de werkzaamheden in Nieuw-Aberfoyle geregeld
voortgezet. Men hoorde in de verte het geweldig leven der
dynamietpatronen waarmede de kolenaders opengelegd werden. Hier waren
het slagen met houweel en breekijzer die het uitbreken der steenkool
bewerkten, dàar het gedril der boren, wier ijzers door de zand- en
leisteenlagen gingen. Langdurige, holle geluiden werden vernomen. De
door de werktuigen opgezogen lucht stroomde door de
luchtverversching-galerijen. De houten deuren sloegen plotseling dicht
door den hevigen druk. In de onderste galerijen gingen de wagentjes met
eene snelheid van vijftien mijlen in het uur voorbij, terwijl
zelfwerkende schellen de werklieden waarschuwden om zich in de
uitwijkplaatsen te bergen. De bakken, getrokken door de reusachtige
trommels der boven den grond geplaatste werktuigen, rezen en daalden
zonder ophouden. De geheel gloeiende schijven verlichtten Coal-City
zeer helder.

De bewerking werd dus met den grootsten ijver verricht. De kolenader
loste zich in stukken op in de wagentjes, die bij honderden in de
manden op den bodem der afvoerputten werden geledigd. Terwijl een deel
der mijnwerkers na het nachtwerk uitrustte, werkten de dagploegen
zonder een uur te verliezen.

Na afloop van het middagmaal hadden Simon Ford en Madge in den hof
hunner cottage plaats genomen. De oude overman hield zijn gewone
siesta. Hij rookte zijne met heerlijken franschen tabak gestopte pijp.
Als de beide echtelieden praatten, was het over Nell, hun jongen, James
Starr en het uitstapje op de oppervlakte van den grond. Waar waren zij?
Wat deden zij op dit oogenblik? Hoe konden ze, zonder heimwee naar de
kolenmijn te gevoelen, zoolang in de buitenwereld vertoeven?

Op dit oogenblik deed zich plotseling een buitengewoon hevig geloei
hooren. Men zou gemeend hebben dat een reusachtige waterval zich in de
kolenmijn stortte.

Simon Ford en Madge waren plotseling opgestaan.

Op hetzelfde oogenblik zwollen de wateren van het meer Malcolm. Eene
hooge golf, als bij springtij aanschietende, overstroomde den oever en
brak tegen den muur der cottage.

Simon Ford had Madge gegrepen en haar snel naar de eerste verdieping
der woning medegesleept.

Tegelijkertijd gingen uit alle deelen van Coal-City, door deze
plotselinge overstrooming zoozeer bedreigd, kreten op. Zijn bewoners
zochten eene wijkplaats tot op de hoogste leisteen-rotsen die de
kuststreek van het meer vormden.

De vrees was ten toppunt gestegen. Reeds snelden eenige half
krankzinnige mijnwerkers-gezinnen naar den tunnel om de hoogere
gaanderijen te bereiken. Men mocht vreezen dat de zee zich een
doortocht had gebaand in de kolenmijn, wier galerijen zich tot onder
het Noorder-kanaal uitstrekten. Hoe uitgestrekt de krijpt ook ware, zou
ze geheel ondergeloopen zijn. Geen enkele der bewoners van
Nieuw-Aberfoyle zou aan den dood ontsnapt zijn.

Maar op hetzelfde oogenblik dat de vluchtelingen de uitmonding van den
tunnel bereikten, bevonden zij zich tegenover Simon Ford, die dadelijk
de cottage verlaten had en hen nu toeriep:

»Bedaart, bedaart, vrienden! Moest onze stad verzwolgen worden, dan zou
de overstrooming sneller dan gij voortsnellen en niemand zou haar
ontkomen. Maar de wateren wassen niet meer. Alle gevaar schijnt
verdwenen te zijn.”

»En onze makkers die in de diepte der mijn aan het werk zijn?” riepen
eenige mijnwerkers uit.

»Voor hen is niets te vreezen,” antwoordde Simon Ford. »De exploitatie
geschiedt in eene verdieping die hooger dan de bedding van het meer
ligt!”

De feiten zouden den ouden overman in het gelijk stellen. De inval van
het water was plotseling geschied, maar zich over de onderste
verdieping der uitgestrekte kolenmijn verdeelende, had hij geene andere
uitwerking gehad dan dat hij den waterspiegel van het meer Malcolm
eenige voeten verhoogde. Coal-City werd dus niet bedreigd en men mocht
hopen dat de overstrooming, naar de benedenste nog onbewerkte diepten
der kolenmijn voortgesleurd, geen enkel slachtoffer zou gemaakt hebben.

Maar of deze overstrooming veroorzaakt was door de uitstorting van een
inwendig bekken door de spleten van het vaste gesteente, of wel dat een
waterstroom van den bovengrond zich door zijn ingezakte bedding tot in
de benedenste verdiepingen der mijn had neergestort, dat konden Simon
Ford en zijne gezellen niet zeggen. Niemand twijfelde er echter aan dat
hier aan een eenvoudig voorval te denken was, zooals er in de
steenkoolmijnen meer plaats hebben.

Maar reeds dien eigen avond wist men waaraan men zich te houden had. De
bladen van het graafschap behelsden de geschiedenis van het vreemde
natuurverschijnsel waarvan het meer Katharine getuige was geweest.
Nell, Harry, James Starr en Jack Ryan, die in allerijl naar de cottage
waren teruggekeerd, bevestigden die nieuwstijdingen en vernamen met
groote blijdschap, dat alles zich bepaalde tot stoffelijke schade in
Nieuw-Aberfoyle.

Het bed van het meer Katharine was dus plotseling verzakt. Zijn wateren
waren door eene breede spleet tot in de kolenmijn doorgedrongen. In het
door den schotschen romanschrijver zoo geliefkoosde meer bleef—althans
in het zuidelijk gedeelte—geen water genoeg meer over om de schoone
voetjes van de Vrouw van het Meer te bevochtigen. Een vijver ter
grootte van eenige akkers was al wat er overbleef ter plaatse waar
zijne bedding zich boven het ingestorte gedeelte verhief. Deze
zonderlinge gebeurtenis maakte een ongehoorden indruk! Zonder twijfel
was het de eerste maal dat een meer, binnen eenige oogenblikken, in de
ingewanden der aarde leegliep. Er bleef voor het oogenblik niets anders
te doen dan het van de kaart van het Vereenigd Koninkrijk te schrappen
tot dat men het, door middel eener openbare inschrijving, na vooraf de
spleet gestopt te hebben, weder zou hebben gevuld. Ware Walter Scott
nog in leven geweest, hij zou van wanhoop gestorven zijn.

Intusschen was het voorgevallene niet onverklaarbaar. Want tusschen de
diepe uitholling en het bed van het meer, bestond de verdieping der
secundaire gronden, door eene bijzondere geologische gesteldheid van
het vaste gesteente, slechts uit eene dunne laag.

Maar scheen deze instorting aan eene natuurlijke oorzaak toe te
schrijven, James Starr, Simon en Harry Ford vroegen zich af of ze niet
het gevolg van kwaadwilligheid was. De vermoedens waren met nieuwe
kracht voor hun geest opgerezen. Ging de booze geest zijne
ondernemingen tegen de bewerkers der rijke kolenmijn hervatten?

Eenige dagen later zeide James Starr, terwijl hij in de cottage met den
ouden overman zat te praten:

»Simon, ofschoon het feit uit zichzelf verklaarbaar zij, heb ik toch
zeker voorgevoel dat het tot die soort behoort, waarvan wij de oorzaak
nog navorschen.”

»Ik ben van dezelfde gedachte, mijnheer James,” antwoordde Simon Ford;
»maar, als u mij gelooven wilt, laat ons aan de zaak geene
ruchtbaarheid geven, maar zelven het noodige onderzoek instellen.”

»Ach!” riep de ingenieur uit, »daarvan weet ik nu reeds den uitslag!”

»En welke zou die dan zijn?”

»Wij zullen de bewijzen van kwaadwilligheid vinden, maar den boosdoener
niet!”

»Intusschen bestaat hij!” antwoordde Simon Ford. »Waar verbergt hij
zich? Zou éen enkel wezen, hoe boos ook, in staat zijn een zoo helsch
denkbeeld als dat om het meer te doen verzinken, tot uitvoering te
brengen? Heusch, ik zal er toe komen om met Jack Ryan te gaan gelooven
dat er een mijngeest in het spel is, die op ons verstoord is omdat wij
zijn gebied overweldigd hebben!”

Het spreekt van zelf dat Nell zooveel mogelijk buiten deze besprekingen
werd gehouden. Overigens kwam zij den wensch, dien men koesterde, om er
haar niets van te doen vermoeden, tegemoet. Echter getuigde hare
houding, dat zij de bezorgdheid deelde van het gezin dat haar als kind
had aangenomen. Haar treurig gelaat droeg den stempel van den
innerlijken strijd die haar onrustig maakte.

Hoe het zij, er werd besloten dat James Starr, Simon en Harry Ford naar
de plaats der instorting zouden terugkeeren en dat zij zouden trachten
zich van de oorzaken rekenschap te geven. Zij spraken met niemand over
hun voornemen. Aan wie onbekend was met het verband der feiten, waarop
het oordeel van James Starr en van zijne vrienden steunde, moest dit
wel geheel onaanneemlijk toeschijnen.

Met hun drieën gingen zij eenige dagen later, in een licht bootje door
Harry bestuurd, de natuurlijke pijlers onderzoeken, die dat gedeelte
van het vaste gesteente droegen, waarin de bedding van het meer
Katharine gelegen was.

Dit onderzoek stelde hen in het gelijk. De pijlers waren door
mijnontploffingen aangetast. De zwartachtige sporen waren nog
zichtbaar, want het water was door inzijpeling gedaald, zoodat men tot
aan den voet van den onderbouw kon komen.

Deze nederploffing van een stuk van het gewelf van den koepel was, met
voorbedachten rade, door eene menschelijke hand ten uitvoer gelegd.

»Er is geen twijfel mogelijk,” zeide James Starr. »En wie kan zeggen
wat er gebeurd zou zijn zoo de instorting aan de wateren der zee, in
stede van die van dit kleine meer, een doortocht geopend had!”

»Ja,” riep de oude overman op fieren toon uit, »slechts de zee zou ons
Aberfoyle hebben kunnen verdrinken! Maar, nog eens, welk schepsel kan
bij den ondergang onzer exploitatie belang hebben?”

»Het is onbegrijpelijk,” antwoordde James Starr. »Er is hier geene
sprake van eene bende gewone boosdoeners, die zich uit hun hol over het
land verspreiden om te stelen en te rooven. Zulke misdaden, gedurende
drie jaren gepleegd, zouden haar bestaan verraden hebben. Ook geldt het
hier niet, zooals ik soms gedacht heb, smokkelaars of valsche munters,
die hun misdadig werk in een of anderen nog onbekenden schuilhoek in
deze onmetelijke holen verbergen en die bijgevolg er belang bij hebben
om ons er uit te jagen. Men maakt geene valsche munt, noch smokkelwaar
om die voor zich te houden. Intusschen is het duidelijk dat een
onverzoenlijke vijand den ondergang van Nieuw-Aberfoyle gezworen heeft
en dat zeker belang hem aanzet om door alle mogelijke middelen te
trachten den haat, dien hij ons gewijd heeft, te koelen! Zeker te zwak
om openlijk te handelen, stelt hij zijne hinderlagen in het verborgene,
maar het vernuft dat hij daarbij aanwendt maakt hem tot een geducht
wezen. Ja, vrienden, hij kent de geheimen van onze bezitting beter dan
wij, omdat hij reeds zoo’n geruimen tijd aan al onze nasporingen
ontsnapt is. Ja, Simon, hij is zeker een man van het vak, een bekwame
onder de bekwamen. Laat eens zien! hebt gij nooit een persoonlijken
vijand gehad, die uwe vermoedens gaande maakt? Bedenk eens goed. Er
bestaat eene soort van ingekankerde haat, die door den tijd niet wordt
uitgedoofd. Ga, zoo noodig, zoo ver mogelijk uw leven na. Al wat er
gebeurt is het werk van eene soort van koelbloedige en geduldige
dwaasheid, die het noodzakelijk maakt dat gij, omtrent dit punt, tot
zelfs uwe oudste herinneringen oproept.”

Simon Ford gaf geen antwoord. Men kon zien dat de brave overman,
voordat hij zich uitliet, zijn geheele verleden oprechtelijk
onderzocht. Eindelijk het hoofd oprichtende, zeide hij:

»Neen, voor God verklaar ik, dat Madge noch ik ooit iemand kwaad hebben
gedaan. Ik geloof niet dat wij een vijand, ja geen enkelen, kunnen
hebben!”

»Ach!” riep de ingenieur uit, »als Nell maar eens wilde spreken!”

»Mijnheer Starr en u vader, ik smeek u, laten wij het geheim van ons
onderzoek voor ons houden. Ondervraagt mijn arme Nell niet! Ik gevoel
reeds hoe angstig en bewogen zij is. Ik ben er zeker van dat haar
gemoed ter nauwernood een geheim meester blijft, dat haar verstikt. Als
zij het stilzwijgen bewaart, doet zij het omdat zij niets te zeggen
heeft of omdat ze meent niet te moeten spreken! Aan hare genegenheid
voor ons, voor ons allen, kunnen wij niet twijfelen! Als zij mij
mededeelt wat zij ons tot nu toe verzwegen heeft, zult gij het dadelijk
weten.”

»Het zij zoo, Harry,” antwoordde de ingenieur, »en toch is dat
stilzwijgen, indien Nell iets weet, waarlijk zeer onverklaarbaar!”

En toen Harry daarop wilde antwoorden, voegde de ingenieur er bij:

»Wees gerust. Wij zullen niets zeggen tegen haar, die uwe vrouw moet
worden.”

»En die het reeds zou zijn, zoo gij maar wildet, vader!”

»Mijn jongen,” zeide Simon Ford: »binnen éene maand, dag voor dag, zal
het huwelijk gesloten worden.—Wilt gij als vader over Nell staan,
mijnheer Starr?”

»Reken op mij, Simon,” antwoordde de ingenieur.

James Starr en zijn beide makkers kwamen in de cottage terug. Zij
zeiden niets van den uitslag van hun onderzoek en zoo bleef, voor
iedereen in de kolenmijn, de instorting der gewelven het gevolg van een
bloot toeval. Schotland telde slecht een meer minder.

Nell had langzamerhand hare gewone bezigheden hervat. Van het bezoek
aan de oppervlakte van het graafschap had zij onvergankelijke indrukken
bewaard, waarvan Harry tot hare onderrichting gebruik maakte. Maar die
inwijding in de buitenwereld had bij haar geen gevoel van spijt
nagelaten. Zij had, even sterk als vóor het uitstapje, het sombere
grondgebied lief, waar zij als vrouw zou blijven wonen, na er als kind
en meisje geleefd te hebben.

Intusschen had het aanstaande huwelijk van Harry Ford met Nell veel
gerucht in Nieuw-Aberfoyle gemaakt. De gelukwenschingen stroomden de
cottage binnen. Jack Ryan was met de zijne niet het laatst. Ook
betrapte men hem toen hij, op eene afgelegen plaats, zich onledig hield
met het instudeeren zijner fraaiste liederen voor een feest, waaraan de
geheele bevolking van Coal-City deel zou nemen.

Maar in de maand, die aan het huwelijk voorafging, ondervond
Nieuw-Aberfoyle eene beproeving, zooals het er nog geene overkomen was.
Men zou gezegd hebben dat de nadering van de echtvereeniging tusschen
Nell en Harry rampen op rampen te voorschijn riep. De ongelukken vielen
hoofdzakelijk in de benedenwerken voor, zonder dat de ware oorzaak
ontdekt kon worden.

Zoo verteerde een brand de houten beschieting van eene benedengalerij,
terwijl de lamp, die de brandstichter gebruikt had, werd teruggevonden.
Harry en zijn makkers moesten hun leven wagen bij het blusschen van
dien brand, die de kolenbedding dreigde te vernielen en zij slaagden er
slechts in door middel van extincteurs gevuld met water vermengd met
koolzuur, die voorzichtigheidshalve in de kolenmijn waren geplaatst.

Een ander maal was het eene instorting, veroorzaakt door het breken der
schoren van een put, en James Starr bevond dat die schoren vooraf
doorgezaagd waren. Harry, die op dit punt het opzicht over de werken
had, werd onder het puin begraven en ontsnapte slechts door een wonder
aan den dood.

Weder eenige dagen later stootte de kolenwagen-trein, waar Harry op
zat, op den tramweg met werktuiglijke beweegkracht, tegen iets aan en
sloeg om. Men bevond dat een balk dwars over den weg was gelegd.

Om kort te gaan, deze feiten herhaalden zich zoo dikwijls, dat de
mijnwerkers door eene soort van paniek bevangen werden. Alleen de
tegenwoordigheid hunner hoofden was in staat om hen aan het werk te
houden.

»Maar het schijnt eene geheele bende boosdoeners te zijn!” herhaalde
Simon Ford, »en wij kunnen er geen enkelen meester worden!”

Men hervatte de nasporingen. De politie van het graafschap was nacht en
dag op de been maar kon toch niets ontdekken. James Starr verbood
Harry, op wien de kwaadwilligheid het bepaald scheen gemunt te hebben,
om zich ooit alleen buiten het middenpunt der werken te wagen.

Men handelde gelijkerwijze ten opzichte van Nell, voor wie men, op
dringend verzoek van Harry, niettemin al die misdadige pogingen—die
haar het verledene in herinnering konden brengen—verborgen hield. Simon
Ford en Madge bewaakten haar dag en nacht ten strengste en met ruwe
angstvalligheid. Het arme kind merkte het op; maar geene aanmerking,
geene klacht ontsnapte haar. Zeide zij bij zichzelve dat men, aldus
handelende, in haar belang werkzaam was? Waarschijnlijk, ja. Doch ook
zij scheen, op hare wijze, over de anderen te waken en zij had geene
rust dan wanneer allen, die zij lief had, in de cottage bij elkaar
waren. Als Harry des avonds thuis kwam kon zij eene beweging van
uitgelaten vreugde niet weerhouden, iets geheel onvereenigbaar met hare
gewoonlijk meer terughoudende dan vertrouwelijke natuurlijke
geaardheid. Was de nacht maar even verstreken, dan was zij, vóor iemand
anders, op. Des morgens, tegen het uur van vertrek naar de
benedenwerken, werd zij weder door onrust bevangen.

Om haar tot rust te brengen zou Harry gewenscht hebben dat hun huwelijk
een voldongen feit was. Hij meende dat de kwaadwilligheid, door die
onherroepelijke daad geen doel meer hebbende, de wapens zou nederleggen
en dat Nell zich niet veilig zou gevoelen, vóordat zij zijne vrouw zou
wezen. In dit ongeduld deelden overigens James Starr, zoowel als Simon
Ford en Madge. Iedereen telde de dagen.

De waarheid is dat elkeen onder den invloed der somberste voorgevoelens
verkeerde. Men fluisterde dat die verborgen vijand, die niet te pakken
of te bestrijden was, in alles wat Nell betrof, belang stelde. Daarom
kon de plechtige daad van het huwelijk tusschen Harry en het meisje
aanleiding geven tot eene nieuwe uitbarsting van zijn haat.

Eene week vóor het tijdstip waarop de plechtigheid bepaald was, slaagde
Nell, ongetwijfeld door eenig somber voorgevoel gedreven, er in, des
morgens het eerst de cottage uit te komen, wier omtrek zij wilde
opnemen.

Op den drempel gekomen ontsnapte haar een onbeschrijfelijke angstkreet.

Die kreet weerklonk door de gansche woning en bracht Madge, Simon en
Harry in een oogenblik bij het meisje.

Nell was zoo bleek als de dood, met een akelig gelaat en haar trekken
met een onbeschrijfelijken angst vervuld. Buiten staat om te spreken,
was haar blik strak op de door haar geopende deur van de cottage
gericht. Haar toegeknepen hand wees op de regels die er des nachts op
geschreven waren en waarvan de aanblik haar deed verstijven:


»Simon Ford, gij hebt mij de laatste ader in onze oude kolenmijnen
ontstolen. Uw zoon Harry heeft mij Nell ontroofd! Wee u! Wee over
allen! Wee over Nieuw-Aberfoyle!”

»Silfax.”


»Silfax!” riepen Simon Ford en Madge tegelijkertijd uit.

»Wie is die man?” vroeg Harry, wiens blik zich beurtelings van zijn
vader naar het meisje richtte.

»Silfax!” herhaalde Nell wanhopig, »Silfax.”

En haar geheele lichaam sidderde bij het mompelen van dezen naam,
terwijl Madge haar beet pakte en haar, bijna met geweld naar hare kamer
terugvoerde.

James Starr was er bij gekomen. Na den dreigenden zin gelezen en
herlezen te hebben, zeide hij:

»De hand die deze regels geschreven heeft is dezelfde als die mij den
brief schreef die met den uwen in strijd was, Simon! Die man heet
Silfax! Aan uwe ontroering zie ik dat gij hem kent! Wie is die Silfax?”








XX.

DE BOETELING.


Die naam deed voor den ouden overman een helder licht opgaan.

Het was die van den laatsten »boeteling” van de groeve Dochart.

Vroeger, vóor de uitvinding der veiligheidslamp, had Simon Ford dien
woesten man gekend, die iederen dag, met levensgevaar, de stuksgewijze
ontploffingen van het mijngas bevorderde. Hij had dat vreemde wezen in
de mijn zien rondzwerven, steeds vergezeld van een grooten harfang,
eene soort van monsterachtige witte steenuil, die hem in zijn
gevaarlijk bedrijf hielp door eene brandende lont te brengen op
plaatsen, die de hand van Silfax niet kon bereiken. Op zekeren dag was
de grijsaard verdwenen en met hem een weesje, dat in de mijn geboren,
nu geen verwanten meer had dan hem, haar overgrootvader. Ongetwijfeld
was Nell dat kind. Beiden moesten dus gedurende vijftien jaren in een
verborgen hol geleefd hebben, tot dat Nell door Harry gered werd.

De oude overman, terzelfder tijde ten prooi aan een gevoel van
medelijden en van toorn, deelde aan den ingenieur en aan zijn zoon mede
wat het gezicht van dien naam van Silfax hem duidelijk had gemaakt.

Het gaf licht omtrent den geheelen toestand. Silfax was het
geheimzinnige wezen, tot dusver vruchteloos in de diepten van
Nieuw-Aberfoyle gezocht!

»Dus hebt gij hem gekend, Simon?” vroeg de ingenieur.

»Ja, waarlijk,” antwoordde de overman. »De man met den harfang! Hij was
toen niet jong meer. Hij moet vijftien of twintig jaren ouder dan ik
zijn geweest. Eene soort van wilde, die met niemand overweg kon en die
bekend stond als niet bang te zijn noch voor vuur, noch voor water! Het
beroep van boeteling, door weinigen begeerd, had hij uit liefhebberij
gekozen. Dit gevaarlijke bedrijf had zijne gedachten van streek
gebracht. Men zeide dat hij boosaardig was en wellicht was hij slechts
krankzinnig. Zijne lichaamskracht was geweldig. Hij kende de kolenmijn
zoo als niemand anders—minstens zoo goed als ik. Men schreef hem zekere
welgesteldheid toe. Op mijn woord, ik dacht dat hij al jaren lang dood
was!”

»Maar,” hernam James Starr, »wat verstaat gij onder die woorden: »Gij
hebt mij de laatste ader in onze oude kolenmijn ontstolen?”

»O! Dat is het,” antwoordde Simon Ford. »Reeds vóor langen tijd
beweerde Silfax, wiens brein, zooals ik zeide, nimmer helder is
geweest, dat hij op Oud-Aberfoyle rechten bezat. Ook werd zijne
gemoedsgesteldheid steeds woester, naarmate de groeve Dochart,—zijne
groeve!—uitgeput raakte. Het scheen of elke slag met het breekijzer
zijn eigen ingewanden uit het lichaam haalde! Gij zult u dat wel
herinneren, Madge?”

»Ja, Simon,” antwoordde de oude schotsche vrouw.

»Dat schiet mij nu te binnen,” hernam Simon Ford, »sinds ik den naam
van Silfax op deze deur zie; maar ik herhaal het, ik waande hem dood en
ik kon mij niet verbeelden dat het boosaardige wezen, dat wij zoo lang
gezocht hebben, de voormalige boeteling uit de groeve Dochart was!”

»Waarlijk,” zeide James Starr, »alles lost zich nu op. Een toeval heeft
Silfax met het bestaan der nieuwe kolenlaag bekend gemaakt. In zijn
dwazen eigenbaat zal hij er zich als verdediger van opgeworpen hebben.
In de kolenmijn levende, haar bij nacht en dag doorkruisende, zal hij
uw geheim verrast hebben, Simon, en vernomen hebben dat gij mij
verzocht om dadelijk naar de cottage te komen. Van daar de brief, die
de uwe tegensprak; van daar, nà mijne aankomst den steen naar Harry
geworpen en de vernielde ladders in den put Yarow; van daar de
dichtstopping van de spleten in den wand der nieuwe kolenbedding; van
daar eindelijk onze gevangenzetting, gevolgd door onze bevrijding, die
door de hulpvaardige Nell, zeker buiten weten en tegen den wil van
Silfax, werd tot stand gebracht!”

»Mijnheer James gij hebt de zaken daar zoo medegedeeld, zooals zij
waarschijnlijk zijn voorgevallen,” antwoordde Simon Ford. »De oude
boeteling is nu zeker gek!”

»Zooveel te beter,” zeide Madge.

»Dat weet ik niet,” hernam James Starr, terwijl hij het hoofd schudde,
»want zijne krankzinnigheid schijnt van een vreeselijken aard te zijn!
O! ik begrijp dat Nell niet zonder vrees aan hem kan denken en ook dat
zij haar grootvader niet heeft willen verraden! Wat droevige jaren moet
zij bij dien grijsaard doorgebracht hebben!”

»Wel droevig!” antwoordde Simon Ford, »tusschen dien wilde en zijn
steenuil, niet minder wild dan hij! Want zeker is die vogel nog niet
dood. Want hij alleen heeft onze lamp uitgedoofd en de redding van Nell
door Harry bijna doen mislukken!...”

»En ik begrijp,” zeide Madge, »dat de tijding van het huwelijk zijner
kleindochter met onzen zoon den wrevel en de woede van Silfax ten
toppunt gevoerd en verdubbeld schijnt te hebben!”

»Het huwelijk van Nell met den zoon van hem wien hij ten laste legt dat
hij hem de laatste bedding uit de Aberfoyle’s ontstolen heeft, moet
inderdaad zijn toorn ten toppunt hebben gevoerd,” hernam Simon Ford.

»Toch zal hij zich bij die echtverbintenis moeten neerleggen!” riep
Harry uit. »Zoo vreemd hij ook moge wezen aan het gezellige leven,
eindelijk zal men hem wel tot de erkentenis brengen dat het nieuwe
leven van Nell beter is dan hetgeen zij bij hem in de afgronden der
kolenmijn had! Ik ben zeker, mijnheer Starr, dat zoo wij de hand op hem
konden leggen, wij hem wel tot rede zouden brengen....”

»Men redeneert niet met krankzinnigen, mijn arme Harry,” antwoordde de
ingenieur. »Zeker is het beter zijn vijand te kennen, dan naar hem te
raden; maar al weten wij nu wie hij is, daarom is alles nog niet uit.
Blijven wij op onze hoede, vrienden, en laten wij, om te beginnen, Nell
ondervragen; dat moet gebeuren! Zij zal begrijpen, dat thans voor
zwijgen geen reden meer bestaat. Zelfs in het belang van haar
grootvader moet zij spreken. Voor hem, zoowel als voor ons, is het
noodig dat wij zijne sombere plannen kunnen verijdelen.”

»Mijnheer Starr, ik twijfel er niet aan of Nell zal, uit eigen
beweging, uwe vragen tegemoetkomen,” antwoordde Harry. »Gij weet het
nu, dat zij uit gewetensplicht tot dusver gezwegen heeft. Uit
plichtbesef, om haar geweten, zal zij thans spreken, zoodra gij het
verlangt. Mijne moeder deed er wel aan haar naar hare kamer
terugtebrengen. Zij had het noodig om tot haarzelve te komen; maar ik
zal haar nu gaan halen....”

»Dat’s onnoodig, Harry,” sprak het meisje met eene vastberaden en
heldere stem, terwijl zij op hetzelfde oogenblik de groote zaal der
cottage binnen stapte.

Nell was bleek. Hare oogen toonden aan dat zij geweend had; maar men
gevoelde dat zij vastbesloten was tot den stap, dien hare eerlijkheid
haar op dit oogenblik gebood.

»Nell!” had Harry uitgeroepen, terwijl hij op het meisje toevloog.

»Harry,” antwoordde Nell, die haar verloofde met een wenk tegenhield,
»uw vader, uwe moeder en gij moeten heden alles weten. Ook moet u,
mijnheer Starr, niets onbekend blijven aangaande het kind dat gij
ongekend hebt aangenomen en dat Harry, helaas! tot zijn ongeluk, uit
den afgrond heeft gehaald.”

»Nell!” riep Harry uit.

»Laat Nell spreken,” zeide James Starr, terwijl hij Harry het
stilzwijgen oplegde.

»Ik ben de kleindochter van den ouden Silfax,” hernam Nell. »Eene
moeder heb ik niet gekend vóor den dag dat ik hier binnen kwam,” zeide
zij, Madge aanziende.

»Die dag zij gezegend, mijne dochter!” antwoordde de oude schotsche.

»Ik heb nimmer een vader gekend dan ten dage toen ik Simon Ford
aanschouwde,” hernam Nell, »en geen vriend dan toen Harry’s hand de
mijne gedrukt heeft! Ik heb, gedurende vijftien jaren, in de
afgelegenste schuilhoeken der mijn, alléen met mijn grootvader geleefd.
Met hem, dat is veel gezegd. Dóor hem ware juister. Ik zag hem ter
nauwernood.—Toen hij uit het oude Aberfoyle verdween, nam hij de wijk
naar die diepten, welke hij alleen kende. Hoewel schrikaanjagend was
hij destijds, op zijne manier, goed voor mij. Hij voedde mij met
hetgeen hij buitenaf haalde; maar het schemert mij flauw voor den
geest, dat ik, heel in den beginne, in mijne eerste levensjaren, eene
geit tot voedster had, wier verlies mij veel verdriet deed. Toen
grootvader mij zoo bedroefd zag, verving hij haar eerst door een hond,
naar hij mij vertelde. Ongelukkig was die hond vroolijk. Hij blafte.
Grootvader hield van geene vroolijkheid. Hij had een hekel aan leven.
Hij had mij zwijgen geleerd, maar den hond kon hij het niet leeren.
Daarop verdween het arme dier plotseling. Mijn grootvader had een
wilden vogel tot gezel, een harfang, die mij aanvankelijk schrik
aanjoeg; maar die vogel werd mij, niettegenstaande den afschuw dien hij
bij mij opwekte, zoo genegen dat ik eindelijk ook van hem hield. Op het
laatst gehoorzaamde hij mij meer dan zijn meester, hetgeen mij ongerust
voor hem maakte. Grootvader was jaloersch. De harfang en ik verborgen,
zoo goed mogelijk, dat wij zoo wel met elkander waren. Wij begrepen dat
het moest!... Maar ik heb reeds lang genoeg over mij zelve gesproken!
Thans geldt het u...”

»Neen, kindlief,” antwoordde James Starr, »verhaal de dingen zoo als ze
u voor den geest komen.”

»Grootvader had,” zoo vervolgde Nell, »uwe buurschap in de kolenmijn
nooit met goede oogen aangezien. Intusschen was er ruimte in overvloed.
Ver, zeer ver van u af, koos hij zijne wijkplaatsen. Het mishaagde hem
dat gij daar waart. Wanneer ik hem ondervraagde over de lieden van
boven, betrok zijn gelaat, gaf hij geen antwoord en bleef hij,
gedurende geruimen tijd, als stom. Maar weet ge wanneer zijne woede
eerst recht losbrak, het was toen hij bemerkte, dat gij, met het oude
gebied niet meer tevreden, op het zijne inbreuk wildet maken. Hij zwoer
dat gij zoudt omkomen, zoo het u gelukte in de nieuwe, tot dusver
alleen aan hem bekende kolenmijn doortedringen! Niettegenstaande zijn
ouderdom is hij nog buitengewoon krachtig en zijne bedreigingen deden
mij beven voor u en voor hem!”

»Ga voort, Nell,” zeide Simon Ford tot het meisje dat haar verhaal een
oogenblik afgebroken had, als om hare herinneringen bijeen te
verzamelen.

»Bij uwe eerste poging,” hervatte Nell, »zoodra grootvader zag dat gij
in de galerij van Nieuw-Aberfoyle doordrongt, stopte hij den ingang toe
en maakte hij er voor u eene gevangenis van. Ik kende u niet anders dan
als schimmen, in de donkere kolenmijn slechts flauw aanschouwd; maar ik
kon het denkbeeld niet verdragen dat christenmenschen in die diepten
van honger zouden omkomen en op gevaar af van op heeterdaad betrapt te
worden, slaagde ik er in u, gedurende eenige dagen, wat water en brood
te verschaffen. Ik had u naar buiten willen geleiden, maar het was zoo
moeielijk om de waakzaamheid van grootvader te verschalken! Gij waart
op het punt van om te komen! Jack Ryan en zijn makkers kwamen toen...
God vergunde dat ik hen dien dag tegenkwam! Ik lokte ze naar u toe. Bij
mijn terugkeer werd ik door grootvader verrast. Zijne woede tegen mij
was vreeselijk. Ik dacht dat ik door zijne handen zou sterven! Van toen
af werd het leven mij ondraaglijk. De gedachten van grootvader werden
geheel verward. Hij verklaarde dat hij de koning der duisternis en des
vuurs was! Wanneer hij uwe breekijzers op de aders—die hij als de zijne
beschouwde—hoorde beuken, werd hij woedend en sloeg hij mij hevig. Ik
wilde vluchten. Het was onmogelijk, zoo streng bewaakte hij mij.
Eindelijk bracht hij mij, drie maanden geleden, in een aanval van
krankzinnigheid, in den afgrond waar gij mij gevonden hebt en na
vruchteloos den harfang geroepen te hebben die mij trouw bijbleef,
verdween hij. Hoe lang ik daar was, is mij onbekend. Al wat ik mij
herinner is dat ik den dood voelde naderen, toen gij, mijn Harry, zijt
gekomen en mij hebt gered! Maar, gij ziet het, de kleindochter van den
ouden Silfax kan de vrouw van Harry Ford niet worden, want uw leven,
aller leven, zou er mee gemoeid zijn!”

»Nell!” riep Harry uit.

»Neen,” hernam het meisje. »Mijn offer is bepaald. Er bestaat slechts
éen middel om uw ondergang te bezweren: mijn vertrek naar mijn ouden
grootvader. Hij bedreigt geheel Nieuw-Aberfoyle!... Zijn gemoed kent
geene vergiffenis en niemand kan zeggen wat de geest der wrake hem
heeft ingeblazen! Mijn plicht is duidelijk. Ik zou het ellendigste der
schepselen zijn, zoo ik aarzelde dien te volbrengen. Vaartwel! en hebt
dank! Gij hebt mij het geluk in deze wereld leeren kennen! Wat er ook
gebeure, vergeet niet dat ik met mijn gansche hart bij u blijf!”

Bij deze woorden waren Simon Ford, Madge en Harry, als krankzinnig van
droefheid, opgestaan.

»Wat,” riepen zij wanhopig uit: »Nell! zoudt gij ons willen verlaten!”

James Starr schoof ze met een gebiedend gebaar ter zijde en recht op
Nell toegaande en haar beide handen vattende, zeide hij tot haar:

»Goed, mijn kind. Gij hebt gezegd wat u op het hart lag; maar hoor nu
ons antwoord. Wij zullen u niet laten vertrekken en zoo noodig zullen
wij u, met geweld, terughouden. Denkt gij dan dat wij zoo lafhartig
zouden zijn om uw edelmoedig offer aan te nemen? Het is waar, de
bedreigingen van Silfax zijn vreeselijk. Maar ten slotte is een man,
maar een man en zullen wij onze voorzorgen nemen. Intusschen, kunt gij
ons, in Silfax’s eigen belang, omtrent zijne gewoonten inlichten en ons
zeggen, waar hij zich verbergt? Wij willen slechts eene zaak: hem
onschadelijk maken en hem wellicht tot de rede terugbrengen.”

»Gij wilt het onmogelijke,” antwoordde Nell. »Mijn grootvader is overal
en nergens. Ik heb zijne schuilplaatsen nooit gekend. Ik heb hem nooit
slapende gezien. Wanneer hij eene wijkplaats gevonden had, liet hij mij
alleen en verdween hij. Mijnheer Starr, toen ik mijn besluit nam wist
ik reeds alles, wat u mij te antwoorden hadt. Geloof mij! Er is geen
ander middel om mijn grootvader te ontwapenen, dan dat ik er in slage
om hem terug te vinden. Zelf is hij onzichtbaar, maar hij ziet alles.
Vraag het u zelven af hoe hij uwe geheimste gedachten heeft kunnen
raden: van den brief aan mijnheer Starr geschreven tot het voornemen
van mijn huwelijk met Harry—indien hij niet het onverklaarbare vermogen
bezat om alles te weten. Naar ik er over oordeelen kan is mijn
grootvader, zelfs in zijne krankzinnigheid, een naar den geest krachtig
man. Vroeger heeft hij mij wel over verheven zaken gesproken. Hij heeft
mij God leeren kennen en slechts op een punt heeft hij mij bedrogen:
namelijk toen hij mij deed gelooven dat alle menschen boos waren, toen
hij mij zijn haat tegen het geheele menschdom wilde inprenten. Toen
Harry mij in de cottage bracht, hebt gij gedacht dat ik slechts
onwetend was. Ik was meer dan dat. Ik was bevreesd! Ach! vergeeft mij!
maar gedurende eenige dagen, dacht ik in de macht van boosaardige
lieden te zijn en heb ik u willen ontvluchten! Gij Madge hebt mijn
geest tot de waarheid teruggebracht, niet door uwe woorden, maar door
de aanschouwing van uw leven, als ik u zoo bemind en geëerd zag door uw
echtgenoot en door uw zoon! Toen ik vervolgens die gelukkige en goede
werklieden zag, hoe zij mijnheer Starr vereerden, terwijl ik ze vroeger
voor zijne slaven hield; toen ik voor het eerst de geheele bevolking
van Aberfoyle naar de kapel zag komen, haar zag knielen, tot God bidden
en hem dankzeggen voor zijne oneindige goedheid, toen heb ik tot mij
zelve gezegd: Grootvader heeft mij bedrogen! Maar thans, verstandig
geworden door hetgeen gij mij geleerd hebt, geloof ik dat hij zich
zelven bedrogen heeft! Ik ga dus de verborgen wegen, waarop ik hem
vroeger steeds vergezelde, weder betreden. Hij zal mij bespieden. Ik
zal hem roepen... Hij zal mij hooren en wie weet of ik, door mijn
terugkeer, hem niet tot de waarheid zal voeren?”

Allen hadden het meisje laten spreken. Ieder gevoelde dat het haar goed
moest hebben gedaan haar geheele hart voor hare vrienden te openen, op
een oogenblik dat zij, in haar edelmoedig zelfbedrog, meende hen voor
altijd te zullen verlaten. Maar toen ze zweeg, uitgeput, de oogen vol
tranen, zeide Harry, zich tot Madge wendende:

»Moeder, wat zoudt gij denken van den man die het edele meisje, dat gij
hebt hooren spreken, zou kunnen verlaten?”

»Ik zou meenen,” antwoordde Madge, »dat die man een lafaard is, en,
ware hij mijn zoon, ik zou hem verloochenen, ik zou hem vervloeken!”

»Nell, gij hebt onze moeder gehoord,” hernam Harry. »Waar gij ook mocht
heengaan, ik zal u volgen; zoo gij volhardt om te vertrekken, dan
zullen we te samen vertrekken...”

»Harry! Harry!” riep Nell uit.

Maar de aandoening was te sterk. Men zag de lippen van het meisje
verbleeken terwijl het in de armen van Madge nederzonk die den
ingenieur, Simon en Harry verzocht hen beiden alleen te laten.








XXI.

NELL’S HUWELIJK.


Men ging uiteen, maar niet zonder overeengekomen te zijn dat de
bewoners der cottage meer dan ooit op hunne hoede zouden zijn. De
bedreiging van den ouden Silfax was te zeer op den man af, om ze in den
wind te slaan. Het was de vraag of de oude boeteling niet over eenig
vreeselijk middel beschikte, waarmede hij geheel Aberfoyle kon
vernielen.

Er werden dus aan alle uitgangen der mijn gewapende wachters geplaatst
met last om dag en nacht te waken. Ieder die vreemd aan de mijn was,
moest voor James Starr gebracht worden om zijne identiteit te staven.
Men zag er geen bezwaar in om de bewoners van Coal-City bekend te maken
met de bedreigingen waarvan de onderaardsche volkplanting het doel was.
Daar Silfax aldaar volstrekt geene verstandhouding had, bestond er
volstrekt geene vrees voor verraad. Men deelde al de
veiligheidsmaatregelen die genomen waren aan Nell mede en zonder
volkomen gerustgesteld te zijn, herkreeg zij er toch eenige rust door.
Maar het besluit van Harry om haar, overal waar zij heenging, te
volgen, had er meer dan iets anders toe bijgedragen om haar de belofte
af te persen dat zij niet zou ontvluchten.

Gedurende de week aan het huwelijk van Nell en Harry voorafgaande, werd
Nieuw-Aberfoyle door geen enkel voorval verontrust. Ook waren de
mijnwerkers, zonder de ingestelde bewaking te veronachtzamen, van den
schrik bekomen, die op het punt was geweest de bewerking der mijn in de
waagschaal te stellen.

Intusschen liet James Starr de opsporing van den ouden Silfax steeds
voortzetten. Daar de wraakzuchtige grijsaard verklaard had dat Nell
nimmer Harry zou huwen, moest men aannemen dat hij voor niets zou
terugdeinzen om dit huwelijk te beletten. Het beste ware geweest zich
van hem meester te maken, daarbij zijn leven sparende. De navorschingen
in Nieuw-Aberfoyle werden dus weder nauwkeurig hervat. Men doorzocht de
galerijen tot in de bovenste verdiepingen die aan de bouwvallen van
Dundonald-Castle te Irvine grensden. Men veronderstelde met reden dat
Silfax, door het oude kasteel, gemeenschap met de buitenwereld had en
zich van de behoeften voor zijn ellendig bestaan voorzag, hetzij door
die te koopen, hetzij door ze te stroopen. Wat de »vurige vrouwen”
betreft, James Starr meende dat eene uitstrooming van mijngas, in dit
gedeelte der kolenmijn aanwezig, en door Silfax aangestoken, het
natuurverschijnsel had kunnen voortbrengen. Hij bedroog zich niet. Maar
alle nasporingen bleven vruchteloos.

Gedurende deze voortdurende worsteling tegen een wezen dat niet te
vatten scheen, was James Starr, zonder er iets van te laten blijken, de
ongelukkigste der menschen. Naarmate de dag van het huwelijk naderde,
nam zijne vrees toe en, bij uitzondering, deelde hij dit aan den ouden
overman mede, die spoedig nog ongeruster dan hij was.

Eindelijk brak die dag aan.

Silfax had geen teeken van leven gegeven.

Vroeg in den morgen was de bevolking van Coal-City reeds op de been. De
werkzaamheden in Nieuw-Aberfoyle waren gestaakt. Meesters en werklieden
stonden er op om den ouden overman en zijn zoon hulde te bewijzen. Zij
deden daarbij eene schuld van erkentelijkheid af aan de beide
stoutmoedige en volhardende mannen, die aan de kolenmijn haar vroegeren
bloei teruggegeven hadden.

De plechtigheid zou te elf uur plaats hebben in de kapel van
Sint-Gilles, opgericht aan den oever van het meer Malcolm.

Op gezegd uur traden Harry gearmd met zijne moeder en Simon Ford gearmd
met Nell uit de cottage.

Daarop volgden de ingenieur Starr, schijnbaar bedaard, maar inderdaad
op alles voorbereid, en Jack Ryan die er in zijn pijperskostuum
prachtig uitzag.

Vervolgens kwamen de verdere ingenieurs der mijn, de notabelen van
Coal-City, de vrienden en makkers van den ouden overman, al de leden
van dat groote mijnwerkersgezin, dat de bijzondere bevolking van
Nieuw-Aberfoyle uitmaakte.

Buiten was ’t een dier brandend heete Augustus-dagen, die, voornamelijk
in de noordelijke landen, zoo bijzonder drukkend zijn. De
onweerzwangere lucht drong tot in de diepten der kolenmijn door, waar
de temperatuur buitengewoon gestegen was. De dampkring verzadigde er
zich met electriciteit door de luchtververschingsputten en door den
breeden Malcolm-tunnel.

Als een zeldzaam natuurverschijnsel had men kunnen waarnemen dat de
thermometer te Coal-City aanmerkelijk gedaald was. Inderdaad was het de
vraag of niet een onweder onder dit leisteengewelf, dat het dak van
deze onmetelijke spelonk vormde, zou losbarsten.

Maar de waarheid gebiedt te zeggen dat niemand van binnen zich over de
bedreigingen van den dampkring daarbuiten, bezorgd maakte.

Iedereen had, zooals van zelf spreekt, voor deze gelegenheid zijn beste
kleederen aangetrokken.

Madge droeg eene kleeding uit den ouden tijd. Zij was gekapt met een
»toy” zooals de oude dames en over hare schouders hing de »rokelay”,
eene soort van geruit manteltje, dat de schotsche vrouwen met zekeren
zwier dragen.

Nell had bij zich zelve de gelofte afgelegd dat zij niets zou laten
merken van hetgeen hare gedachten in onrust hield. Zij verbood haar
hart om te kloppen, haar stillen angst om zich te verraden en het
moedige kind slaagde er in voor iedereen een kalm en opgeruimd gelaat
te toonen.

Zij was eenvoudig gekleed en de eenvoud van haar kostuum, dat zij boven
rijker versiersels verkozen had, verhoogde nog de bekoorlijkheid van
haar persoon. Haar eenig kapsel bestond uit een »snood”, een lint van
verschillende kleuren, waarmede de jonge caledonische meisjes zich
gewoonlijk versieren.

Simon Ford had een kleed aan dat de waardige baljuw Nichol Jarvie van
Walter Scott, niet zou versmaad hebben.

Al die lieden begaven zich naar de kapel van Sint-Gilles, die prachtig
versierd was.

Aan het gewelf van Coal-City schitterden de electrische schijven, door
versterkte stroomen gevoed, als zoovele zonnen. Een lichtende dampkring
vervulde geheel Nieuw-Aberfoyle.

In de kapel verspreidden de electrische lampen een helderen glans en
schitterden de geschilderde vensterruiten als vurige kaleidoscopen.

De weleerwaarde William Hobson zou de dienst doen. In de deur van
Sint-Gilles wachtte hij de aankomst van het bruidspaar af.

De stoet naderde, na op indrukwekkende wijze het meer Malcolm te zijn
omgetrokken.

Op dit oogenblik liet het orgel zich hooren en richtten de beide paren,
door den weleerwaarde Hobson voorafgegaan, zich naar de verhevenheid
bij het altaar van Sint-Gilles.

Eerst werd over allen de zegen des hemels afgebeden. Daarop bleven
Harry en Nell alleen staan voor den predikant, die het gewijde boek in
de hand hield en de vraag deed:

»Harry, wilt gij Nell tot uwe vrouw nemen en zweert gij haar altijd te
zullen liefhebben?”

»Ik zweer het,” antwoordde de jonkman met luider stem.

»En gij, Nell,” hernam de predikant, »wilt gij Harry Ford tot
echtgenoot, en....”

Vóor dat het meisje echter tijd tot antwoorden had, werd buiten een
hevig geraas vernomen.

Een der onmetelijke rotsen die zich op honderd schreden van de kapel
steil over den oever van het meer Malcolm verhieven, had zich
plotseling, zonder eenige losbarsting, geopend, alsof zijn val van te
voren bewerkt was. Daaronder verloren de wateren zich in een diep hol,
waarvan niemand het bestaan vermoedde.

Daarop verscheen plotseling, tusschen de ingestorte rotsen, een bootje
dat door een krachtigen stoot op de oppervlakte van het meer
voortdreef.

In dat bootje stond een grijsaard in eene donkerkleurige pij gehuld en
met een langen witten baard die op zijne borst nederhing.

In zijne hand hield hij eene Davy’s lamp, waarin eene vlam schitterde
die door het metaaldoek van den toestel beschut werd.

Op hetzelfde oogenblik schreeuwde de grijsaard met eene zware stem:

»Het mijngas! het mijngas! Wee over allen! Wee!”

Op dit oogenblik verspreidde de flauwe geur die het koolwaterstofgas
kenmerkt, zich in den dampkring.

Het kwam omdat de rots door hare instorting een uitweg had gebaand voor
eene ontzaglijke hoeveelheid ontplofbaar gas, opgestapeld in
uitgestrekte »soufflards” wier opening door den leisteen verstopt was.
Het uitstroomende mijngas steeg naar de gewelven van den koepel omhoog,
onder eene drukking van vijf tot zes atmospheren.

De grijsaard kende de aanwezigheid dezer soufflards, en hij had ze
plotseling geopend om den dampkring van de grot ontplofbaar te maken.

Intusschen hadden James Starr en nog anderen snel de kapel verlaten en
zich ijlings naar den oever begeven:

»Uit de mijn! uit de mijn!” riep de ingenieur, die den omvang van het
gevaar inziende, dezen alarmkreet aan de deur van Sint-Gilles deed
weerklinken.

»Het mijngas! het mijngas!” herhaalde de grijsaard, terwijl hij zijn
bootje verder het meer liet opvaren.

Zijne verloofde, zijn vader, zijne moeder medeslepende, had Harry
ijlings de kapel verlaten.

»Uit de mijn! uit de mijn!” herhaalde James Starr.

Het was te laat om te vluchten! De oude Silfax stond daar gereed om
zijne laatste bedreiging te volvoeren, gereed om het huwelijk van Nell
met Harry te verhinderen, door de bevolking van Coal-City onder de
puinhoopen der kolenmijn te bedelven.

Boven zijn hoofd fladderde de ontzettend groote harfang, wiens wit
gevederte met zwarte stippen gevlekt was.

Maar op dat oogenblik stortte zich een man in de wateren van het meer,
die met krachtige slagen naar het bootje zwom.

Het was Jack Ryan. Hij trachtte den krankzinnige te bereiken, vóordat
hij zijn vernielingswerk ten uitvoer had gelegd.

Silfax zag hem aankomen. Hij brak het glas zijner lamp aan stukken en
na er de brandende pit uitgerukt te hebben, zwaaide hij haar in de
lucht heen en weer.

Eene doodelijke stilte heerschte onder de van schrik verstomde
aanwezigen. James Starr verwonderde zich, in zijne gelatenheid, dat de
onvermijdelijke losbarsting Nieuw-Aberfoyle nog niet vernield had.

Silfax, wiens gelaatstrekken saamgetrokken waren, begreep dat het
mijngas, te licht om in de onderste luchtlagen te blijven, zich had
opgehoopt in de hoogte van het koepelgewelf.

Maar nu begon de harfang, die op een wenk van Silfax de brandstichtende
spit in de klauw gegrepen had, zooals hij het vroeger in de galerijen
der groeve Dochart deed, naar het hooge gewelf te stijgen, hem door den
grijsaard met de hand aangewezen.

Nog eenige seconden en Nieuw-Aberfoyle had opgehouden te bestaan!...

Op dit oogenblik ontsnapte Nell uit Harry’s armen.

Bedaard en tevens vol vuur, liep zij naar den oever van het meer, tot
aan den zoom des waters.

»Harfang! Harfang!” riep zij met eene heldere stem, »kom bij mij! Kom
bij mij!”

De trouwe vogel had, verwonderd, een oogenblik geaarzeld. Maar
plotseling de stem van Nell herkend hebbende, had hij de brandende pit
in de wateren van het meer laten vallen en was hij, een grooten kring
beschrijvende, aan de voeten van het meisje neergestreken.

De hoogere ontplofbare lagen, waarin het mijngas zich met de lucht
vermengd had, waren onbereikt gebleven.

Toen weerklonk een vreeselijke kreet onder het gewelf. Het was de
laatste dien de oude Silfax uitte.

Op het oogenblik dat Jack Ryan de hand aan boord van het bootje zou
slaan, had de grijsaard, die zich zijne wraak zag ontsnappen, zich in
de wateren van het meer gestort.

»Redt hem! Redt hem!” riep Nell op hartverscheurenden toon.

Harry hoorde haar. Zich op zijne beurt te water begevende, had hij
spoedig Jack Ryan bereikt en dook hij onderscheidene malen.

Maar zijne pogingen waren vruchteloos.

De wateren van het meer Malcolm gaven hunne prooi niet terug. Zij
hadden zich voor altijd over den ouden Silfax gesloten.








XXII.

HET VERHAAL VAN DEN OUDEN SILFAX.


Zes maanden na deze gebeurtenissen werd het zoo zonderling verstoorde
huwelijk van Harry Ford met Nell in de kapel van Sint-Gilles gevierd.
Nadat de weleerwaarde Hobson hunne echtvereeniging had ingezegend,
keerden de jonge echtelieden, nog in rouwgewaad, naar de cottage terug.

James Starr en Simon Ford, voortaan van alle onrust bevrijd, zaten bij
het feest voor dat op de plechtigheid volgde dat tot den volgenden
morgen duurde.

Te midden dezer heugelijke omstandigheden gebeurde het dat Jack Ryan,
in zijn pijperskostuum gekleed en na den lederen zak van zijn doedelzak
met lucht te hebben gevuld—onder de toejuichingen van het heele
gezelschap—het driedubbele resultaat verkreeg van tegelijkertijd te
spelen, te zingen en te dansen.

En s’anderen daags werden de werkzaamheden onder en boven den grond
onder de leiding van den ingenieur James Starr hervat.

Het zal overbodig zijn te zeggen: dat Harry en Nell gelukkig waren.
Deze twee zoozeer beproefde harten vonden in hunne vereeniging het
geluk dat zij verdienden.

Wat Simon Ford, eere-overman van Nieuw-Aberfoyle betreft, hij hoopte
lang genoeg te leven om zijne vijftigjarige echtvereeniging met Madge
te vieren, die, van haar kant, niets beters verlangde.

»En waarom, na haar, nog niet eene tweede?” zeide Jack Ryan. »Twee
vijftigtallen zouden voor u, mijnheer Starr, niet te veel zijn!”

»Ge hebt gelijk, mijn jongen,” antwoordde de oude overman bedaard. »Wat
zou er verwonderlijks in gelegen zijn dat men, in het klimaat van
Nieuw-Aberfoyle, in een verblijf waar de guurheden van de buitenwereld
onbekend zijn, twee eeuwen beleefde?”

Zullen de bewoners van Coal-City ooit deze tweede plechtigheid hebben
bij te wonen? De toekomst zal het leeren.

Een vogel die in ieder geval een buitengewonen levensduur zou bereiken,
was de harfang van den ouden Silfax. Hij bewoonde nog steeds zijn
sombere gebied. Maar na den dood des grijsaards was hij, hoezeer Nell
hem ook bij zich had willen houden, na verloop van eenige dagen
ontvlucht. Behalve dat de menschelijke samenleving hem even weinig als
zijn meester scheen te bevallen, was het alsof hij eene soort van
bijzonderen wrok tegen Harry had behouden en dat die jaloersche vogel
in hem altijd den eersten schaker van Nell herkende en haatte; dengene
aan wien hij haar, bij de opstijging uit den afgrond, vruchteloos had
betwist.

Later zag Nell hem, slechts bij lange tusschenpoozen, over het meer
Malcolm zweven.

Wilde hij zijne voormalige vriendin terugzien? Wilde hij zijn
doordringende blikken tot op den bodem van den afgrond slaan, waarin
Silfax verzwolgen was?

Beide lezingen werden aangenomen, want de vogel werd befaamd en hij gaf
aan Jack Ryan stof voor meer dan eene fabelachtige geschiedenis.

Aan dezen vroolijken makker is het te danken dat men op de
avond-bijeenkomsten in Schotland nog de legende zingt van den vogel des
ouden Silfax, de voormalige boeteling der steenkool-mijnen van
Aberfoyle.










                          EEN DRAMA IN MEXICO.

                           DE EERSTE SCHEPEN
                                  DER
                      MEXICAANSCHE OORLOGSMARINE.








I.

VAN HET EILAND GUAJAN NAAR ACAPULCO.


Den 18den October 1825, deden l’Asia, spaansch linieschip, en la
Constanzia, eene brik van acht stukken, het eiland Guajan, een der
Mariannen aan. Sedert zes maanden dat deze bodems Spanje verlaten
hadden, smeedden hunne bemanningen, die slecht gevoed en slecht betaald
werden en van vermoeienis uitgeput waren, in stilte het plan om aan het
muiten te slaan. Vooral aan boord van la Constanzia, gekommandeerd door
overste Don Orteva, een man van ijzer en van een onbuigzaam karakter,
vertoonden zich sporen van verzet. Zware schade, zoo onvoorzien, dat
men haar aan kwaadwilligheid moest toeschrijven, hadden de brik doen
stoppen. l’Asia, door Don Roque de Guzuarte gekommandeerd, was daardoor
evenzeer in haren koers opgehouden. Op zekeren nacht was het kompas op
eene onverklaarbare wijze gebroken. Een anderen nacht brak het
onderwant van de bezaansmast alsof het doorgesneden was en viel de mast
met al zijn tuig over boord. Eindelijk waren de stuurtalies, gedurende
eene belangrijke wending, tot tweemaal toe gebroken.

Het eiland Guajan behoort, even als de overige Mariannen, onder het
generaal-kapiteinschap der Filippijnen. De Spanjaarden, daar thuis
zijnde, konden er de schade dus spoedig herstellen.

Gedurende dit gedwongen verblijf aan wal maakte Don Orteva Don Roque
bekend met de verslapping in de tucht aan boord van zijn vaartuig
waargenomen en verbonden de beide gezagvoerders zich om hunne
waakzaamheid en gestrengheid te verdubbelen.

Twee lieden der bemanning hield Don Orteva meer bepaald in het oog: de
luitenant Martinez en de marsgast José.

Daar luitenant Martinez, door het deelnemen aan de praatjes in den bak
beneden zijne waardigheid van officier had gehandeld, had hij
hut-arrest gekregen en was de adelborst Pablo aangewezen om, gedurende
dat arrest, de betrekking van luitenant aan boord van la Constanzia
waar te nemen. Wat den marsgast José betreft, hij was een laag en
verachtelijk man, die het gevoel van eer voor goud verkocht. Deze zag
zich dus streng bewaakt door den eerlijken bootsman Jacopo, in wien Don
Orteva het volste vertrouwen stelde.

De adelborst Pablo was een dier edele, openhartige en moedige
karakters, die door eene edelmoedige behandeling tot groote daden in
staat zijn. Als wees aangenomen en opgevoed door overste Orteva, zou
hij, voor dezen, zijn weldoener, het leven hebben veil gehad. Gedurende
zijne lange gesprekken met den bootsman Jacopo, sprak hij, door het
vuur der jeugd en den aandrang van zijn hart medegesleept, over de
kinderlijke toegenegenheid die hij voor Don Orteva gevoelde en de brave
Jacopo drukte hem dan stevig de hand, want hij gevoelde wat de
adelborst zoo goed in woorden uitdrukte. Don Orteva had in hen dus twee
getrouwe lieden, waarop hij, onder alle omstandigheden, kon vertrouwen.
Maar wat konden zij met hun drieën tegen de hartstochten van eene
bandelooze bemanning? Terwijl zij dag en nacht bezig waren om den geest
der tweedracht meester te worden, rijpten Martinez, José en de overige
matrozen steeds meer en meer voor oproer en verraad.

Den avond voor het uitzeilen bevond luitenant Martinez zich te Guajan
in een gemeenen kroeg met eenige bootslieden en een twintigtal matrozen
der beide schepen.

»Makkers,” zeide Martinez, »dank de zoo bij tijds beloopen schade,
hebben het linieschip en de brik de Mariannen moeten aandoen en ben ik
daardoor in de gelegenheid gesteld mij in het geheim met u te
onderhouden!”

»Bravo!” schreeuwde de vergadering als uit éen mond.

»Spreek, mijnheer,” zeiden eenige matrozen toen, »en maak ons met uw
plan bekend.”

»Ziehier mijn plan,” antwoordde Martinez. »Zoodra wij ons van de beide
vaartuigen zullen hebben meester gemaakt, stellen wij koers naar de
mexicaansche kust. Gij weet dat de jonge Confederatie geene
oorlogsmarine bezit. Zij zal dus onze schepen, zonder bedenken, koopen
en niet alleen zal onze gage dan verzekerd zijn, maar wat van den
koopprijs overschiet, zal gelijkelijk onder allen verdeeld worden.”

»Aangenomen!”

»En wat zal het sein wezen om aan boord der beide vaartuigen
gemeenschappelijk te handelen?” vroeg de marsgast José.

»Er zal aan boord van l’Asia een vuurpijl opgelaten worden,” antwoordde
Martinez. »Dat zal het oogenblik zijn! Wij zijn tien tegen een en de
officieren van het linieschip en van de brik zullen gevangen zijn
genomen, vóordat zij tot bezinning zijn gekomen.”

»Wanneer zal dat sein gegeven worden?” vroeg een der bootslui van la
Constanzia.

»Binnen een paar dagen, als wij ter hoogte van het eiland Mindanao
zullen zijn aangekomen.”

»Maar,” merkte de marsgast José op, »zullen de Mexicanen ons niet met
kanonschoten ontvangen? Bedrieg ik mij niet dan heeft de Confederatie
een decreet uitgevaardigd, waarbij alle spaansche schepen onder
toezicht worden gesteld en zoo kon men ons, in plaats van goud, ijzer
en lood door het lijf jagen.”

»Stel u gerust, José! Wij zullen ons reeds van verre bekend maken,”
hernam Martinez.

»En hoe?”

»Door het hijschen der mexicaansche vlag aan den nok van de gaffel.”

En dit zeggende, ontplooide luitenant Martinez eene groen-wit en roode
vlag voor de oogen der muiters.

Een somber stilzwijgen begroette de verschijning van dit zinnebeeld der
mexicaansche onafhankelijkheid.

»Hebt gij reeds spijt over de spaansche vlag?” riep de luitenant op
schertsenden toon uit. »Welnu! dat zij die spijt gevoelen zich van ons
afscheiden om onder de orders van overste Don Orteva of van den
kommandant Don Roque voor den wind af te houden! Wat ons betreft, die
hun niet meer willen gehoorzamen, wij zullen hen wel onschadelijk
maken!”

»Ja! Ja!” riep de vergadering eenstemmig uit.

»Kameraden!” hernam Martinez, »onze officieren denken met de
passaatwinden naar de Sunda-eilanden te stevenen; maar wij zullen hun
toonen dat men, zonder hen, in den moesson van de Stille Zuidzee kan
opkruisen!”

De zeelieden, die aan deze geheime bespreking deel namen, verspreidden
zich daarop en bereikten, langs onderscheidene wegen, hunne respectieve
bodems.

Den volgenden dag lichtten l’Asia en la Constanzia, bij het aanbreken
van den morgen, het anker en koers stellende om de zuid-west, stevenden
het linieschip en de brik met volle zeilen naar Nieuw-Holland.
Luitenant Martinez had zijne werkzaamheden hervat maar werd, op order
van overste Orteva, streng bewaakt.

Intusschen werd Don Orteva door een onheilspellend voorgevoel bevangen.
Hij begreep hoe onvermijdelijk de val was der spaansche marine, die,
door gebrek aan tucht, in het verderf werd gestort. Bovendien kon zijne
vaderlandsliefde niet berusten in de aanhoudende slagen die zijn land
troffen en die door den opstand der mexicaansche staten ten toppunt
werden gevoerd. Nu en dan sprak hij met den adelborst Pablo over deze
ernstige vraagstukken, vooral met betrekking tot het voormalige
overwicht der spaansche vloten op alle zeeën.

»Mijn kind!” zeide hij eens tot hem, »er bestaat geene tucht meer onder
onze zeelieden. De verschijnselen van een oproerigen geest zijn meer
bijzonder aan boord van mijn schip merkbaar en het zou kunnen—ik heb er
zoo’n voorgevoel van—dat ellendig verraad aan mijn leven een einde
maakte! Maar dan zoudt gij mij wreken, niet waar, om tegelijkertijd
Spanje te wreken, dat men naar het leven staat door mij te treffen?”

»Dat zweer ik, overste!” antwoordde Pablo.

»Maak u niemand tot vijand op deze brik, maar wanneer de dag zal
gekomen zijn, denk er dan aan, mijn kind, dat in dien noodlottigen
tijd, de beste manier om zijn land te dienen zal wezen om de
ellendelingen, die het willen verraden, aanvankelijk in het oog te
houden en ze daarna, zoo mogelijk, te straffen.”

Het was nu drie dagen geleden dat de vaartuigen de Mariannen verlaten
hadden. La Constanzia liep met eene frissche bries van den wind. De
brik—bevallig, vlug, slank, laag op het water met achteroverhangende
masten—huppelde over de golven die haar acht zesponder-caronnaden met
schuim overdekten.

»Twaalf knoopen, mijnheer,” zeide de adelborst Pablo op een avond tegen
Martinez. »Als we met zoo’n ruimen wind voortzeilen, zal de overtocht
niet lang duren!”

»God geve het! want we hebben genoeg uitgestaan, zoodat ons lijden wel
een einde mag nemen.”

De marsgast José bevond zich toen dicht bij het achterdek en hoorde
alzoo de woorden van den luitenant.

»Het zal niet lang duren of wij zullen land in zicht krijgen,” zeide
Martinez toen met luider stem.

»Het eiland Mindanao,” antwoordde de adelborst. »Wij zijn inderdaad op
honderd veertig graden westerlengte en op zeven graden noorderbreedte
en, zoo ik mij niet bedrieg, ligt dat eiland op...”

»Honderd veertig graden negen en dertig minuten lengte en zeven graden
breedte,” hernam Martinez driftig.

José richtte het hoofd op, en, na een onmerkbaar teeken gemaakt te
hebben, liep hij naar den bak.

»Hebt gij de hondewacht, [18] Pablo?” vroeg Martinez.

»Ja, mijnheer.”

»Daar het nu zes uur in den avond is, zal ik u niet langer ophouden.”

Pablo ging weg.

Martinez bleef alleen op de hut en richtte zijn blikken naar l’Asia,
die onder den wind der brik zeilde. Het was een heerlijke avond die
eene dier schoone nachten voorspelde, die onder de keerkringen zoo
frisch en kalm zijn.

De luitenant zocht in het donker naar het wachtsvolk. Hij herkende José
en de overige zeelieden met wie hij op het eiland Guajan een onderhoud
had gehad.

Martinez naderde even den man aan het roer. Hij sprak zacht een paar
woorden tot hem en daarmede was het gedaan.

Intusschen had men kunnen opmerken dat het roer wat meer aan lij was
gedraaid, zoodat de brik het linieschip merkbaar begon te naderen.

In strijd met de scheepsgewoonten liep Martinez aan lij, ten einde
l’Asia beter te kunnen waarnemen. Onrustig en gejaagd, wrong hij een
scheepsroeper in de hand.

Plotseling werd aan boord van het linieschip eene losbarsting gehoord.

Op dit sein sprong Martinez op het wachttrapje en riep hij luidkeels
uit:

»Alle hens op! Onderzeilen gijen en gorden!”

Op dit oogenblik trad Don Orteva, door zijne officieren gevolgd, uit de
hut en vroeg hij, zich tot den luitenant wendende:

»Waarvoor die manoevre?”

Zonder hem te antwoorden, sprong Martinez van het wachttrapje af en
liep hij naar den bak.

»Op je roer!” beval hij.—»Bakboordsbrassen in handen!—Haalt door de
brassen!—Fokkeschoot afvieren!”

Op dit oogenblik hadden er op nieuw losbrandingen aan boord van l’Asia
plaats.

De bemanning gehoorzaamde de bevelen van den luitenant en, snel
oploevende, lag de brik onder haar voormarszeil bijgedraaid.

Daarna zich tot de weinige mannen, die zich om hem geschaard hadden,
wendende, riep Don Orteva uit:

»Te hulp, dappere jongens!”

En op Martinez toeloopende, zeide hij:

»Maakt je van dien officier meester!”

»Dood aan den kommandant!” antwoordde Martinez.

Pablo en twee officieren trokken den degen en namen een pistool in de
hand. Eenige matrozen door Jacopo aangevoerd, snelden toe om hen te
ondersteunen; maar onmiddellijk door de muiters tegengehouden, werden
zij ontwapend en buiten de mogelijkheid gesteld om iets te doen.

De mariniers en zeelieden stelden zich dwarsscheeps op en rukten op
hunne officieren aan. De trouw gebleven manschappen, die tegen de hut
geschaard stonden, namen een kloek besluit: zij wierpen zich op de
oproermakers.

Don Orteva richtte den loop van zijne pistool op Martinez.

Op dit oogenblik steeg aan boord van l’Asia een vuurpijl op.

»Overwinnaars!” riep Martinez uit.

De kogel van Don Orteva verloor zich in de ruimte.

Een en ander was het werk van een oogenblik. De overste pakte den
luitenant aan, maar, door de overmacht overmand en zwaar gekwetst, werd
hij spoedig overmeesterd. Eenige oogenblikken later deelden de
officieren in zijn lot.

Daarop werden contra-seinen in het tuig der brik geheschen die de
seinen van l’Asia beantwoordden. Ook aan boord van het linieschip was
het oproer uitgebroken en had het gezegevierd.

Luitenant Martinez was nu meester van la Constanzia en zijne gevangenen
werden door elkander in de kerk geworpen.

Maar door het zien van bloed werd de woeste inborst van het scheepsvolk
wakker gemaakt. Zij was niet meer tevreden met de overwinning; er
moesten lijken vallen.

»Laten wij hen ombrengen,” riepen verscheidene dezer woestelingen. »Ter
dood met hen! Alleen de dooden spreken niet!”

Aan het hoofd van eenige bloeddorstige muiters snelde Martinez naar de
kerk; maar het overige van het scheepsvolk verzette zich tegen dien
moord en de officieren waren behouden.

»Brengt Don Orteva aan dek,” beval Martinez.

Men gehoorzaamde.

»Orteva,” zeide Martinez, »ik voer het bevel over beide schepen. Met u,
is Don Roque mijn gevangene. Morgen zullen wij u op eene woeste kust
aan wal zetten en daarna koers stellen naar de mexicaansche havens,
waar deze vaartuigen aan het republikeinsche goevernement verkocht
zullen worden.”

»Verrader!” antwoordde Don Orteva.

»Onderzeilen bijzetten en volbrassen!—Bindt dien man op de hut vast.”

Hiermede werd Don Orteva aangewezen. Het bevel werd gehoorzaamd.

»De overigen in het ruim. Klaar om te wenden. Aan lij je roer!
Aanpakken jongens!”

De wending werd snel uitgevoerd. Overste Don Orteva bevond zich toen,
door het brikzeil bedekt, aan lij van het vaartuig en men hoorde hem
zijn luitenant nog de woorden »eerlooze” en »verrader” toeroepen!

Buiten zich zelven van woede, vloog Martinez, met eene bijl in de hand,
de hut op. Men belette hem den overste te naderen; maar met een
krachtigen arm, kapte hij de schooten van het brikzeil. De boom van dat
zeil, door den wind met kracht voortgesleurd, raakte Don Orteva en
verbrijzelde hem den schedel.

Er ging aan boord der brik een kreet van afgrijzen op.

»Door een ongeluk gedood!” zeide luitenant Martinez. »Gooit dat lijk
overboord.”

En men gehoorzaamde steeds.

De beide vaartuigen hernamen hun vorigen koers, den steven wendende
naar de mexicaansche stranden.

Den volgenden dag kreeg men dwars een eiland in ’t zicht. De sloepen
van l’Asia en van la Constanzia werden te water gelaten en, met
uitzondering van den adelborst Pablo en den bootsman Jacopo, die zich
aan luitenant Martinez onderworpen hadden, werden de officieren op deze
dorre kust afgezet. Maar ze werden, een paar dagen later, gelukkig door
een engelschen walvischvaarder opgenomen en naar Manilla overgebracht.

Hoe kwam het dat Pablo en Jacopo naar het kamp der oproermakers waren
overgeloopen? Daarover schorte men zijn oordeel op.

Eenige weken later wierpen de beide vaartuigen het anker in de baai van
Monterey, in het noorden van Oud-Californië. Martinez stelde den
militairen kommandant der haven in kennis met zijn oogmerk. Hij bood
aan om aan Mexico, dat geene marine bezat, de beide spaansche
vaartuigen af te staan, met hun geschut en oorlogstoerusting en om de
bemanningen ter beschikking der Confederatie te stellen. Van hare zijde
moest zij aan die bemanningen uitbetalen al wat hun sedert het vertrek
uit Spanje verschuldigd was.

Op dit aanbod antwoordde de gouverneur door te verklaren: dat hij geene
volmacht had om te handelen. Hij noodigde Martinez dus uit om zich naar
Mexico te begeven waar hij zelf de zaak zeer gemakkelijk tot een eind
zou kunnen brengen. De luitenant volgde dezen raad op en l’Asia te
Monterey achterlatende, stak hij, na eene maand aan het vermaak
geofferd te hebben, met la Constanzia weer in zee. Pablo, Jacopo en
José behoorden tot de bemanning en met een ruimen wind, zette de brik
alle zeilen bij om de haven van Acapulco ten spoedigste te bereiken.








II.

VAN ACAPULCO NAAR CIGUALAN.


Van de vier havens die Mexico aan de Stille Zuidzee bezit, San-Blas,
Zacatula, Tehuantepec en Acapulco, biedt de laatste de meeste gemakken
aan de scheepvaart aan. Het is waar dat de stad slecht gebouwd en
ongezond is, maar de reede is veilig en zou gemakkelijk honderd schepen
kunnen bergen. Hooge voorgebergten beschutten de vaartuigen van alle
zijden en vormen eene zoo kalme havenkom, dat een van de landzijde
aankomend vreemdeling, zou meenen een meer te zien door een ring van
bergen ingesloten.

Acapulco werd destijds beschermd door drie aan zijne rechterzijde
opgerichte bastions, terwijl het havenhoofd door eene batterij van
zeven stukken verdedigd werd, die, in geval van nood, haar vuur met dat
van het fort Santo-Diego onder een rechten hoek kon kruisen. Dit
laatste met dertig stukken gewapend, beheerschte de geheele reede en
zou zonder twijfel ieder vaartuig in den grond geboord hebben, dat het
gewaagd mocht hebben om den ingang der haven te willen binnen dringen.

De stad had dus niets te duchten en nogtans maakte, drie maanden na de
hiervoren verhaalde gebeurtenissen, een algemeene schrik zich van haar
meester.

Werkelijk werd er in volle zee een schip waargenomen. Over de
bedoelingen van dit verdachte vaartuig zeer ongerust, waren de bewoners
van Acapulco volstrekt niet op hun gemak. Niet zonder reden toch
vreesde de jonge Confederatie de terugkeer der spaansche heerschappij;
want, niettegenstaande de met Groot-Brittannië geteekende
handelsverdragen en trots de aankomst van den zaakgelastigde van
Londen, die de republiek erkend had, beschikte het mexicaansche
goevernement over geen enkelen bodem om zijne kusten te beschermen!

Wat hiervan zij, het vaartuig moest zeker een vermetele waaghals zijn
en de noord-oosten winden die van de herfst-evening tot de
lente-evening, geweldig waaien, zouden de kracht van zijn lijken ter
dege beproeven! Ook wisten de inwoners van Acapulco niet wat er van te
denken en besloten zij, in ieder geval gereed te zijn om eene landing
van vreemdelingen af te slaan, toen dit zoo zeer gevreesde vaartuig aan
zijne gaffel de vlag der mexicaansche onafhankelijkheid ontrolde!

Op een half kanonschot afstands van de haven aangekomen, kwam la
Constanzia, wier naam duidelijk op het naambord aan den spiegel te
lezen was, plotseling ten anker. De zeilen werden op de ra’s geborgen
en eene sloep stak van boord, die spoedig de haven had bereikt.

Nauwelijks aan wal gestapt, begaf luitenant Martinez zich naar den
goeverneur en bracht hem op de hoogte der omstandigheden, die hen tot
hem voerden. Deze hechtte zijne goedkeuring aan het door den luitenant
genomen besluit om zich naar Mexico te begeven om van den generaal
Guadalupe Vittoria, president der Confederatie, de bekrachtiging van
den koop te verkrijgen. Deze tijding was nauwelijks in de stad bekend,
of alles was uitgelaten van vreugde. De geheele bevolking kwam het
eerste vaartuig der mexicaansche marine bewonderen en zag in het bezit
daarvan, behalve een bewijs van het gemis aan tucht onder de
Spanjaarden, een middel om zich met meer klem tegen elke hernieuwde
poging van haar oude overheerschers te verzetten.

Martinez kwam aan boord terug. Een paar uur later lag de brik la
Constanzia in de haven vertuid en was hare bemanning bij de bewoners
van Acapulco ingekwartierd.

Toen Martinez echter appèl over zijne manschappen hield, waren Pablo en
Jacopo verdwenen.

Onder alle streken van den aardbol vertoont Mexico een bijzonder
karakter door de uitgestrektheid en de hoogte der bergvlakte die het
midden des lands inneemt. De keten der Cordilleras doorsnijdt onder den
algemeenen naam van Andes, geheel Zuid-Amerika, slingert zich door
Guatemala en verdeelt zich, bij het binnenkomen in Mexico, in twee
takken, die evenwijdig langs beide kusten van het land loopen.
Intusschen zijn deze beide takken slechts de glooiingen van het
onmetelijke bergvlak van Anahuac, op twee duizend vijf honderd meter
boven den waterspiegel der naburige zeeën gelegen. Deze opeenvolging
van vlakten, veel uitgestrekter en niet minder eentonig dan die van
Peru en Nieuw-Granada, beslaat ongeveer drie vijfden van het land. Bij
het doordringen in het voormalige intendantschap Mexico, neemt de
Cordillera, den naam van »Sierra Madre” aan en op de hoogte van de
steden San-Miguel en Guanaxato, loopt zij—na zich in drie takken
verdeeld te hebben—dood op den zeven en vijftigsten graad
noorderbreedte.

Tusschen de haven van Acapulco en de stad Mexico, tachtig mijlen van
elkander verwijderd, zijn de afwisselingen van den grond minder sterk
en de glooiingen minder steil dan tusschen Mexico en Vera-Cruz. Na het
graniet betreden te hebben, dat zich in de bergtakken in de nabijheid
van den grooten oceaan vertoont en waarin de haven van Acapulco is
uitgehouwen, ontmoet de reiziger slechts porphyr-rotsen waaruit de
nijverheid gips, bazalt, oorspronkelijke kalk, tin, koper, ijzer,
zilver en goud haalt. Nu vertoonden zich juist op den weg van Acapulco
naar Mexico, bijzondere gezichtspunten en plantenstelsels, waarop door
twee ruiters die, eenige dagen na het ten anker komen der brik la
Constanzia, bij elkander reden, nauwelijks acht werd geslagen.

Het waren Martinez en José. De marsgast was volkomen met dezen weg
bekend. Hij had de bergen van Anahuac zoo dikwijls doorkruist. Ook was
de indiaansche gids, die hun zijne diensten aanbood, afgewezen en op
uitmuntende paarden gezeten, richtten de beide gelukzoekers zich snel
naar de hoofdstad van Mexico.

Na een snellen draf van twee uur, die hun het praten had belet, hielden
de ruiters stil.

»Nu in den stap, mijnheer,” zeide José geheel buiten adem. »Santa
Maria! ik zat liever twee uur te paard op de groote bovenbramsteng, in
eene bui uit het noordwesten!”

»Laten wij voort maken!” antwoordde Martinez. »Weet gij goed den weg,
José, weet gij haar goed?”

»Zooals u dien van Cadix naar Vera-Cruz weet en wij hebben geen
beletsel van stormen uit de golf, noch van de baren van Taspan of
Santander te vreezen! Maar, nu in den stap!”

»Neen, wat sneller,” hernam Martinez, terwijl hij zijn paard de sporen
gaf. »De verdwijning van Pablo en Jacopo jaagt mij vrees aan! Zouden
zij het voordeel van den koop voor zich alleen willen houden en ons ons
aandeel willen ontstelen?”

»Bij Sint Jacob! Dat ontbrak er nog maar aan!” antwoordde de marsgast
op spottenden toon! »Dieven als wij zijn, te bestelen!”

»Hoeveel dagreizen hebben wij te maken alvorens Mexico te bereiken?”

»Vier of vijf, mijnheer! Eene wandeling! Maar stapvoets! Gij ziet wel
dat de grond merkbaar stijgt!”

Inderdaad werden de eerste golvingen der bergen op de ruime vlakte
merkbaar.

»Onze paarden zijn niet beslagen,” hernam de marsgast, terwijl hij stil
hield, »en hunne hoeven slijten op deze granietrotsen dus spoedig af!
Maar laat ons, ten slotte, van den grond geen kwaad zeggen!... Er is
goud in verborgen en al treden wij het nu met de voeten luitenant, dan
wil dat nog niet zeggen dat wij het verachten!”

De beide reizigers waren aan eene kleine verhevenheid aangekomen, dicht
beschaduwd door waaierpalmen, nopalplanten en mexicaansche salieboomen.
Aan hun voeten strekte zich eene ruime, bebouwde vlakte uit en de
plantengroei der warme luchtstreken vertoonde zich, in al hare
weelderigheid aan hunne blikken. Aan hunne linkerhand brak een woud van
mahonie-boomen het landschap. Slanke peperboomen wiegden hunne buigzame
takken in den gloeienden ademtocht van den Stillen Oceaan. Velden van
suikerriet bedekten het land. Prachtig in den oogst staand katoen
wuifde zachtkens zijne grijs zijden pluimen. Hier en daar groeiden de
winde of geneeskrachtige jalappe-plant en de gekleurde piment, met
indigo- en cacoa-planten, campêchehout- en pokhoutboomen. Al de
verschillende voortbrengselen uit het plantenrijk der keerkringen,
dahlia’s, mentzelia’s en helicantussen deden deze wonderschoone
landstreek—de vruchtbaarste van het mexicaansche intendantschap—van
hunne kleuren schitteren.

Ja! deze geheele schoone natuur scheen te leven onder de gloeiende
stralen waarmede de zon haar overstelpte, maar dezelfde onverdragelijke
hitte deed de ongelukkige bewoners samenkrimpen onder de aanvallen der
geele koorts! Daarom vertoonde de landstreek, uitgestorven en ledig,
noch beweging noch leven.

»Welke is die kegel die zich voor ons aan den gezichteinder verheft?”
vroeg Martinez aan José.

»De Brea-kegel, die bijna niet hooger dan de vlakte is!” antwoordde de
marsgast op een toon van minachting.

Deze bergtop was de eerste uitlooper van eenig belang van de bergketen
der Cordilleras.

»Laten wij onzen gang wat versnellen,” zeide Martinez, het voorbeeld
gevende. »Onze paarden zijn afkomstig uit de hacienda’s van noordelijk
Mexico en zijn, door hunne tochten door de savannen, aan de
oneffenheden van den grond gewend. Doen wij dus ons voordeel met deze
hellingen van den weg en maken wij dat wij uit deze uitgestrekte
eenzaamheid komen, die niet zeer geschikt is om ons op te vroolijken!”

»Krijgt luitenant Martinez soms berouw?” vroeg José de schouders
ophalende.

»Berouw!... neen!...”

Martinez werd weer geheel stil en beiden draafden snel vooruit.

Zij bereikten den Brea-kegel, dien zij langs steile paden overtrokken
en langs afgronden die echter niet haalden bij de onpeilbare diepten
van de Sierra-Madre. Na het afdalen der tegenovergestelde helling
hielden de ruiters stil om hunne paarden te laten uitrusten.

De zon neigde aan den gezichteinder, toen Martinez en zijn makker aan
het dorp Cigualan aankwamen. Dit dorp telde slechts eenige hutten,
bewoond door arme Indianen van de soort »mansos” genaamd, hetgeen
landbouwers beteekent. De gezeten inlanders zijn, over het algemeen,
zeer lui, want ze hebben de rijkdommen, die deze vruchtbare grond hun
overvloedig aanbiedt, slechts voor ’t oprapen. Ook zijn ze door hunne
gemakzucht wezenlijk onderscheiden van de Indianen der hooge
bergvlakten die de nood naarstig heeft gemaakt en van de zwervende
Indianen in het noorden, die, van verwoesting en roof levende, nooit
vaste woonplaatsen hebben.

De Spanjaarden genoten in dit dorp maar eene matige gastvrijheid. De
Indianen, die in hen voormalige onderdrukkers herkenden, toonden zich
weinig geneigd om hun van dienst te zijn.

Bovendien waren hun twee reizigers in het dorp vóor geweest die op het
weinige beschikbare voedsel beslag hadden gelegd.

De luitenant en de marsgast sloegen op deze bijzonderheid geen acht,
die overigens, op zich zelve, niets buitengewoons was.

Martinez en José zochten dus eene schuilplaats in eene soort van schuur
en maakten voor hun maal een gestoofden schapenkop klaar. Zij groeven
een gat in den grond en na het met brandend hout en keisteenen—om de
hitte te bewaren—gevuld te hebben, lieten zij de brandstof in vlammen
opgaan; daarna legden zij, zonder eenige voorbereiding, het vleesch, in
specerijachtige bladen gewikkeld, op de gloeiende asch, waarna zij
alles met takken en gestampte aarde luchtdicht afsloten. Een poosje
later was hun middagmaal klaar en zij verslonden het als lieden wier
eetlust door een langen tocht geprikkeld is. Na afloop van het maal
strekten zij zich, de ponjaard in de hand, op den grond uit. Door
vermoeienis de hardheid van hun leger en de onophoudelijke beten der
moskieten niet meer voelende, duurde het niet lang of zij sliepen in.

Intusschen herhaalde Martinez in een benauwden droom, herhaaldelijk de
namen van Jacopo en Pablo, wier verdwijning hem steeds bezorgd maakte.








III.

VAN CIGUALAN NAAR TASCO.


Den anderen morgen waren de paarden bij het aanbreken van den dag
gezadeld en getoomd. De half gebaande voetpaden die zich voor hen
uitslingerden, weder inslaande, trokken de reizigers het oosten in, de
zon te gemoet. Hunne reis begon onder gunstige voorteekenen. Zonder den
zwijgenden gang van den luitenant, die zeer afstak bij de vroolijke
luim van den marsgast, zou men hen voor de eerlijkste lieden ter wereld
gehouden hebben.

De grond steeg gaandeweg. Het onmetelijke bergvlak van Chilpanzingo,
waar het heerlijkste klimaat van Mexico heerscht, breidde zich spoedig
tot de uiterste grenzen van den gezichteinder uit. Deze landstreek, die
tot de gronden der gematigde luchtstreek behoort, ligt op vijftien
honderd meter boven het vlak der zee en de hitte der lager gelegen
gronden, zoowel als de koude der hoogere streken, zijn er onbekend.
Maar, deze oasis rechts latende liggen, kwamen de beide Spanjaarden aan
het dorpje San Pedro en, na drie uur oponthoud, vervolgden zij hun weg,
zich naar de kleine stad Tutela-del-Rio richtende.

»Waar zullen wij heden avond slapen?” vroeg Martinez.

»Te Tasco!” antwoordde José. »Eene groote stad, mijnheer, bij deze
vlekken vergeleken!”

»Is er eene goede herberg?”

»Ja, onder een schoonen hemel en in een heerlijk klimaat! Daar is de
zon niet zoo brandend heet als aan de zeekust. En zoo maar stijgende,
komt men er toe om trapsgewijze, maar zonder het bijna te merken, op de
toppen van den Popocatépetl te bevriezen.”

»Wanneer zullen wij de bergen overgaan, José?”

»Overmorgen avond, mijnheer, en van hun top zullen wij, wel in de verte
dat ’s waar, het eind onzer reis in het oog krijgen! Eene gouden stad
dat Mexico! Weet gij waar ik nu aan denk, mijnheer?”

Martinez antwoordde niet.

»Ik vraag mijzelven af wat er zou geworden zijn van de officieren van
het linieschip en van de brik, die wij op het eilandje aan hun lot
hebben overgelaten?”

Martinez sidderde.

»Ik weet het niet!” antwoordde hij op somberen toon.

»Het zou mij goed doen,” vervolgde José, »zoo al die trotsche
personaadjes van honger waren omgekomen. Overigens zijn er, bij hunne
ontscheping, onderscheidenen in zee gevallen en in die streken kruist
eene soort van haai, de tintorea, die geen genade geeft! Santa Maria!
zoo overste Don Orteva weer eens levendig werd, zouden wij ons wel in
den buik eener walvisch mogen bergen! Maar gelukkig is zijn hoofd ter
hoogte van den boom van ’t brikzeil gekomen en zijn de schooten toen op
zoo zonderlinge wijze gebroken...”

»Zult gij zwijgen?” riep Martinez uit.

De zeeman zweeg nu.

Maar inwendig zeide José: »nu, die gemoedsbezwaren komen ook van pas!”
En daarop vervolgde hij met luider stem: »welnu, op mijne terugreis
vestig ik mij in dit bekoorlijke mexicaansche land! Men laveert er
tusschen ananassen en bananen en strandt er op gouden en zilveren
klippen!”

»Hebt gij daarom verraad gepleegd?” vroeg Martinez.

»Waarom niet, mijnheer? Eene piaster-zaak!”

»Ach!...” zeide Martinez met afkeer.

»En gij?” hernam José.

»Ik! Eene zaak van hiërarchie! De luitenant wilde zich op den overste
wreken!”

»O!...” zeide José met verachting.

Beiden deugden even veel, welke hunne drijfveeren dan ook waren.

»Stil!” zeide Martinez, plotseling ophoudende. »Wat zie ik ginder?”

José richtte zich in de stijgbeugels op.

»Er is niemand,” antwoordde hij.

»Ik heb een man snel zien verdwijnen!” antwoordde Martinez.

»Verbeelding!”

»Ik heb hem gezien!” hernam de opgewonden luitenant.

»Welnu!... zoek op uw gemak...”

En José vervolgde zijn weg.

Martinez reed alleen op een bosch van wortelboomen af, wier takken
omdat ze, den grond rakende, dadelijk wortel vatten, ondoordringbare
struikgewassen vormen.

De luitenant steeg af. Het was eene volkomene eenzaamheid.

Plotseling zag hij eene soort van spiraal in de schaduw bewegen. Het
was eene kleine slang, wier kop onder een rotsblok vermorzeld lag en
waarvan het achterdeel des lichaams zich heen- en weerwrong alsof het
gegalvaniseerd was.

»Er was iemand hier!” riep de luitenant uit.

Bijgeloovig en schuldig als hij was, keek Martinez naar alle zijden
heen. Hij begon te sidderen.

»Wie? Wie?” mompelde hij.

»Welnu?” vroeg José, die zich weder bij zijn makker had gevoegd.

»Het is niets!” antwoordde Martinez. »Laat ons voorwaarts gaan!”

De reizigers reden toen langs de oevers der Mexala, eene kleine
nevenrivier van den Rio Balsas, dien zij stroomopwaarts volgden. Weldra
verraadden eenige rookwolken de tegenwoordigheid van inboorlingen en
het stadje Tutela-del-Rio kwam te voorschijn. Maar de Spanjaarden, die
Tasco voor den nacht wilden bereiken, verlieten het na eenige
oogenblikken rust te hebben genomen.

De weg werd zeer steil. Ook was de stap de gewone gang hunner
rijdieren. Hier en daar vertoonden zich bosschen van olijfboomen op de
zijden der bergen. Merkbare verschillen deden zich nu voor wat grond,
luchtsgesteldheid en plantengroei betreft.

Weldra begon het avond te worden. Martinez volgde zijn gids José op
eenige passen. Deze richtte zich niet zonder moeite in de diepe
duisternis en hij zocht de begaanbare paden op, uitvallende nu eens
tegen een wortel die hem deed struikelen, dan weder tegen een boomtak
die hem in het gelaat sloeg op gevaar af van de heerlijke sigaar, die
hij rookte, uit te dooven.

De luitenant liet zijn paard dat van zijn makker volgen. Hij was een
onbeschrijfelijk berouw ten prooi en hij kon zich geene rekening geven
van de benauwdheid die hem drukte.

Het was nu volkomen nacht geworden. De reizigers versnelden hun rit.
Zij trokken door de dorpjes Contepec en Iguala en kwamen in de stad
Tasco aan.

José had de waarheid gesproken. Het was eene groote stad, vergeleken
bij de kleine vlekken, die zij achter zich hadden gelaten. Eene soort
van herberg lag aan de hoofdstraat. Na hunne paarden aan een stalknecht
overgegeven te hebben, traden zij de groote zaal binnen, waar eene
lange, smalle, van alles voorziene tafel gereed stond.

De Spanjaarden namen er plaats aan, tegenover elkander en begonnen hun
maal, dat voor het verhemelte van een inboorling smakelijk zou zijn
geweest, maar dat de honger, voor een europeesch verhemelte, niet meer
dan dragelijk maakte. Er waren stukken kip, in eene saus van groene
piment drijvende; portiën rijst, klaargemaakt met roode piment en
saffraan; oude vogels met olijven gelardeerd, rozijnen, aardnoten en
uien, gesuikerde pompoenen, carbanzos en postelein, alles met
bijvoeging van »tortilla’s”, eene soort van maïskoekjes op eene ijzeren
plaat gebakken. Na het maal werd eenige drank gebruikt.

Hoe het zij, was de smaak al niet voldaan, de honger was gestild;
terwijl de vermoeienis Martinez en José spoedig in een slaap dompelden,
die tot vrij laat in den morgen duurde.








IV.

VAN TASCO NAAR CUERNAVACA.


De luitenant was het eerst wakker.

»José,” zeide hij, »op weg!”

De marsgast rekte zich uit.

»Welken weg zullen wij nemen?” vroeg Martinez.

»Om de waarheid te zeggen, mijnheer, ik weet er twee.”

»Welke?”

»De eene loopt over Zalualican, Tenancingo en Toluca. Van Toluca naar
Mexico is de weg goed, want men is de Siera Madre reeds over.”

»En de andere?”

»De andere doet ons wat meer oostelijk afwijken, maar dan komen wij
dicht bij de schoone bergen Popocatépetl en Iztaccíhuatl. Het is de
veiligste weg, want zij wordt het minst bezocht. Eene aardige wandeling
van vijftien mijlen langs eene glooiing.”

»Welnu, laten we dan den langsten weg nemen en vooruit maar!” zeide
Martinez.—»Waar zullen wij heden avond slapen?”

»Wel, te Cuernavaca, als we twaalf knoopen loopen,” antwoordde de
marsgast.

De beide Spanjaarden begaven zich naar den stal, lieten hunne paarden
zadelen en vulden hunne »mochilla’s”, eene soort van zakken die tot het
tuig behooren, met maïskoekjes, granaat-appelen en gedroogd vleesch,
want in de bergen liepen zij gevaar het noodige voedsel niet te vinden.
Na hunne verteering betaald te hebben, bestegen zij hunne dieren en
hielden ze rechtsaan.

Voor het eerst werden zij den eik gewaar, een goed voorteeken, want aan
zijn voet houden de ongezonde uitwasemingen van de lagere bergvlakten
op. In deze op vijftien honderd meter boven den spiegel der zee gelegen
vlakten vermengden de voortbrengselen, sedert de verovering ingevoerd,
zich met den inheemschen plantengroei. Korenvelden vertoonden zich in
deze oasis, waar alle europeesche graansoorten tieren. De boomen uit
Azië en Frankrijk vermengden er hun gebladerte. De oostersche bloemen
verwden er de groenende tapijten, in gezelschap met viooltjes,
korenbloemen, het ijzerkruid en de madeliefjes uit de gematigde
luchtstreek. Eenige dwergachtige, harsachtige heesters staken hier en
daar in het landschap uit en de reuk vergastte zich op de geur der
zachte uitwasemingen van de vanielje, die door de schaduw van balsem-
en amberboomen beschut werd. Ook gevoelden de beide gelukzoekers zich
zeer lekker in deze gemiddelde temperatuur van twintig tot
twee-en-twintig graden, eigen aan de streken van Xalapa en
Chilpanzingo, die men onder de benaming van »gematigde landstreken”
begrijpt.

Intusschen bestegen Martinez en zijn makker steeds hooger het bergvlak
van Anahuac en overschreden zij de onmetelijke afsluitingen die de
vlakte van Mexico vormen.

»O!” riep José uit, »daar is de eerste der drie bergstroomen die wij
moeten overtrekken!”

Inderdaad stroomde eene tusschen hooge oevers ingesloten rivier aan de
voeten der reizigers.

»Op mijne laatste reis was deze stroom droog,” zeide José.—»Volg mij,
mijnheer.”

Beiden daalden langs eene zacht glooiende in de rots uitgehouwen
helling af en kwamen aan eene zeer gemakkelijk te doorwaden plek.

»Dat is er een!” zeide José.

»Zijn de anderen evenzoo doorwaadbaar?” vroeg de luitenant.

»Eveneens,” antwoordde José. »Als het regenseizoen deze bergstroomen
doet zwellen, werpen zij zich in het riviertje Ixtolucca dat wij in het
groote gebergte zullen terugvinden.”

»Wij hebben in deze eenzaamheid niets te duchten?”

»Niets, tenzij een mexicaanschen dolk!”

»Dat is waar,” antwoordde Martinez. »De Indianen der hooge streken
zijn, uit overlevering, den dolk getrouw.”

»Wat een woorden ook,” hernam de marsgast lachende, »om hun geliefkoosd
wapen aan te duiden; estoque, verdugo, puna, anchillo, beldoque,
navaja! Den naam hebben zij even spoedig in den mond, als den dolk in
de hand! Welnu, zooveel te beter, Santa Maria! Dan zullen wij ten
minste de onzichtbare kogels der lange karabijnen niet te vreezen
hebben. Ik vind niets onaangenamer dan den schelm, die u doodschiet,
niet te kennen!”

»Welke Indianen bewonen deze gebergten?” vroeg Martinez.

»Wel! mijnheer, wie kan de verschillende rassen tellen die zich in dit
Eldorado van Mexico vermenigvuldigen? Hoor liever eens al die
kruisingen die ik met zorg bestudeerd heb, met het doel eenmaal een
voordeelig huwelijk aan te gaan! Men vindt er den mesties, geboren uit
een Spanjaard en uit eene Indiaansche; de casties geboren uit eene
mesties en uit een Spanjaard; de mulat geboren uit eene Spaansche en
uit een neger; de monisk, geboren uit eene mulattin en uit een
Spanjaard; de albinos, geboren uit eene monisk en uit een Spanjaard; de
tornatras geboren uit een albinos en uit eene Spaansche; de
tintinclaire, geboren uit een tornatras en uit eene Spaansche; de lovo,
geboren uit eene Indiaansche en uit een neger; de caribujo, geboren uit
eene Indiaansche en uit een lovo; de barsino, geboren uit een coijote
en uit eene mulattin; de grifo, geboren uit eene negerin en uit een
lovo; de albarazado, geboren uit een coijote en uit eene Indiaansche;
de chamisa, geboren uit eene mesties en uit een Indiaan; de mechino,
geboren uit eene lova en uit een coijote!”

José sprak de waarheid en de zeer twijfelachtige zuiverheid der rassen
in deze streken maakt de studiën omtrent de natuurleer van den mensch
zeer onzeker. Maar in weerwil der geleerde opmerkingen van den
marsgast, verviel Martinez onophoudelijk in zijne vroegere
stilzwijgendheid. Zelfs verwijderde hij zich gaarne van zijn makker,
wiens tegenwoordigheid hem scheen te hinderen.

Spoedig daarop werd de weg door nog twee stortvloeden doorsneden. Maar
ziende dat hunne bedding droog was, was de luitenant zeer
teleurgesteld, daar hij gedacht had zijn paard daar te drenken.

»Hier hebben we nu volkomen windstilte, mijnheer, zonder eten of
drinken,” zeide José. »Ba! volg mij! Laat ons tusschen deze eiken en
olmen een boom zoeken, dien men den »ahuehuelt” noemt en die met
voordeel de strooproppen vervangt, waarmede men de herbergen versiert.
Onder zijne schaduw vindt men altijd eene springende bron en is het
slechts water, op mijne eer verklaar ik u dat water, de wijn der
woestijn is!”

De ruiters reden het dichte geboomte om en weldra hadden zij den
bewusten boom gevonden. Maar de beloofde fontein was opgedroogd en wel,
naar het scheen, zeer kort geleden.

»Het is zonderling,” zeide José.

»Zoo vindt gij het ook zonderling!” mompelde Martinez, terwijl hij
verbleekte.—»Vooruit, vooruit!”

De reizigers spraken geen woord meer tot aan het vlek Cacahuimilchan.
Daar verlichtten zij hunne mochilla’s wat. Daarop sloegen zij den weg
naar Cuernavaca in, zich oostwaarts richtende.

Het landschap had toen een zeer bergachtig aanzien en gaf een
voorgevoel van de reusachtige bergspitsen, wier bazalten toppen de
wolken tegenhouden die uit den grooten oceaan opkomen. Bij het omslaan
van eene groote rots vertoonde zich het fort Cochicalcho, door de oude
Mexicanen gebouwd en welks grondvlak negen duizend vierkante meter
beslaat. De reizigers richtten zich naar den onmetelijken kegel die er
den grondslag van uitmaakt en waarboven duizelingwekkende rotsen en
grillig uitziende bouwvallen uitsteken.

Na afgestegen te zijn en hunne paarden aan den stam van een olm
vastgebonden te hebben, klauterden Martinez en José—die verlangden om
de richting van den weg na te gaan—met behulp der uitstekende punten
van den bodem, op den top des kegels.

De nacht viel en gaf door de omtrekken der voorwerpen onzeker te maken,
aan dezen spookachtige vormen. Het oude fort geleek niet slecht op een
reusachtigen, ineengekropen bison, wiens kop onbeweeglijk was en de
onrustige blik van Martinez meende, op het lichaam van het
monsterachtige dier, schimmen te zien bewegen. Nogtans zweeg hij om aan
de spotternijen van den ongeloovigen José geen vat te geven. Deze
schreed langzaam op de bergpaden vooruit en wanneer hij door eenige
bocht verborgen was, deed hij den weg aan zijn makker kennen door zijne
»Sint Jacob’s” en zijne »Santa Maria’s!”

Plotseling steeg een groote nachtvogel, met een rauwen kreet en
langzaam klapwiekende, opwaarts.

Martinez hield eensklaps stil.

Een groot rotsblok kantelde zichtbaar op zijn grondslag op dertig voet
boven hem. Plotseling raakte het blok los en op zijn weg alles met de
snelheid en het geraas des donders verbrijzelende, stortte het in den
afgrond neder.

»Santa Maria!” riep de marsgast uit.—»Ohé! mijnheer?”

»José?”

»Dezen kant op!”

De beide Spanjaarden kwamen weer bij elkander.

»Wat eene lawine! Laten wij afdalen,” zeide de marsgast.

Martinez volgde hem zonder een woord te spreken en beiden hadden
spoedig een lager bergvlak bereikt.

Daar wees eene breede groef het voorbijgaan van het rotsblok aan.

»Santa Maria!” riep José uit. »Kijk, daar zijn onze paarden verdwenen,
verpletterd, dood!”

»Zoo waar als God?” zeide Martinez.

»Zie!”

Inderdaad was de boom, waaraan de beide dieren vastgemaakt waren, met
hen medegevoerd.

»Als wij nog op hen gezeten hadden!...” hernam de marsgast zeer
wijsgeerig.

Martinez was ten prooi aan eene hevige vrees.

»De slang, de fontein, de steenval!”

Plotseling snelde hij, met verwilderde oogen, op José los.

»Spreekt gij daar niet van overste Don Orteva?” riep hij uit, de lippen
door toorn saamgetrokken.

José ging achteruit.

»Ach! geene dwaasheid, mijnheer! Nog even den hoed voor onze dieren,
ten teeken van afscheid, afgenomen en dan vooruit! Het deugt niet om
hier te blijven, als de berg zijne manen schudt!”

De beide Spanjaarden vervolgden toen hun weg zonder een woord te zeggen
en, midden in den nacht, kwamen zij te Cuernavaca aan; maar het was hun
onmogelijk paarden te bekomen en des anderen morgens moesten zij zich
dus te voet naar den berg Popocatépetl begeven.








V.

VAN CUERNAVACA NAAR POPOCATÉPETL.


De luchtsgesteldheid was koud en de plantengroei ontbrak. Deze
ontoegankelijke hoogten behooren tot de ijsstreken en worden »koude
landen” genoemd. Reeds vertoonden de pijnboomen uit de mistgordels
hunne schrale gestalten tusschen de eikeboomen dezer hooge gewesten en
de bronnen werden steeds zeldzamer in deze gronden, hoofdzakelijk
saamgesteld uit gespleten trachiet en uit eene poreuze steensoort met
amandelvormige deelen van binnen.

Sedert zes lange uren, sleepten de luitenant en zijn makker zich
pijnlijk voort, hunne handen wondende aan de scherpe kanten der rots en
hunne voeten aan de puntige keisteenen op den weg. Weldra werden zij
door vermoeienis gedwongen om te gaan zitten. José trachtte wat voedsel
klaar te maken.

»Dat duivelsche besluit om den gewonen weg niet te nemen!” mompelde
hij.

Beiden hoopten te Aracopistla, een afgelegen dorp in het gebergte,
eenig vervoermiddel te vinden om hunne reis ten einde te brengen; maar
hoe waren zij teleurgesteld dáar hetzelfde gebrek aan alles en dezelfde
ongastvrijheid, als te Cuernavaca, aan te treffen! Intusschen moesten
zij hunne bestemming toch bereiken.

Toen verhief de onmetelijke kegel van den Popocatépetl zich voor hunne
oogen, zoo hoog dat hun blikken zich in de wolken verloren bij het
zoeken naar den top des bergs. De weg was wanhopig dor. Aan alle zijden
onpeilbare afgronden in de uitspringende gedeelten van de rots en de
duizelingwekkende voetpaden schenen onder de treden der reizigers te
draaien. Om den weg te verkennen moesten zij een gedeelte van dezen
berg, vijf duizend vier honderd meter hoog en door de Indianen
»Rookende berg” genoemd, beklimmen; sporen van kort geleden vulkanische
uitbarstingen werden door hen waargenomen. Donkere spleten doorkruisten
zijn steile zijden. Sedert de laatste reis van José hadden nieuwe
overstroomingen deze eenzame streken door elkander geworpen, zoodat hij
den weg niet meer herkende. Daardoor was hij op deze onbegaanbare paden
verdwaald geraakt en stond hij dikwijls stil, terwijl hij naar de doffe
geluiden luisterde die zich door de spleten van dezen onmetelijken
kegel lieten hooren.

De zon begon reeds onder te gaan. Dikke wolken, aan den hemel
saamgepakt, maakten den dampkring nog duisterder.

Er dreigde regen en onweer, luchtverschijnselen die in deze streken
veelvuldig voorkomen, omdat de hooge grond de verdamping van het water
bespoedigt. Ieder spoor van plantengroei verdween op deze rotsen, wier
top zich in de eeuwige sneeuw verliest.

»Ik kan niet meer!” riep José eindelijk uit, terwijl hij van
vermoeienis nederviel.

»Laat ons vooruitgaan!” antwoordde luitenant Martinez met koortsachtig
ongeduld.

Spoedig weerkaatsten eenige donderslagen in de bergspleten van den
Popocatépetl.

»De duivel hale mij, zoo ik op deze voetpaden den weg kan vinden!” riep
José uit.

»Sta op en laat ons voorwaarts gaan!” antwoordde Martinez barsch.

En hij dwong José al struikelende voort te gaan.

»En geen menschelijk wezen om ons den weg te wijzen!” mompelde de
marsgast.

»Des te beter!” zeide de luitenant.

»Weet gij dan niet dat er jaarlijks te Mexico een duizendtal moorden
worden gepleegd en dat de omstreken niet veilig zijn?”

»Zooveel te beter!” zeide Martinez.

Groote regendroppels blonken hier en daar op de rotsblokken, die door
het laatste daglicht verlicht werden.

»Als wij de omringende bergtoppen eens over zijn, wat zullen wij dan
zien?” vroeg de luitenant.

»Ter linkerhand Mexico en ter rechterzijde Puebla,” antwoordde José,
»zoo wij ten minste iets zien! Maar we zullen niets kunnen
onderscheiden! Het is te donker!... Vóor ons zullen wij den berg
Iztaccíhuatl hebben en in het ravijn, den rechten weg! Maar de duivel
weet of wij er komen!”

»Vooruit maar!”

José sprak de waarheid. Het bergvlak van Mexico is door een onmetelijk
vierkant van bergen ingesloten. Het is een uitgestrekt ovaalvormig
bekken, achttien mijlen lang, twaalf breed en zeven-en-zestig in
omtrek, door hooge vooruitspringende bergen omringd, waarvan in het
zuidwesten de voornaamste zijn de Popocatépetl en de Iztaccíhuatl. Eens
op den top dezer afsluitingen aangekomen, ondervindt de reiziger geen
bezwaar meer bij het afdalen van het bergvlak van Anahuac en is de zich
noordwaarts verlengende weg naar Mexico zeer schoon. Door lange lanen
van olmen en populieren heen, bewondert men de cypressen door de
koningen uit het geslacht der Azteken geplant en de schinussen op de
treurwilgen van het Westen gelijkende. Hier en daar stelden de
bouwlanden en bloeiende gaarden hunne voortbrengselen ten toon, terwijl
appel-, granaat- en kersenboomen welig de lucht inzogen onder dien
donker blauwen hemel, voortgebracht door de droge, ijle lucht van deze
hooge gronden.

De donderslagen weerkaatsten nu met vreeselijk geweld door de bergen.
Wind en regen, die soms eene poos ophielden, maakten de echo’s nog
doordringender.

José vloekte bij elken stap. Luitenant Martinez, bleek en stilzwijgend,
wierp boosaardige blikken op zijn makker die zich aan hem vertoonde als
een medeplichtige, dien hij gaarne zag verdwijnen!

Plotseling verlichtte een bliksemstraal de duisternis! De marsgast en
de luitenant waren aan den rand van een afgrond!...

Martinez liep snel op José toe. Hij leide de hand op zijn schouder en
nadat het laatste gerommel van den donder had opgehouden, zeide hij tot
hem:

»José!... ik ben bang!...”

»Bang voor het onweer?”

»Ik vrees het onweder des hemels niet, José, maar wel dat hetwelk in
mijn binnenste woedt!...”

»O! gij denkt nog over Don Orteva!... Kom, mijnheer, gij doet mij
lachen!” antwoordde José, die echter niet lachte, want Martinez zag hem
met geheel verwilderde oogen aan.

Er weergalmde een vreeselijke donderslag.

»Zwijg, José, zwijg!” riep Martinez uit, die zich zelven geen meester
meer scheen te zijn.

»Deze nacht is wel geschikt om mij boetpreeken te houden,” hernam de
marsgast. »Als gij bang zijt, mijnheer, stop dan uwe oogen en ooren
dicht!”

»Het is alsof ik den overste zie...” riep Martinez uit. »Don Orteva...
met verbrijzeld hoofd!... daar... daar...”

Eene donkere schim, door een witachtigen bliksemstraal verlicht,
verhief zich op twintig pas van den luitenant en zijn metgezel.

Op hetzelfde oogenblik zag José Martinez aan zijne zijde, bleek,
ontdaan, met een onheilspellend gelaat en een dolk in de hand!

»Wat beteekent dat?...” riep hij uit.

Een bliksemschicht verlichtte beiden.

»Help!” riep José uit...

Slechts een lijk lag op die plek. Als een tweede Kaïn vluchtte Martinez
onder het woeden van den storm, terwijl hij zijn bloedig wapen in de
hand hield.

Eenige oogenblikken later bogen twee mannen zich over het lijk,
zeggende:

»Dat is er éen!”

Als een krankzinnige vloog Martinez door deze sombere woestenij.
Blootshoofds liep hij door den regen, die met stroomen neerviel.

»Help! Help!” riep hij uit, terwijl hij op de glibberige rotsen
struikelde.

Plotseling liet zich een gebruis in de diepte vernemen.

Martinez keek en hoorde het geraas van een stortvloed.

Het was het riviertje Ixtolucca dat zich, ter diepte van vijf honderd
voet onder hem, nederstortte.

Eenige schreden van hem verwijderd was eene brug van agavetouw over den
stroom geworpen. Aan beide oevers door eenige in de rots geslagen palen
vastgehouden, draaide de brug door den wind, als een in de ruimte
gespannen draad.

Zich aan de lianen vastklemmende, kroop Martinez op de brug voorwaarts.
Met inspanning van alle krachten, bereikte hij den tegenoverliggenden
oever...

Daar verhief zich eene schim voor hem.

Zonder een woord te uiten ging Martinez achteruit en naderde hij den
oever, dien hij zoo even verlaten had.

Maar ook daar vertoonde zich eene menschelijke gedaante.

Met van wanhoop saamgeknepen vuisten kroop Martinez naar het midden der
brug terug.

»Martinez, ik ben Pablo,” zeide eene stem.

»Martinez, ik ben Jacopo!” sprak eene andere stem.

»Gij hebt verraden... gij zult sterven!”

»Gij hebt gedood... gij moet sterven!”

Er werden twee korte slagen vernomen. De palen, waaraan de beide
uiteinden der brug bevestigd waren, vielen onder bijlslagen...

Een vreeselijk gehuil weerklonk en met uitgestrekte handen werd
Martinez in den afgrond neergeploft.



Eene mijl lager, kwamen de adelborst en de bootsman weder bij elkander,
na de rivier Ixtolucca doorwaad te hebben.

»Ik heb Don Orteva gewroken!” zeide Jacopo.

»En ik,” antwoordde Pablo, »ik heb Spanje gewroken!”

Zoo ontstond de marine der mexicaansche Confederatie. De beide, door de
verraders overgeleverde spaansche vaartuigen, bleven aan de jonge
republiek en zij werden de kern der flottielje die eens Texas en
Californië aan de schepen der Vereenigde Staten van Amerika betwistte.








AANTEEKENINGEN


[1] Opzichter, baas, meesterknecht.

[2] De exploitatie eener mijn is verdeeld in werken »in de diepte” en
werken »in den dag”, de eerste in het binnenste, de andere aan de
oppervlakte uitgevoerd wordende.

[3] Beroemde hoofdstraat van het oude Edinburgh.

[4] Opmerking verdient het bovendien dat al deze planten wier
indruksels zijn teruggevonden, tot die soorten behooren die zich
tegenwoordig tot de keerkringsstreken van den aardbol bepalen. Men kan
hieruit dus besluiten dat de warmte in dit tijdvak over de geheele
aarde gelijk was, hetzij dat zij er door heete waterstroomen
heengevoerd was, hetzij dat de inwendige vuren zich door de poreuze
korst heen op hare oppervlakte deden gevoelen. Op deze wijze laat zich
de vorming van koolhoudende lagen onder al de breedtegraden der aarde
verklaren.

[5] Rekening houdende met het toenemend verbruik der steenkool, geven
de laatste berekeningen het tijdstip voor de uitputting der brandbare
delfstof in Europa volgenderwijze aan:

                    Frankrijk     in   1.140   jaar.
                    Engeland      ,,     800    ,,
                    België        ,,     750    ,,
                    Duitschland   ,,     300    ,,

[6] De pijper is de doedelzakspeler in Schotland.

[7] »Cottage”, eigenlijk hut, wordt hier in den zin gebruikt die men in
Nederland aan »optrekje” of »buitentje” hecht.

[8] De Sawney, is de Schot, zooals John Bull de Engelschman en Paddy de
Ier is.

[9] Badplaatsen in de omstreken van Edinburgh.

[10] Landheer.

[11] De faille is dat gedeelte van het massieve gesteente waar de ader
ontbreekt en zij bestaat gewoonlijk uit zand- of leisteen.

[12] Eene soort van hamer bijzonder bij den mijnwerker in gebruik.

[13] Deze namen geven de mijnwerkers aan de middelsoorten.

[14] Auld-Reeky, bijnaam van Oud-Edinburgh.

[15] Nell is eene verkorting van Helena.

[16] Heilwenschen.

[17] Steiger of paalhoofd.

[18] Op oorlogschepen, de wacht van middernacht tot vier uur ’s
ochtends.











*** END OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK HET ZWARTE GOUD ***


    

Updated editions will replace the previous one—the old editions will
be renamed.

Creating the works from print editions not protected by U.S. copyright
law means that no one owns a United States copyright in these works,
so the Foundation (and you!) can copy and distribute it in the United
States without permission and without paying copyright
royalties. Special rules, set forth in the General Terms of Use part
of this license, apply to copying and distributing Project
Gutenberg™ electronic works to protect the PROJECT GUTENBERG™
concept and trademark. Project Gutenberg is a registered trademark,
and may not be used if you charge for an eBook, except by following
the terms of the trademark license, including paying royalties for use
of the Project Gutenberg trademark. If you do not charge anything for
copies of this eBook, complying with the trademark license is very
easy. You may use this eBook for nearly any purpose such as creation
of derivative works, reports, performances and research. Project
Gutenberg eBooks may be modified and printed and given away—you may
do practically ANYTHING in the United States with eBooks not protected
by U.S. copyright law. Redistribution is subject to the trademark
license, especially commercial redistribution.


START: FULL LICENSE

THE FULL PROJECT GUTENBERG™ LICENSE

PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK

To protect the Project Gutenberg™ mission of promoting the free
distribution of electronic works, by using or distributing this work
(or any other work associated in any way with the phrase “Project
Gutenberg”), you agree to comply with all the terms of the Full
Project Gutenberg License available with this file or online at
www.gutenberg.org/license.

Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg
electronic works

1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg
electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
and accept all the terms of this license and intellectual property
(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all
the terms of this agreement, you must cease using and return or
destroy all copies of Project Gutenberg electronic works in your
possession. If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a
Project Gutenberg electronic work and you do not agree to be bound
by the terms of this agreement, you may obtain a refund from the person
or entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.

1.B. “Project Gutenberg” is a registered trademark. It may only be
used on or associated in any way with an electronic work by people who
agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few
things that you can do with most Project Gutenberg electronic works
even without complying with the full terms of this agreement. See
paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project
Gutenberg electronic works if you follow the terms of this
agreement and help preserve free future access to Project Gutenberg
electronic works. See paragraph 1.E below.

1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation (“the
Foundation” or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection
of Project Gutenberg electronic works. Nearly all the individual
works in the collection are in the public domain in the United
States. If an individual work is unprotected by copyright law in the
United States and you are located in the United States, we do not
claim a right to prevent you from copying, distributing, performing,
displaying or creating derivative works based on the work as long as
all references to Project Gutenberg are removed. Of course, we hope
that you will support the Project Gutenberg mission of promoting
free access to electronic works by freely sharing Project Gutenberg
works in compliance with the terms of this agreement for keeping the
Project Gutenberg name associated with the work. You can easily
comply with the terms of this agreement by keeping this work in the
same format with its attached full Project Gutenberg License when
you share it without charge with others.

1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern
what you can do with this work. Copyright laws in most countries are
in a constant state of change. If you are outside the United States,
check the laws of your country in addition to the terms of this
agreement before downloading, copying, displaying, performing,
distributing or creating derivative works based on this work or any
other Project Gutenberg work. The Foundation makes no
representations concerning the copyright status of any work in any
country other than the United States.

1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg:

1.E.1. The following sentence, with active links to, or other
immediate access to, the full Project Gutenberg License must appear
prominently whenever any copy of a Project Gutenberg work (any work
on which the phrase “Project Gutenberg” appears, or with which the
phrase “Project Gutenberg” is associated) is accessed, displayed,
performed, viewed, copied or distributed:

    This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and most
    other parts of the world at no cost and with almost no restrictions
    whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms
    of the Project Gutenberg™ License included with this eBook or online
    at www.gutenberg.org. If you
    are not located in the United States, you will have to check the laws
    of the country where you are located before using this eBook.
  
1.E.2. If an individual Project Gutenberg electronic work is
derived from texts not protected by U.S. copyright law (does not
contain a notice indicating that it is posted with permission of the
copyright holder), the work can be copied and distributed to anyone in
the United States without paying any fees or charges. If you are
redistributing or providing access to a work with the phrase “Project
Gutenberg” associated with or appearing on the work, you must comply
either with the requirements of paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 or
obtain permission for the use of the work and the Project Gutenberg
trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or 1.E.9.

1.E.3. If an individual Project Gutenberg electronic work is posted
with the permission of the copyright holder, your use and distribution
must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any
additional terms imposed by the copyright holder. Additional terms
will be linked to the Project Gutenberg License for all works
posted with the permission of the copyright holder found at the
beginning of this work.

1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg
License terms from this work, or any files containing a part of this
work or any other work associated with Project Gutenberg.

1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
electronic work, or any part of this electronic work, without
prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
active links or immediate access to the full terms of the Project
Gutenberg License.

1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary,
compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including
any word processing or hypertext form. However, if you provide access
to or distribute copies of a Project Gutenberg work in a format
other than “Plain Vanilla ASCII” or other format used in the official
version posted on the official Project Gutenberg website
(www.gutenberg.org), you must, at no additional cost, fee or expense
to the user, provide a copy, a means of exporting a copy, or a means
of obtaining a copy upon request, of the work in its original “Plain
Vanilla ASCII” or other form. Any alternate format must include the
full Project Gutenberg License as specified in paragraph 1.E.1.

1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
performing, copying or distributing any Project Gutenberg works
unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.

1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing
access to or distributing Project Gutenberg electronic works
provided that:

    • You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
        the use of Project Gutenberg works calculated using the method
        you already use to calculate your applicable taxes. The fee is owed
        to the owner of the Project Gutenberg trademark, but he has
        agreed to donate royalties under this paragraph to the Project
        Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments must be paid
        within 60 days following each date on which you prepare (or are
        legally required to prepare) your periodic tax returns. Royalty
        payments should be clearly marked as such and sent to the Project
        Gutenberg Literary Archive Foundation at the address specified in
        Section 4, “Information about donations to the Project Gutenberg
        Literary Archive Foundation.”
    
    • You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
        you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
        does not agree to the terms of the full Project Gutenberg™
        License. You must require such a user to return or destroy all
        copies of the works possessed in a physical medium and discontinue
        all use of and all access to other copies of Project Gutenberg™
        works.
    
    • You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of
        any money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
        electronic work is discovered and reported to you within 90 days of
        receipt of the work.
    
    • You comply with all other terms of this agreement for free
        distribution of Project Gutenberg™ works.
    

1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project
Gutenberg™ electronic work or group of works on different terms than
are set forth in this agreement, you must obtain permission in writing
from the Project Gutenberg Literary Archive Foundation, the manager of
the Project Gutenberg™ trademark. Contact the Foundation as set
forth in Section 3 below.

1.F.

1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
works not protected by U.S. copyright law in creating the Project
Gutenberg™ collection. Despite these efforts, Project Gutenberg™
electronic works, and the medium on which they may be stored, may
contain “Defects,” such as, but not limited to, incomplete, inaccurate
or corrupt data, transcription errors, a copyright or other
intellectual property infringement, a defective or damaged disk or
other medium, a computer virus, or computer codes that damage or
cannot be read by your equipment.

1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the “Right
of Replacement or Refund” described in paragraph 1.F.3, the Project
Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
Gutenberg™ trademark, and any other party distributing a Project
Gutenberg™ electronic work under this agreement, disclaim all
liability to you for damages, costs and expenses, including legal
fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
PROVIDED IN PARAGRAPH 1.F.3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
DAMAGE.

1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
written explanation to the person you received the work from. If you
received the work on a physical medium, you must return the medium
with your written explanation. The person or entity that provided you
with the defective work may elect to provide a replacement copy in
lieu of a refund. If you received the work electronically, the person
or entity providing it to you may choose to give you a second
opportunity to receive the work electronically in lieu of a refund. If
the second copy is also defective, you may demand a refund in writing
without further opportunities to fix the problem.

1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth
in paragraph 1.F.3, this work is provided to you ‘AS-IS’, WITH NO
OTHER WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT
LIMITED TO WARRANTIES OF MERCHANTABILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.

1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied
warranties or the exclusion or limitation of certain types of
damages. If any disclaimer or limitation set forth in this agreement
violates the law of the state applicable to this agreement, the
agreement shall be interpreted to make the maximum disclaimer or
limitation permitted by the applicable state law. The invalidity or
unenforceability of any provision of this agreement shall not void the
remaining provisions.

1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
providing copies of Project Gutenberg™ electronic works in
accordance with this agreement, and any volunteers associated with the
production, promotion and distribution of Project Gutenberg™
electronic works, harmless from all liability, costs and expenses,
including legal fees, that arise directly or indirectly from any of
the following which you do or cause to occur: (a) distribution of this
or any Project Gutenberg work, (b) alteration, modification, or
additions or deletions to any Project Gutenberg work, and (c) any
Defect you cause.

Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg

Project Gutenberg is synonymous with the free distribution of
electronic works in formats readable by the widest variety of
computers including obsolete, old, middle-aged and new computers. It
exists because of the efforts of hundreds of volunteers and donations
from people in all walks of life.

Volunteers and financial support to provide volunteers with the
assistance they need are critical to reaching Project Gutenberg’s
goals and ensuring that the Project Gutenberg collection will
remain freely available for generations to come. In 2001, the Project
Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
and permanent future for Project Gutenberg and future
generations. To learn more about the Project Gutenberg Literary
Archive Foundation and how your efforts and donations can help, see
Sections 3 and 4 and the Foundation information page at www.gutenberg.org.

Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation

The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non-profit
501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
Revenue Service. The Foundation’s EIN or federal tax identification
number is 64-6221541. Contributions to the Project Gutenberg Literary
Archive Foundation are tax deductible to the full extent permitted by
U.S. federal laws and your state’s laws.

The Foundation’s business office is located at 41 Watchung Plaza #516,
Montclair NJ 07042, USA, +1 (862) 621-9288. Email contact links and up
to date contact information can be found at the Foundation’s website
and official page at www.gutenberg.org/contact

Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg
Literary Archive Foundation

Project Gutenberg™ depends upon and cannot survive without widespread
public support and donations to carry out its mission of
increasing the number of public domain and licensed works that can be
freely distributed in machine-readable form accessible by the widest
array of equipment including outdated equipment. Many small donations
($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
status with the IRS.

The Foundation is committed to complying with the laws regulating
charities and charitable donations in all 50 states of the United
States. Compliance requirements are not uniform and it takes a
considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
with these requirements. We do not solicit donations in locations
where we have not received written confirmation of compliance. To SEND
DONATIONS or determine the status of compliance for any particular state
visit www.gutenberg.org/donate.

While we cannot and do not solicit contributions from states where we
have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
against accepting unsolicited donations from donors in such states who
approach us with offers to donate.

International donations are gratefully accepted, but we cannot make
any statements concerning tax treatment of donations received from
outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff.

Please check the Project Gutenberg web pages for current donation
methods and addresses. Donations are accepted in a number of other
ways including checks, online payments and credit card donations. To
donate, please visit: www.gutenberg.org/donate.

Section 5. General Information About Project Gutenberg electronic works

Professor Michael S. Hart was the originator of the Project
Gutenberg concept of a library of electronic works that could be
freely shared with anyone. For forty years, he produced and
distributed Project Gutenberg eBooks with only a loose network of
volunteer support.

Project Gutenberg eBooks are often created from several printed
editions, all of which are confirmed as not protected by copyright in
the U.S. unless a copyright notice is included. Thus, we do not
necessarily keep eBooks in compliance with any particular paper
edition.

Most people start at our website which has the main PG search
facility: www.gutenberg.org.

This website includes information about Project Gutenberg,
including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.